श्रीपराशर उवाच— भगवतः विष्णोः पादयोः समुत्थिता गङ्गा, चन्द्रमण्डलं प्लावयन्ती, स्वर्गलोकात् ब्रह्मणः पुरीं सर्वतः परितः पतति। तत्र पतन्ती सा गङ्गा चतुर्धा विभज्यते—दिशानुसारं सीता, अलकानन्दा, चक्षुर्भदा, इति नामभिः। पूर्वेण सीता पर्वतम् आरुह्य, नभसा गच्छन्ती, अन्यं पर्वतं प्राप्य, पूर्वदिशया भद्राश्वदेशं समासाद्य सागरं प्रविशति। तथैव अलकानन्दा दक्षिणदिशं भारतं देशं प्रवहन्ती सप्तधा विभज्य सागरं प्राप्नोति, महर्षे। चक्षुः पश्चिमस्य पर्वतान् सम्यक् अतिक्रम्य, केतुमालाख्यं पश्चिमं देशं गत्वा सागरं प्रविशति। भद्रा अपि उत्तरस्य पर्वतान् उत्तरकुरून् च अतिक्रम्य, उत्तरसागरं प्रति प्रयाति, महर्षे। आनिलः निषधश्च, माल्यवत् गन्धमादनश्च—एते पर्वताः; तेषां मध्ये पद्मकोशाकारेण मेरुः प्रतिष्ठितः। भारताः, केतुमालाः, भद्राश्वाः, कुरवश्च—एते जगतः पद्मदलानि, पर्वतसीमाभिः चिह्नितानि। जठरः देवकूटश्च, आनिलनिषधयोः मध्ये, दक्षिणोत्तरे सीमापर्वते उभौ स्थितौ। गन्धमादनः कैलासश्च, पूर्वपश्चिमयोः मध्ये, अष्ट्युत्तरयोजनविस्तारेण, मध्ये स्थितौ। निषधः पारिशात्रश्च मेरोरुभयतः सीमापर्वतौ, यथा पूर्वे स्थितौ तथैव। त्रिशृङ्गः जारुधिश्च उत्तरस्य सीमापर्वते, पूर्वपश्चिमयोः मध्ये स्थितौ। एवं, महर्षे, जठराद्याः सीमापर्वताः सर्वतः मेरुं परितः प्रतिष्ठिताः। मेरोः चतुर्दिशं शीतान्ताद्याः केसराख्याः पर्वताः परमशोभनाः, महर्षे, स्थिताः। तेषु पर्वतखण्डेषु, सिद्धचारणसेवितेषु रम्येषु प्राचीनवनेषु, लक्ष्मीविष्ण्वग्निसूर्यादीनां पुण्यस्थानानि किंनरैः सेव्यमानानि वर्तन्ते। तत्र गन्धर्वा यक्षाः राक्षसाः, दैत्यदानवाश्च, रम्येषु गिरिदुर्गेषु दिनरात्रं क्रीडन्ति। एतानि भूमौ स्वर्गाणि, धर्मिष्ठानां वासस्थानानि; पापकर्मिणः शतजन्मन्यपि तत्र न गच्छन्ति। भद्राश्वे श्रीविष्णुः हयग्रीवरूपेण तिष्ठति, केतुमाले वराहरूपेण, भारतदेशे कूर्मरूपेण। कुरुषु मत्स्यरूपेण गोविन्दः तिष्ठति, जनार्दन; हरिः विश्वरूपेण सर्वत्र व्याप्य स्थितः। स एव सर्वाधारः, सर्वं व्याप्य, किम्पुरुषाद्यष्टदिग्भ्यः सर्वान् धारयति, महर्षे। तत्र दुःखं नास्ति, श्रमो नास्ति, न च क्षुधाभयादिभिः विकारैः बाध्यन्ते। तेषां जनानां शरीराणि आरोग्ययुक्तानि, क्लेशरहितानि, दुःखस्पर्शवर्जितानि; तेषां आयुः स्थिरं, दशद्वादशसहस्रवर्षपर्यन्तम्। तत्र देवैः वृष्टिः न क्रियते, न च भूमौ जलम् अन्यत्र यथा; न च तत्र कृतत्रेताद्युगविचारः अस्ति। प्रतिदेशे सप्त पर्वतश्रेण्यः सन्ति, तासु शतशः नद्यः प्रवहन्ति, द्विजोत्तम। श्रीपराशर पुनरुवाच— समुद्रस्य उत्तरतः, हिमालयस्य दक्षिणतः यत् क्षेत्रं तिष्ठति, तत् भारतम् इति प्रसिद्धम्, यत्र भरतवंश्या वसन्ति। अस्याः प्रदेशस्य नवसहस्रयोजनं विस्तीर्णम्; इदम् एव कर्मभूमिः, यत्र स्वर्गं वा मोक्षं वा प्राप्यते। अत्र सप्त मुख्याः पर्वताः—महेन्द्रः, मलयः, सह्यः, शुक्तिमान्, ऋक्षः, विंध्यः, पारियात्रश्च। अत्रैव पुण्येन स्वर्गः, पापेन तिर्यग्गतिः, अथवा नरकः प्राप्यते, महर्षे। अत्रैव स्वर्गः, मोक्षः, मध्यगतिः, अन्त्यगतिश्च लभ्यते; न हि अन्यत्र मर्त्यनां कर्मभूमिः अस्ति। भारतवर्षे नव खण्डानि सन्ति—इन्द्रद्वीपः, केसरुः, ताम्रपर्णी, गभस्तिमान्, नागद्वीपः, साम्यकः, गन्धर्वः, चारुणः, तथा नवमं सागरपरिवृतं द्वीपम्। अयं द्वीपः दक्षिणोत्तरतोः सहस्रयोजनपरिमाणः; तस्य पूर्वे किराताः, पश्चिमे यवनाः वसन्ति। मध्ये ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः स्वस्वदेशेषु, स्वकर्मसु—यज्ञे, युद्धे, व्यापारादिकर्मसु—नियुक्ताः वसन्ति। हिमालयस्य पादे शतद्रूः, चन्द्रभागा, अन्याश्च नद्यः प्रवहन्ति; पारियात्रपर्वताद् वेदस्मृतिः, मुखा च अन्याश्च नद्यः उत्पद्यन्ते, महर्षे। विंध्यात् नर्मदा, मुरसा, अन्याश्च; ऋक्षात् तापी, पयोष्णी, निर्विन्ध्या, प्रसूखा च प्रवहन्ति। सह्यपादे गोदावरी, भीमरथी, कृष्णवेणी, अन्याश्च पापभीतिक्षयकारिण्यः नद्यः प्रवहन्ति। मलयात् कृतमाला, ताम्रपर्णी, प्रसूखा च; महेन्द्रात् त्रिसामा, चर्षिकुल्या, अन्याश्च प्रवहन्ति। शुक्तिमानः पादे ऋषिकुल्या, कुमाराद्याः नद्यः प्रवहन्ति; सर्वाः सखा-सहस्रशः अन्याः नद्यः अपि सन्ति। एषु देशेषु कुरवः, पाञ्चालाः, मध्यदेश्याः, अन्ये च; तथा पूर्वदेश्याः, अन्यत्र च, स्वेच्छया विविधरूपेण वसन्ति। पुण्ड्राः, कलिङ्गाः, मगधाः, दक्षिणदेश्याश्च; अपरान्ताः, सौराष्ट्राः, शूराः, आभीराः, अर्बुदाश्च अपि वसन्ति। एवं, महर्षे, गङ्गाद्याः पुण्यनद्यः, मेरुपर्वतपरिसरः, भारतवर्षस्य पर्वताः, नद्यः, जनपदाः, च सर्वं भगवतः विष्णोः महात्म्यं दर्शयन्ति।