नागद्वीपः, साम्यक्, गन्धर्वः, चारुणश्च—एते द्वीपाः परिगण्यन्ते, एष च नवमः सागरपरिवृतः द्वीपः अस्ति। अयं द्वीपः दक्षिणात् उत्तरं प्रति सहस्रयोजनपरिमाणः प्रसारितः दृश्यते। तस्य पूर्वे किराताः वसन्ति, पश्चिमे तु यवनाः प्रतिष्ठिताः। मध्ये ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च स्वस्वदेशेषु प्रतिष्ठिताः, पूजायां, युद्धे, वाणिज्ये, अन्येषु च कर्मसु प्रवृत्ताः। हिमालयपादात् शतद्रूः चन्द्रभागा च अन्याश्च नद्यः प्रवहन्ति। पारियात्रपर्वताद् वेदस्मृतिः मुखा च अन्याश्च प्रवहन्ति, हे मुनिवर। विंध्यात् नर्मदा मुरसा च अन्याश्च नद्यः प्रवहन्ति; ऋक्षपर्वताद् तापिः पयोष्णी निर्विन्ध्या प्रसूखा च प्रवहन्ति। सह्यपादात् गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी च अन्याश्च पुण्यनद्यः प्रवहन्ति, याः पापभीतिं हरन्ति इति प्रसिद्धम्। मलयपर्वताद् कृतमाला ताम्रपर्णी प्रसूखा च प्रवहन्ति; महेन्द्रात् त्रिसामा चर्षिकुल्या च अन्याश्च प्रवहन्ति। शुक्तिमान् पादात् ऋषिकुल्या कुमाराद्याः प्रवहन्ति। एतासां सर्वासां नदीनां सहस्रशः उपनद्यः सन्ति, अपरिमिताः नद्यः चात्र दृश्यन्ते। एषु देशेषु कुरवः, पाञ्चालाः, मध्यदेशवासिनः, पूर्वदिग्वासिनः, चान्ये च स्वेच्छया विविधरूपेण वसन्ति। पुण्ड्राः, कलिङ्गाः, मगधाः, दक्षिणदिग्वासिनश्च; अपरान्ताः, सौराष्ट्राः, शूराः, आभीराः, अर्बुदाः च तत्र वसन्ति। करूषाः, मालवाः, परिपात्रवासिनश्च; सौवीराः, सैन्धवाः, हूणाः, साल्वाः, कोसलवासिनश्च। मद्रकाः, रामाः, अम्बष्ठाः, पारसीकादयश्च—एते सर्वे जलपानं कुर्वन्तः, सदा मिलित्वा, आनन्दसमृद्धिपूर्णेषु प्रदेशेषु वसन्ति, हे महाभाग। भरतवर्षे, हे महर्षे, चत्वारः युगाः भवन्ति—कृतं, त्रेतायुगं, द्वापरं, कलिः; अन्यत्र तु न भवन्ति। अत्रैव तपस्विनः तपः कुर्वन्ति, याजकाः यज्ञान् यजन्ति; अत्र श्रद्धया दानानि परलोकहेतोः दीयन्ते। जम्बूद्वीपे पुरुषः यज्ञेन पूज्यते, अन्येषु द्वीपेषु तु विष्णुः यथायोग्यमन्यथा पूज्यते। अत्रापि, हे महर्षे, भरतवर्षः जम्बूद्वीपे श्रेष्ठतमः; अयं कर्मभूमिः, अन्ये तु भोगभूमयः सन्ति। अत्र, हे उत्तमपुरुष, सहस्रशः जन्मान्तराणां पुण्यसंभारात् कदाचिदेव मानवजन्म लभ्यते। देवाः गीतानि गायन्ति—"धन्याः ते ये भरतवर्षे जन्म लभन्ते, यः स्वर्गमोक्षयोः पन्थाः; तत्र हि पुण्येन पुनः पुनः मानवत्वं लभ्यते" इति। ये जनाः कर्माणि तेषां च फलं विष्णवे परमात्मने संन्यस्य, कर्मणा महत्त्वं प्राप्य, तस्मिन्नेव लीयन्ते—ते शुद्धाः तत्रैव गच्छन्ति। वयं न जानिमः कुत्र गमिष्यामः, यदा स्वर्गगामि कर्म क्षीणं स्यात्, शरीरं पतति; धन्याः ते मानवाः ये भरतेन्द्रियेभ्यः न वियुज्यन्ते। एवं जम्बूद्वीपः नवविभागयुक्तः, शतसहस्रयोजनविस्तीर्णः, संक्षेपेण तव वर्णितः, हे मैत्रेय। जम्बूद्वीपं, यत् शतसहस्रयोजनविस्तृतम्, परिवृत्य, सागरमेखलारूपेण लवणोदधिः स्थितः अस्ति। श्रीपाराशर उवाच—यथैव जम्बूद्वीपः लवणसागरपरिवृतः, तथैव तस्य सागरस्य परितः प्लक्षद्वीपः स्थितः। जम्बूद्वीपस्य विस्तारः शतसहस्रयोजनं प्रोक्तम्; प्लक्षद्वीपः तु तस्य द्विगुणः, हे ब्रह्मन्। मेधातिथेः, प्लक्षद्वीपाधिपतेः, सप्त पुत्राः सन्ति—शान्तहायः ज्येष्ठः, पश्चात् शिशिरः, सुखोदयः, आनन्दः, शिवः, क्षेमकः, सप्तमः ध्रुवः च। एते प्लक्षद्वीपस्य नृपाः अभवन्। एतेषां सप्तवर्षाणां सीमाः पर्वतैः विनिर्दिष्टाः; अन्ये च पर्वताः तत्र सन्ति। सप्त पर्वतानां नामानि शृणु—गोमदः, चन्द्रः, नारदः, दुन्दुभिः, सोमकः, मुमना, सप्तमः वैभ्राजः। तेषु रम्येषु पर्वतप्रदेशेषु च एतेषु देशेषु, पापरहिताः जनाः सदा देवगन्धर्वैः सह निवसन्ति। तत्र पुण्यजनाः सन्ति, दीर्घायुषः, मृत्युपूर्वकं जीवितम्; न दुःखं, न व्याधिः, सदा सुखमेव तत्र वर्तते। सप्त नद्यः तत्र सागरं प्रति प्रवहन्ति; तासां नामानि श्रवणमात्रेण पापं नश्यति। अनुतप्ताः, शिखिः, विपाशा, त्रिदिवाक्लमः, अमृता, सुकृता, सप्तमी च—एताः नद्यः अधः प्रवहन्ति। एते पर्वताः, नद्यश्च, मुख्याः इह वर्णिताः; सहस्रशः लघुपर्वतानद्यः अपि तत्र सन्ति, येषां जलं तत्रस्थाः प्रमुदिताः पिबन्ति। तत्र नापसर्पिण्युत्सर्पिण्यादिकं चक्रं विद्यते, हे द्विजोत्तम; न च युगविभागः तेषु सप्तसु देशेषु अस्ति। तत्र कालः सदा त्रेतायुगसमः, हे विद्वन्, प्लक्षे च अन्येषु द्वीपेषु, शाकद्वीपसमीपदेशेषु च। तत्र जनाः पञ्चसहस्रवर्षपर्यन्तं निरामयाः जीवन्ति; तेषु पञ्चसु प्रदेशेषु धर्मः वर्णाश्रमक्रमेण आचर्यते। तत्र चत्वारः वर्णाः सन्ति; तेषां नामानि शृणु। आर्यकाः, कुराराः, विदिश्याः, भाविनः; एते ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः, हे मुनिवर। तस्य भूमेः मध्ये महद्वृक्षः तिष्ठति, पृथिव्यां वृक्षैः मितः अतिविस्तीर्णः; स वृक्षः प्लक्ष इति विख्यातः, तस्मात् द्वीपः प्लक्षद्वीपः इति नाम्ना प्रसिद्धः, हे द्विजोत्तम।