यद् यद् काव्यम् संवादः सर्वाणि चान्यानि रचनानि सन्ति, तानि सर्वाणि महानात्मनः विष्णोः शब्दरूपाणि, तस्यैव शरीरम् इति विज्ञेयम्। यद् यदस्ति, साकारं वा निराकारं वा, अत्र वा अन्यत्र वा, तदपि तस्यैव शरीरम्। अहमेव हरिः जनार्दनः, इदं सर्वं मय्येव, नान्यदस्ति, नान्यः कारणं न च कार्यम्। यस्य मनसि एषा बुद्धिः, हे ट, तस्य पुनर्जन्म नास्ति, न द्वन्द्वानि जायन्ते। एवं, द्विजश्रेष्ठ, इदं पुराणस्य प्रथमो भागः यथावत् तुभ्यं कथितः; तस्य स्मरणेन पापात् विमुच्यते। पुष्करे कार्तिके द्वादशवर्षपर्यन्तं स्नानकृतं पुण्यं यत्, तत् श्रवणेन एव लभ्यते, हे मैत्रेय। देवादीनां सृष्टिः, ऋषयः, पितरः, गन्धर्वाः, यक्षाः, इत्यादयः—एतेषां जन्मानि, हे मुनिश्रेष्ठ, श्रवणेन लभ्यन्ते, देवाद्यनुक्रमेण। ततः मैत्रेयः उवाच—भगवन्, यथापृष्टं सृष्टेः व्यवस्था च यथावत् मया श्रुतम्। यस्यां सृष्टेः भागे त्वया वर्णितम्, तस्य अधिकम् अहं श्रोतुमिच्छामि, मुनिश्रेष्ठ। त्वया उक्तं यत् प्रियव्रतः उत्तानपादश्च स्वायम्भुवस्य पुत्रौ, ध्रुवोऽपि उत्तानपादस्य पुत्रः। प्रियव्रतस्य तु वंशः न वर्णितः, तं श्रोतुमिच्छामि, कृपया कथय। पराशरः उवाच—प्रियव्रतः कर्दमस्य कन्यां भार्यां चकार; तस्यां राजकन्यायां दश पुत्रान् अपरं च एकं अलभत। प्रियव्रतस्य पुत्राः महाबुद्धयः, वीर्यवन्तः, नियमशीलाः, पितुः प्रियाः च आसन्; तेषां नामानि शृणु। ते आसन्—आग्नीध्रः, अग्निबाहुः, वपुष्मान्, द्युतिमान्, मेधः, मेधातिथिः, भाव्यः, सवनः, अपरः च। दशमः ज्योतिष्मान्, सत्यनामाः अपि पुत्रः; एते प्रियव्रतपुत्राः कीर्तिमन्तः, बलपराक्रमसम्पन्नाः आसन्। तेषां मध्ये मेधः, अग्निबाहुः, पुत्रश्च योगनिष्ठाः आसन्; ते पुण्यश्लाघ्याः, पूर्वजन्मस्मृतिमन्तः, राज्ये नासक्तचित्ताः। सर्वदा शुद्धाः, हे मुनिवर, सर्वाणि कर्माणि यथावत् अकामतः चक्रुः। प्रियव्रतः सप्त महात्मसु पुत्रेषु सप्तद्वीपान् विभज्य अददात्। जम्बूद्वीपं आग्नीध्राय, प्लक्षद्वीपं मेधातिथये, शाल्मलीद्वीपं वपुष्मते, कुशद्वीपं ज्योतिष्मते, क्रौञ्चद्वीपं द्युतिमते, शाकद्वीपं भाव्याय, पुष्करद्वीपं सवने अददात्। आग्नीध्रः जम्बूद्वीपस्य अधिपतिः अभवत्; तस्य नौ पुत्राः आसन्, प्रजापतेः सदृशाः। तेषां नामानि—नाभिः, किम्पुरुषः, हरिवर्षः, इलावृतः, रम्यः, हिरण्वान्, कुरुः, भद्राश्वः, केतुमालः च धर्मशीलः। तेषां जम्बूद्वीपविभागं शृणु। दक्षिणं हिमाह्वानं देशं नाभये, हेमकूटं किम्पुरुषाय, नैषधं हरिवर्षाय, मध्ये मेरुं इलावृताय, नीलपादं रम्याय, श्वेतं हिरण्वाने, श्रृंगवतः उत्तरं कुरवे, मेरोरपूर्वं भद्राश्वाय, गन्धमादनं केतुमालाय पितृदत्तम्। एवं स राजा पुत्रेषु विभागं कृत्वा, शालग्रामे तपश्चर्याय प्रविवेश। किम्पुरुषादिषु अष्टसु प्रदेशेषु स्वाभाविकं सिद्धिः, सहजं सुखं च लभ्यते। तत्र न द्वन्द्वानि, न जरा, न मृत्युश्च; धर्माधर्मौ नास्तः, न चोत्तमाधममध्यमभेदः। न तत्र युगविभागः; हिमाह्वयं तु नाभेः महात्मनः। तस्य पुत्रः ऋषभः, मेरुदेव्यां जातः, महातेजाः; ऋषभात् भरतः, शतपुत्रेषु ज्येष्ठः, अभवत्। स धर्मेण राज्यं कृत्वा, नानायज्ञैश्च, ज्येष्ठं पुत्रं भरतं पृथिव्याः अधिपतिं कृत्वा, स्वयं तपोवनं पुलस्त्याश्रमं जगाम। स नियमानुष्ठानपूर्वकं तपः कृत्वा, कृशशरीरः, स्फुरद्गात्रः, नग्नः, मुखे पट्टिका स्थाप्य, वीरमार्गे प्रस्थितः। तस्मात् एषः देशः लोकप्रसिद्धः "भरत" इति ख्यातः। पितृदत्तं भरताय वनप्रस्थानकाले, तस्मात्, हे भरत, सुमतिः धर्मात्मा पुत्रः भरतस्य जातः। स यथाविधि यज्ञान् कृत्वा, इच्छितं राज्यं पुत्राय दत्तवान्; एवं भरतः पृथिव्याः स्वामित्वं पुत्राय समर्प्य, स्वयं तपोवनं गतः।