सृष्टिकामः स भगवान् ब्रह्मा, अन्येन रूपेण स्थित्वा, प्रमुदितः सञ्जज्ञे। तस्य मुखात्, हे द्विजश्रेष्ठ, देवाः सत्त्वप्रधानाः उत्पन्नाः। तत् स्वरूपं स त्यक्तवान्, यत् सत्त्वप्रधानमभवत्; तत् रूपं दिवा रूपेण परिवर्तितम्। तस्मात् रात्रौ दानवानां बलवत्त्वं, दिवा तु देवानाम्। पुनः स भगवान् केवलसत्त्वमयं देहम् आदत्त, तं पितरं मन्यमानः; तस्मात् पितरः अभवन्। तेषु सृष्टेषु, तं स्वरूपं स भगवान् मुमोच; तत् स्वरूपं सन्ध्या अभवत्, या दिवा-रात्र्योः मध्ये तिष्ठति। अथ स भगवान् केवलराजोमयं देहम् आदत्त; तस्मात् तीव्रात् रजसो मानुषाः उत्पन्नाः, हे द्विजोत्तम। तत् देहमपि स त्वरया मुमोच; तत् देहं ज्योत्स्ना अभवत्, या प्रातःसन्ध्या कथ्यते। ज्योत्स्नायां सम्प्राप्तायां, बलवन्तः मानुषाः च पितरश्च, हे मैत्रेय, सन्ध्याकाले सन्ति। ज्योत्स्ना, रात्रिः, दिवा, सन्ध्या—एतानि चत्वारि ब्रह्मणः स्वरूपाणि, प्रत्येकं त्रिगुणसम्बद्धानि। पुनः स भगवान् केवलराजोमयं देहम् आदत्त; तस्मात् जज्ञे क्षुधा, तस्मात् तृष्णया सह कामः अभवत्। क्षुधातृष्णान्धकारे स भगवान् विकृतान् श्मश्रुण्युक्तान् प्रजाः ससर्ज, ये त्वरया तं जग्मुः। ये तत्र ऊचुः—"मा कुरुत, रक्ष्यताम्"—ते राक्षसाः नामाभवन्; ये तु ऊचुः—"अस्माभिः खाद्यताम्"—ते यक्षाः सञ्जज्ञिरे। तान् अप्रसन्नः द्रष्ट्वा, स्रष्टुः केशा अपतन्; तस्मात् पतितात् केशात्, पुनः शिरांसि तस्य शरीरे समुत्पन्नानि। तस्मात् पतनात् सर्पाः अभवन्, ते च पतिताः इति कथ्यन्ते। ततः क्रुद्धः स स्रष्टा, कपिलवर्णान् भयानकान् मांसभक्ष्यः प्रजाः ससर्ज। ध्यानपरः स भगवान्, तस्मिन् क्षणे, गन्धर्वान् शरीरेणैव ससर्ज; ते गन्धर्वाः वाचं पिबन्तः जाताः, हे द्विजोत्तम। तान् सृष्ट्वा, स्वेच्छया, अन्यान् पक्षिणः अपि ससर्ज। उरःदेशात् पक्षिणः, मुखात् बलवतः, उदरात् पशून्, पार्श्वयोः अन्यानि प्राणिनः ससर्ज, हे प्रजापते। पादयोः अश्वान्, हस्तिनः, गर्दभान्, महिषान्, मृगान्, उष्ट्रान्, कुलीनान्, वामनांश्चान्यांश्च जातीन् ससर्ज। लूम्भात् फलमूलवनस्पतीन् ससर्ज; त्रेतायुगादौ, कल्पारम्भे, हे द्विजश्रेष्ठ, ब्रह्मणा ताः ओषधीः सृष्टाः, यज्ञाय च न्यस्ताः। गोभिः जातः पुरुषः, मेषः, अश्वाः, गर्दभाः—एते गृह्यपशवः; शृणु तु वन्यपशून्। मांसभक्षकाः, द्विखुराः, हस्तिनः, वानराः, पक्षिणः पञ्चमः, जलचराः षष्ठः, सर्पाः सप्तमः। मुखात् गायत्रीं च ऋचः च, त्रिवृत्साम, रथन्तरं, अग्निष्टोमं च ससर्ज। दक्षिणतः यजुः, त्रिष्टुप्, पञ्चदशस्तोम, बृहद्, उक्तं च ससर्ज। वामतः साम, जगतीं, सप्तदशस्तोम, वैरूप, अतिरात्रं च; पृष्ठतः अथर्वणस्यैकविंशं, आप्तोर्यामं, अनुष्टुभं, वैराजं च ससर्ज। अङ्गेभ्यः नानारूपाः प्रजाः अभवन्; देवाः, असुराः, पितरः, मानुषांश्च सृष्ट्वा प्रजापतिः पुनः सर्गं चकार। पुनः स ब्रह्मा, कल्पादौ, यक्षान्, पिशाचान्, गन्धर्वान्, अप्सरोगणांश्च ससर्ज। नागान्, किन्नरान्, राक्षसान्, पक्षिणः, पशून्, गोः, सर्पान्, क्षराक्षरं, स्थावरजङ्गमं च ससर्ज। तदा स भगवान् ब्रह्मा, आदिदेवः, तान् ससर्ज; ये कर्माणि पूर्वसृष्टौ अर्जितानि, तानि पुनः प्राप्नुवन्ति, पुनः पुनः सृष्टाः सन्तः। हिंस्राः अहिंस्राश्च, सौम्याः क्रूराश्च, धर्माधर्मौ, सत्यं चानृतं च—एतेषु रूपेषु सन्तः, तदनुकूलं प्राप्नुवन्ति, तेन च तुष्टिम् आप्नुवन्ति। विषयेषु, प्राणिषु, शरीरेषु च, भगवान् वैचित्र्यं विभागं च न्यधात्। स वेदवाक्यैः, सृष्ट्यादौ, देवादिषु, नामरूपाणि, कर्मणां प्रकाशांश्च स्थापयामास। मुनिनाम् अपि नामानि, यथाश्रुतानि वेदेषु, स कृतवान्; अन्येषां च यथायोग्यं कर्म न्यासं चकार। ऋतूनां चिह्नानि यथा विविधरूपाणि दृश्यन्ते, तथा युगादौ स्थितयः सन्ति। एवं स कृत्स्नस्य कल्पस्यादौ, इच्छाशक्त्या, सृष्टिशक्त्या च, पुनः पुनः एवं सृष्टिं करोति। एवं सृष्ट्युपाख्यानान्ते, तृतीयस्कन्धे, सगरः उवाच—"श्रोतुमिच्छामि, हे मुनिवर, गार्हस्थ्यस्य यथाचारं, यः सम्यगाचरन्, निहीनो न भवति अस्मिन्लोके वा परत्र वा।" औरवः उवाच—"शृणु, भूमिपते, यथाचारलक्षणानि; यः सम्यगाचारवान्, स उभौ लोकौ जयति।" ये पुण्यात्मानः, न्यूनदोषाः, ते 'साधवः' इति कथ्यन्ते; तेषां आचार एव सम्यगाचारः। सप्तर्षयः, मनवः, प्रजापतयः च, वक्तारः कर्तारश्च सम्यगाचारस्य, हे राजन्। ब्रह्ममुहूर्ते, हे नृपश्रेष्ठ, उत्तिष्ठन्, धर्मं मनसा चिन्तयेत्, तदनन्तरं च अर्थं, यो धर्मेण न विरुद्धः। न किञ्चिदपि हिंसाय, तयोः काममपि पश्येत्, त्रीणि पुरुषार्थानि समं पश्यन्, दृश्यादृश्यदोषनाशाय।