सर्वशास्त्रविद् पराशरः मैत्रेयं महर्षिं प्रीत्या कथयति। मेरुशिखरेषु, तस्य पार्श्वयोः पूर्वदिशायाम् यथा पर्वताः स्थिताः, तथा निषधः पारिशात्रश्च सीमापर्वतौ प्रतिष्ठितौ। उत्तरदिशायाम् त्रिशृङ्गः जारुधिः च सीमापर्वतौ, पूर्वे पश्चिमे च मध्ये स्थितौ। एवं, महर्षे, जठराद्याः सीमापर्वताः मेरुं सर्वतः चतुर्दिशं परितः व्यवस्थिताः। मेरुशिखरेषु चतुर्दिशं शीतान्ताद्याः केसराख्याः पर्वताः, परमसौन्दर्ययुक्ताः, स्थिताः, ऋषे। पर्वतानां मध्ये सुगम्भीराणि गुह्यानी, सिद्धचराणैः सेवितानि, रम्याणि पुरातनवनानि सन्ति। तत्र लक्ष्म्याः विष्णोः अग्नेः सूर्यस्य च देवतानां पुण्यस्थानानि सन्ति, यत्र किन्नराः सुखेन रमन्ते। तेषु पर्वतगह्वरेषु गन्धर्वाः यक्षाः राक्षसाः दैत्यदानवाश्च दिवानिशं क्रीडन्ति। एतानि भूमौ स्वर्गाणि इति मुनिवर्य, धर्मिष्ठानां निवासस्थानानि; दुष्कृतिनः तत्र शतजन्मान्यपि न गच्छन्ति। भद्राश्वे विष्णुः हयग्रीवस्वरूपे तिष्ठति, केतुमाले वराहरूपे, भारते कूर्मरूपे। कुरुषु मत्स्यरूपे गोविन्दः तिष्ठति; जनार्दनः हरीः विश्वरूपे सर्वत्र व्याप्य स्थितः। स एव सर्वाधारः, सर्वव्यापी, किम्पुरुषाद्यष्टदिशाः धारयति, यत्र दुःखं नास्ति, श्रमो नास्ति, तृष्णा भयादि विकाराः न सन्ति। तत्र जनाः निरामयाः, कष्टरहिताः, दुःखस्पर्शरहिताः, स्थिरायुः, दशद्वादशसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवितवन्तः। तेषु प्रदेशेषु देवा वर्षं न ददति, भूमौ जलं नास्ति, न च युगचिन्तनं कृतत्रेतादीनां विद्यते। प्रत्येकप्रदेशे सप्त महान् पर्वतश्रेण्यः सन्ति, तेषु शतशः नद्यो उत्पद्यन्ते। पराशरः पुनः कथयति—समुद्रस्य उत्तरतः, हिमालयस्य दक्षिणतः स्थितं भूमिक्षेत्रं "भारतम्" इति प्रसिद्धम्, यत्र भरतवंशजाः वसन्ति। तस्य विष्कम्भः नवसहस्रयोजनपरिमाणः; एष कर्मभूमिः, यत्र जनाः स्वर्गं वा मोक्षं वा प्राप्नुवन्ति। अत्र महेन्द्रः, मलयः, साह्यः, शुक्तिमान्, ऋक्षः, विंध्यः, पारियात्रः—एते सप्त मुख्यपर्वताः। अत्र पुण्येन स्वर्गं प्राप्यते, धर्मत्यागेन पशुत्वं नरकं वा; स्वर्गमोक्षयोः मध्यस्थः अन्तिमः च अवस्था अत्रैव प्राप्यते, अन्यत्र न। भारते नव प्रदेशाः सन्ति—इन्द्रद्वीपः, केसेरुः, ताम्रपर्णी, गभस्तिमान्, नागद्वीपः, साम्यकः, गन्धर्वः, चारुणः, नवमः समुद्रेण परिवृतः। एष द्वीपः दक्षिणोत्तरयोः सहस्रयोजनपरिमाणः; पूर्वे किराताः, पश्चिमे यवनाः वसन्ति। मध्ये ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः स्वस्वकार्ये संनियुक्ताः, पूजायां युद्धे व्यापारादिषु प्रवृत्ताः। हिमालयपादात् शतद्रूः, चन्द्रभागा, अन्याश्च नद्यः उत्पद्यन्ते; पारियात्रपर्वतात् वेदस्मृति, मुखा, अन्याः च नद्यः। विंध्यात् नर्मदा, मुरसा, अन्याः; ऋक्षात् तापि, पयोष्णी, निर्विन्ध्या, प्रसूखा; साह्यपादात् गोदावरी, भीमरथी, कृष्णवेणी, अन्याः पापभयहराः; मलयात् कृतमाला, ताम्रपर्णी, प्रसूखा; महेन्द्रात् त्रिसामा, चर्षिकुल्या, अन्याः; शुक्तिमानपादात् ऋषिकुल्या, कुमाराद्याः नद्यः, तासां सहस्राणि शाखानद्यः च सन्ति। एतेषु प्रदेशेषु कुरवः, पाञ्चालाः, मध्यदेशीयाः, पूर्वाद्याः, पुण्ड्राः, कलिङ्गाः, मगधाः, दक्षिणदेशीयाः, अपरान्ताः, सौराष्ट्राः, शूराः, अभीराः, अर्बुदाः, करुषाः, मालवाः, परिपत्रनिवासिनः, सौवीराः, सैन्धवाः, हुनः, साल्वः, कोसलवासिनः, मद्रकाः, रामाः, अंबस्थाः, पारसीकाद्याः—एते सर्वे नद्यः पिबन्ति, समृद्धिपूर्णे प्रदेशे सहवासं कुर्वन्ति। भारते चतुर्विधानि युगानि—कृतं, त्रेतायुगं, द्वापरं, कलिः—विद्यन्ते, अन्यत्र न। अत्र तपस्विनः तपः कुर्वन्ति, याजकाः यज्ञान् यजन्ति, दानानि श्रद्धया परलोकार्थं ददति। जम्बूद्वीपे पुरुषः यज्ञरूपेण पूज्यते, अन्येषु द्वीपेषु विष्णुः यज्ञरूपेणान्यथा पूज्यते। भारते जम्बूद्वीपे श्रेष्ठं, कर्मभूमिः; अन्यत्र भोगभूमिः। अत्र, महर्षे, सहस्रसहस्रजन्मानां पुण्यसंयोगेन मनुष्यजन्म कदाचित् लभ्यते। देवाः गायन्ति—"धन्याः ते, ये भारते जन्म लभन्ति, यत्र स्वर्गमोक्षमार्गः, पुण्येन पुनःपुनः जन्म लभ्यते"। ये कर्माणि फलं च विष्णवे परमात्मने समर्प्य, कर्ममाहात्म्यं प्राप्य, तं प्राप्य लीयन्ते—ते शुद्धाः गच्छन्ति। यत्र स्वर्गकर्मक्षयात् शरीरपातेन कुत्र गच्छामः, न वयं जानिमः; भारते ये मनुष्याः इन्द्रियैः वञ्चिताः न सन्ति, ते एव धन्याः।