ये ते ब्रह्मणः सृष्टिक्रमस्य च गार्हस्थ्यधर्मस्य च विष्णुपुराणोक्ताः श्लोकाः, तान् एकीकृत्य कथा रूपेण संस्कृतेन निवेदयामि— सृष्ट्यादौ ब्रह्मणा विविधानि भूतजातानि सृज्यमानानि आसन्। ये तु ब्रह्मणा सृष्टाः प्राणिनः ‘एतन्न कर्तव्यम्, रक्ष्यतामेषः’ इति वदन्तः आसन्, ते राक्षसाः इति प्रसिद्धिम् आपन्नुः। अन्ये तु ‘खादाम’ इति वदन्तः, ते भक्ष्यकर्मणा यक्षाः अभवन्। तान् दृष्ट्वा ब्रह्मा अप्रसन्नचित्तः अभवत्; तस्य च अप्रसन्नतया केशा अपतन्। तेषां पतनात् तस्य शरीरे पुनः शिरांसि उत्पन्नानि। तस्य केशपतनात् सर्पाः अभवन्; पतितत्वात् एव ते ‘पतिता’ इति कथ्यन्ते। ततः स जगतां स्रष्टा क्रुद्धः सन् ताम्रवर्णान् उग्रान् मांसभक्षान् भूतान् अपि ससर्ज। ततः स ब्रह्मा ध्यानं कृत्वा तन्मात्रादेव गन्धर्वान् ससर्ज; ते गन्धर्वाः वाक् पिबन्तः उत्पन्नाः, द्विजश्रेष्ठ। एवं सृष्ट्वा, भगवाँस्स्वेच्छया अन्यान् अपि पक्षिणः ससर्ज। वक्षसः पक्षिणः, मुखतः बलिनः, उदरात् पशून्, पार्श्वयोः अन्यानि भूतानि ससर्ज, प्रजापते। पादयोः अश्वान्, हस्तिनः, गर्दभान्, महिषान्, हरिणान्, उष्ट्रान्, खरान्, वामनांश्च विविधप्रकारान् ससर्ज। केशेभ्यः फलमूलादीनि ओषधिवर्गान् अपि उत्पादितवान्; तान् च त्रेतायुगादौ कल्पारम्भे यज्ञार्थं सम्यक् विन्यस्य ससर्ज। गोभवः नरः, मेषः, अश्वः, खरो, गर्दभश्च—एते गृह्याः पशवः; शृणु तु अरण्ये वर्तमानान्। मांसभक्षाः, द्विखुरा, हस्तिनः, वानराः, पक्षिणः पञ्चमः, जलचराः षष्ठः, सर्पाः सप्तमः। तस्य मुखात् गायत्रीरिचः, त्रिवृत्साम, रथन्तरं च, अग्निष्टोमं च ससर्ज। दक्षिणतः यजूंषि, त्रिष्टुपं, पञ्चदशस्तोमं, बृहद्, उक्तं च ससर्ज। वामतः साम, जगतीं, सप्तदशस्तोमं, वैरूपं, अतिरात्रं च ससर्ज। पृष्ठतः अथर्वणस्यैकविंशं, आप्तोर्यामं, अनुष्टुपं, वैराजं च ससर्ज। अथ तस्याङ्गभ्यः नानारूपाणि भूतानि अभवन्। देवाः, असुराः, पितरः, मनुष्याश्च सृष्टाः। तदनन्तरं स प्रजापतिः पुनः सृष्ट्यादौ यक्षपिशाचगन्धर्वाप्सरसां गणांश्च ससर्ज। नागाः, किन्नराः, राक्षसाः, पक्षिणः, पशवः, गवः, सर्पाः, क्षराक्षरं, स्थावरजङ्गमं च सर्वं ससर्ज। तत्र तत्र तानि तानि कर्माणि यानि पूर्वसृष्टौ अर्जितानि, तानि एव पुनः पुनः सृज्यमानाः प्रजाः स्वीकुर्वन्ति। उग्राः सौम्याः, मृदुः कठोरः, धर्माधर्मौ, सत्यं चानृतं च—एतेषां स्वरूपेण ताः प्रजाः तदनुरूपं फलम् आप्नुवन्ति, तेन च ताः तुष्टाः भवन्ति। इन्द्रियविषयेषु, भूतगणेषु, शरीरेषु च, भगवाँस्तेषां वैचित्र्यं विभागं च न्ययोजयत्। वेदवाक्यैः स प्रजास्वनामरूपाणि, तेषां कर्मणां प्रकाशांश्च देवादिषु सृष्ट्यादौ व्यतिष्ठत्। ऋषीणां नामानि वेदेषु श्रूयमाणानि च सः कृतवान्, अन्येषां च यथायोग्यं कर्म विभाग्य स्थापितवान्। यथा ऋतूनां लक्षणानि रूपाणि च दृश्यन्ते, एवं युगादौ प्रजास्वपि स्थितयः दृश्यन्ते। एवं स ब्रह्मा प्रतियुगं सृष्ट्यादौ इच्छाशक्त्युपबृंहितः सृष्टिशक्त्या च युक्तः पुनः पुनः तादृशीं सृष्टिं करोति। एवं सृष्ट्यन्ते, तृतीयस्कन्धे, सगरः ऋषिं पप्रच्छ—"गृहस्थस्य यः धर्मः, येन लोकेऽस्मिन्परत्र च न हीयेत, स धर्मः श्रोतुमिच्छामि।" तं प्रति और्वः ऋषिः अवदत्—"शृणु राजन्, सदाचारस्य लक्षणानि; यः सदाचारवान्, स उभौ लोकौ जयति।" ये धर्मात्मानः, अल्पदोषाः, ते 'साधवः' इति कथ्यन्ते; तेषां आचारः एव सदाचारः इति स्मृतः। सप्तर्षयः, मनवः, प्रजापतयः च, राजन्, सदाचारस्य वक्तारः कर्तारश्च। ब्रह्ममुहूर्ते, राजन्, उत्तिष्ठन् धर्मे च तस्मिन्नन्वर्थे च अर्थे च मनसा चिन्तयेत्। तयोः न किञ्चिदपि हिंसायाः कारणं कुर्यात्; तयोः कामं च सम्यक् पश्येत्, त्रीणि पुरुषार्थानि समदृष्ट्या, दृश्यादृष्टदोषनाशाय। यत्र धर्मस्य हिंसा स्यात्, तत्र अर्थकामौ त्यजेत्; दुःखाय वा यः धर्मः, जनद्विष्टः वा, तं च त्यजेत्। ततः प्रभाते, नरपतिश्रेष्ठ, सौम्यभावेन व्यवहारं कुर्यात्। गृहात् बहिः, दक्षिणापश्चिमदिगतिक्रम्य, दूरस्थाने मूत्रपुरीषोत्सर्गं कुर्यात्। पादप्रक्षालनं मुखप्रक्षालनं च जलं गृहाङ्गणे न क्षिपेत्। स्वच्छायायां, वृक्षस्य छायायाम्, गोः, सूर्यस्य, वह्नेः, वायोः, आचार्यस्य, विप्रस्य च छायायां कदापि मूत्रोत्सर्गं न कुर्यात्। कृषिक्षेत्रे, धान्यमध्ये, गोष्ठे, जनसमूहे, पन्थाने, तीर्थे च न कुर्यात्। जले, तीरदेशे, श्मशाने च न मूत्रपुरीषोत्सर्गः कार्यः। दिवा उत्तराभिमुखः, रात्रौ दक्षिणाभिमुखः, विपत्तौ विहाय, कृत्स्नं मूत्रोत्सर्गं कुर्यात्। तृणानि प्रसार्य, शिरः वस्त्रेण आवृत्य, न चिरकालं तत्र तिष्ठेत्, न किञ्चिदपि तत्र वदेत्। कृमिकूपोत्थं, मूषिकबिलोत्थं, जलान्तर्गतं, गृहोत्थं च मृदं शौचाय न गृह्णीयात्, तदशुद्धत्वात्। एवं सृष्टिसंभावनया, धर्मनियमैः च, ब्रह्मा जगतां सृष्टिं च, मनुष्याणां सदाचारं च, यथाक्रमं प्रवर्तयामास।