सर्वं श्रुत्वा, मुनिवर्य, पराशरः मैत्रेयाय कथां प्रवर्तयामास। सवाना नाम राजा पुष्करद्वीपे स्थापितः। आग्नीध्रः, मुनिश्रेष्ठ, जम्बूद्वीपस्य अधिपः अभवत्; तस्य नव पुत्राः प्रजापतेः तुल्याः। तेषां नामानि नाभि, किम्पुरुष, हरिवर्ष, इलावृत, रम्य, हिरण्वान्, कुरुः षष्ठः, भद्राश्वः, केतुमालः च धर्मात्मा इति। तेषां जम्बूद्वीपस्य विभागः पितृभिः कृतः, तस्य वृतान्तं ब्राह्मणाय पराशरः उक्तवान्। दक्षिणे हिमाह्वानं नाभये दत्तम्; तद्वत् हेमकूटं किम्पुरुषाय। तृतीयं नैषधं हरिवर्षाय; इलावृताय मेरुं मध्यस्थं दत्तम्। नीलपादे रम्याय क्षेत्रं दत्तम्; हिरण्वान् पितृभिः श्वेतं उत्तरं क्षेत्रं प्राप्तवान्। शृङ्गवान् उत्तरं कुरवे दत्तम्; मेरु पूर्वं भद्राश्वाय दत्तम्। गन्धमादनं केतुमालाय दत्तम्; एवं स राजा पुत्रेभ्यः भूमिं वितरितवान्। पुत्रान् क्षेत्रेषु स्थाप्य, स राजा शालग्रामं महापुण्यस्थले तपस्यै गतः। किम्पुरुषाद्यष्ट क्षेत्रेषु स्वाभाविकं सिद्धिः, सुखं च सहजं प्राप्यते। तत्र द्वन्द्वानि न सन्ति, न वृद्धिः न मृत्युश्च; धर्माधर्मौ न विद्येते, न च श्रेष्ठ-अधम-मध्यमभेदः। तत्र युगविभागः न अस्ति; हिमाह्वानं नाभे महात्मनः क्षेत्रम्। नाभेः पुत्रः ऋषभः, मेरुदेव्या जातः, महाशोभायुक्तः। ऋषभात् भरतः शतपुत्रेषु ज्येष्ठः अभवत्। स राजा राज्यं धर्मेण शास्य, विविधानि यज्ञानि कृत्वा, ज्येष्ठं पुत्रं भरतं भूम्याः अधिपतिः स्थापयामास। स भाग्यशाली भरतः, वनवासमार्गे दृढनिश्चयः, पुलस्त्याश्रमं तपस्यै गतः। तपस्यां नियतं कृत्वा, राजा कृशः, शिरायः प्रकटिताः, नग्नः, मुखे वस्त्रं स्थाप्य, वीरमार्गे गतः; अतः एषा भूमिः लोकेषु भरतानाम्ना प्रसिद्धा। पितुः भरताय राज्यं दत्तं, ततः भरतस्य पुत्रः सुमतिर्धर्मिष्ठः अभवत्। यथायोग्यं यज्ञं कृत्वा, पिता राज्यं तस्मै दत्तवान्; भरतः पुत्राय ऐश्वर्यं समर्पितवान्। योगाभ्यासे रतः, शालग्रामे जीवितं त्यक्त्वा, योगिवंशे ब्राह्मणः अभवत्। मैत्रेयः: तस्य कर्माणि पुनः वक्ष्यामि; सुमतेः पुत्रः इन्द्रद्युम्नः अभवत्। तस्मात् परमेष्ठी, ततः प्रतिहारः, तस्य पुत्रः प्रतिहार्ता। भुवः पुत्रः उद्गीथः; ततः प्रस्तरः; पृथोः पुत्रः नक्तः; नक्तस्य पुत्रः गयः। गयस्य पुत्रः नरः; तस्य पुत्रः विराट्; तस्मात् महाबलः, महाबुद्धिः पुत्रः अभवत्। तस्य पुत्रः महान्तः; ततः उमनस्युः; त्वष्टुः पुत्रः त्वष्टा; राजस्य पुत्रः विराजः। शतजिदः शतपुत्रः; तेषु विशगुः, ज्योतिः प्रमुखः; तैः जनाः वर्धिताः। तैः भारतभूमिः नव विभागेषु विभक्ताः; तेषां वंशजैः प्राचीनकाले भोगिता। कृत, त्रेता, अन्यानि युगानि सृष्ट्वा, युगचक्राणि प्रतिष्ठितानि। एषा स्वायम्भुवस्य सृष्टिः, येन जगत् पूरितम्; वराहकल्पे स पूर्वमन्त्रस्य अधिपः अभवत्। मैत्रेयः पप्रच्छ—भूमेः विस्तारं, द्वीपानां, समुद्राणां, प्रदेशानां, पर्वतानां, वनानां, नदीनां, नगराणां, देवस्थानानां च संख्या, विस्तारः, स्वरूपं च कथय। पराशरः उवाच—मैत्रेय, संक्षेपेण शृणु; शतवर्षे अपि विस्तारः न शक्यः वक्तुं। जम्बू, प्लक्ष, शाल्मली, कुश, क्रौञ्च, शाक, पुष्कर—सप्त द्वीपाः। सप्त समुद्राः तान् परिवृत्य स्थिताः—लवण, इक्षुरस, सुरा, घृत, दधि, क्षीर, जल। जम्बूद्वीपः सर्वेषां मध्ये स्थितः; तस्य मध्ये सुवर्णमेरुः। मेरुः षोडशसहस्र योजनानि अधः, द्वात्रिंशत्सहस्र योजनानि उपरि। तस्य अधः सर्वदिशासु षोडशसहस्र योजनानि विस्तारः; मेरुः कमलस्य बीजकोषस्याकारः। मेरोः दक्षिणे हिमवत्, हेमकूट, निःषध पर्वतानि; उत्तरस्य नील, श्वेत, शृङ्गी पर्वतानि स्थितानि। एवं पराशरः मैत्रेयाय पवित्रं विश्ववृत्तान्तं, द्वीपविभागं, वंशक्रमं, भूमेः विस्तारं च स्नेहपूर्वकं सम्यक् समर्पयामास।