मुनिवर! जम्बूद्वीपे मध्ये स्थिते द्वे क्षेत्रे लक्षयोजनमिते उभे, अन्ये तु तयोः प्रत्येकं दशसहस्रयोजनं न्यूनं परिमाणेन; तेषां तु त्रिसहस्रयोजनानि उन्नतिः, यथाविस्तारं तथा एव विस्तारः। एतेषां प्रदेशानां प्रथमं भारतं, ततः किम्पुरुषाख्यं क्षेत्रं, ततो हरिवर्षं दक्षिणतः मेरुशिखरस्य, हे द्विजोत्तम। उत्तरतः रम्यकं, ततः हिरण्मयं, तत्रैव उत्तरकुरवः अपि, यथा भारतं तथैव। एतेषां प्रत्येकं नवसहस्रयोजनविस्तृतम्, मध्ये तु इलावृतं क्षेत्रं, यस्य मध्ये सुवर्णमयः मेरुः उन्नतः स्थितः। हे महाभाग! मेरोः पूर्वे इलावृतं नवसहस्रयोजनं विस्तीर्णं, तत्र चत्वारः पर्वताः सन्ति। एते मेरुशृङ्गात् निर्मिताः उपश्रेणयः, ये दशसहस्रयोजनमितोन्नताः। पूर्वे मन्दरः, दक्षिणे गन्धमादनः, पश्चिमे विपुलः, उत्तरतः सुपार्श्वः इति प्रसिद्धाः। एतेषु पर्वतेषु कदम्बाः, जम्बवृक्षाः, पिप्पलाः, न्यग्रोधाः च सन्ति; तेषां वृक्षाणां शिखराणि पर्वतशृङ्गसमानानि, एकैकस्यैकादशशतयोजनमितोन्नतिः। महर्षे! तत्र स्थितः जम्बुवृक्षः जम्बूद्वीपस्य नामहेतुर्भूतः, तस्य फलानि महागजसमानानि। तानि फलानि पतित्वा पर्वतशिखरेषु विदीर्णानि सन्ति, तेषां रसः सर्वत्र प्रवहति; तस्मात् एव जम्बूनदी नाम नदी प्रसिद्धा। सा नदी तत्र वसिभिः पीयते; तस्याः सेवनात् न तत्र स्वेदः, न दुष्गन्धः, न जराऽपि, न च इन्द्रियाणां हानिः। तस्यां पानात् शुद्धचित्ताः जनाः तत्र जायन्ते; तस्याः फेनः मन्दमारुतैः शुष्कः सन् तटेषु पतति, स च सुवर्णरूपेण जायते, यं जाम्बूनदं सुवर्णं विदुः, यत् सिद्धानां भूषणाय भवति। मेरोः पूर्वे भद्राश्वः, पश्चिमे केतुमालः; तयोर्मध्ये इलावृतं क्षेत्रं, इति विद्धि मुनिश्रेष्ठ। पूर्वे चित्ररथवनम्, दक्षिणे गन्धमादनः, पश्चिमे वैभ्राजः, उत्तरतः नन्दनवनं प्रसिद्धम्। अरुणोदः, महाभद्रः, असितोदः, शमािनति चत्वारि सरांसि, यानि सदा देवैः उपभुज्यन्ते। शीतान्तः, श्वक्रमुंजः, कुररी, माल्यवान्, वैकङ्कः चान्ये च, एते सर्वे केसराचलाः पर्वताः मेरोः पूर्वे; त्रिकूटः, शिशिरः, पतङ्गः, रुचकः अपि तत्र सन्ति। दक्षिणे, निषधाद्याः केसराचलाः पर्वताः, शिखिवासः, सवैदूर्यः, कपिलः, गन्धमादनः च; पश्चिमे, जारुध्यादयः केसराचलाः पर्वताः। मेरोः सन्निकटे, जठरादिषु दिशासु, शङ्खकूटः, ऋषभः, हंसः, नागः च अन्ये च स्थिताः; उत्तरतः कालञ्जरादयः केसराचलाः पर्वताः। मैत्रेय! मेरोः शिखरे ब्रह्मणः महापुरी दिव्येषु प्रसिद्धा, चतुर्दशसहस्रयोजनमिता। तस्याः सर्वतोऽपि अष्टसु दिशासु च, इन्द्रादीनां लोकपालानां प्रमुख्याः पुरीः स्थिताः। विष्णोः पादयोः निष्क्रान्ता, सोममण्डलं सिञ्चन्ती, गङ्गा स्वर्गात् ब्रह्मपुरीं सर्वतः परितः पतति। तत्र पतित्वा सा चतुर्दिशं चतुर्भिः प्रवाहैः व्यभज्यते—सीता, अलकनन्दा, चक्षुर्भदा, इति क्रमेण। पूर्वपर्वतात् सीता व्योम्ना प्रवहन्ती अन्यं पर्वतं गच्छति; ततोऽपि पूर्वदिशं भद्राश्वदेशं समुद्रं प्रति गच्छति। तथैव अलकनन्दा दक्षिणं भारतं प्रवहन्ती सप्तधा विभक्त्वा सागरं प्रविशति, हे महर्षे। चक्षुः पश्चिमपर्वतान् समतिक्रम्य केतुमालाख्यं पश्चिमदेशं गत्वा सागरं प्रविशति। भद्रा उत्तरपर्वतान् उत्तरकुरून् च अतिक्रम्य उत्तरसागरं प्रति गच्छति, हे महर्षे। आनीलः, निषधः, माल्यवान्, गन्धमादनः—एतेषां मध्ये मेरुः पद्मकोशसदृशः स्थितः। भारताः, केतुमालाः, भद्राश्वाः, कुरवः—एते लोकपद्मस्य पत्राणि, पर्वतसीमाभिः चिह्नितानि। जठरः, देवकूटः, एते दक्षिणे च उत्तरे च, आनीलनिषधयोः मध्ये सीमापर्वतौ। गन्धमादनः, कैलासः पूर्वपश्चिमयोः स्थितौ, प्रत्येकः अशीतियोजनविस्तृतः। निषधः, पारिशात्रः मेरोः पार्श्वयोः सीमापर्वतौ, यथा पूर्वे स्थिताः तथैव। त्रिशृङ्गः, जारुधिः उत्तरसीमापर्वतौ, पूर्वपश्चिमयोः मध्ये स्थितौ। एवं, मुनिश्रेष्ठ, जठराद्याः सीमापर्वताः सर्वतः मेरुं परितः स्थिताः। ये पर्वताः केसराख्याः, शीतान्तादयः, मेरोः चतुर्दिशं स्थिताः, ते परमशोभनाः, हे मुनिन। तेषु पर्वतखण्डेषु, सिद्धचारणसेवितेषु रम्येषु पुरातनवनानि सन्ति। तत्र लक्ष्मी, विष्णु, अग्नि, सूर्यादिदेवतानां पुण्यस्थानानि, यानि किन्नरश्रेष्ठैः उपभुज्यन्ते। तत्र गन्धर्वाः, यक्षाः, राक्षसाः, दैत्याः, दानवाश्च रमन्ते, तेषु रम्येषु पर्वतखण्डेषु दिनरात्रं क्रीडन्ति। एतानि भूमौ स्वर्गाणि इति स्मृतानि, धर्मिष्ठानां वासस्थानानि; पापकर्मिणः तत्र शतजन्मभिः अपि न गच्छन्ति। भद्राश्वे विष्णुः हयग्रीवरूपेण तिष्ठति, हे द्विज; केतुमाले वराहरूपेण, भारतवर्षे कूर्मरूपेण। कुरुषु मत्स्यरूपेण गोविन्दः, हे जनार्दन; हरिः विश्वरूपेण सर्वत्र व्याप्य स्थितः। एवं हे मुनिवर, जम्बूद्वीपस्य, मेरुपर्वतस्य, तत्र स्थितानां पर्वतानां, नदीनां, वनानां, देवस्थानानां, चतुर्विधदेवतारूपाणां च दिव्यं वर्णनं संक्षेपेण निरूपितम्।