सप्तमी सृष्टिरधःप्रवाहिण्यभवत्, सा मानवसृष्टिरिति स्मर्यते। अष्टमी तु अनुग्रहाख्या, या सात्त्विकतामसश्च, पञ्चैते विकृतिसृष्टयः, त्रयस्त्वन्याः स्वाभाविक्य इति विख्याता। नवमी कौमार्याख्या सृष्टिः स्वाभाविकी च विकृतिश्च, एवं प्रजापतेः नव सृष्टयः पूर्णतया निरूपिताः। एताः स्वाभाविक्यः च विकृतयश्च जगतः मूलकारणानि सन्ति। हे जगन्नाथ! सृष्टिकर्तरं त्वां प्रति, किमन्यद् श्रोतुमिच्छसि? श्रीमैत्रेय उवाच— भगवन्, त्वया सुरादीनां सृष्टिः संक्षेपेणोक्ता; तां विस्तारतः श्रोतुमिच्छामि, हे महर्षे। श्रीपराशर उवाच— ये पूर्वकृतकर्मभिः समाकृताः, साधुभिः स्तूयमानाः, ते तेन यशसा बध्यमानाः, प्रलये च निवर्तन्ते। स्थावरान्तोद्र देवपर्यन्तं चतुर्योनयः, ब्रह्मा च स्वयमेव, सृष्टिकर्मणि मानसाः समुत्पन्नाः। देवतासुरपितृमानुष्याणां चतुर्वर्गस्य सृष्टुमिच्छन्, स्वात्मानं तैः भूतैः संयोजयामास। आत्मना समन्वितः प्रजापतिः तमसः प्रमाणं वर्धयन्, अधस्तात् प्रथमं दानवान् सृष्टुमिच्छन्, तस्याः अधरभागात् दानवा उत्पन्नाः। ततः ताम् तमोमयां रूपां स्रष्टा त्यक्तवान्; सा प्रकटिता रूपा, हे मैत्रेय, रात्रिः अभवत्। पुनः सृष्टुमिच्छन्, अन्ये रूपे स्थितः, मुदितः अभवत्; तदा ब्रह्मणः मुखात् देवाः, सात्त्विकप्रधानाः, उत्पन्नाः, द्विजश्रेष्ठ। तद्रूपं त्यक्तवान्, सा रूपा बहुसात्त्विकी दिवा अभवत्; तस्मात् रात्रौ दानवाः बलिनः, दिवा देवाः। ततः अन्यं केवलसात्त्विकं शरीरं पितृत्वेन समाचिन्त्य, तस्मात् पितरः अभवन्। पितॄन् सृष्ट्वा सः तद्रूपं त्यक्तवान्; सा रूपा सन्ध्या अभवत्, या दिवानिशोः मध्ये स्थिताः। पुनः केवलराजसमयं शरीरं धारयन्, तस्मात् तीव्रराजसात् मनुष्याः उत्पन्नाः, द्विजश्रेष्ठ। सः प्रजापतिः तदपि शरीरं शीघ्रं त्यक्तवान्; तत् शरीरं ज्योत्स्ना अभवत्, या प्रातर् सन्ध्या इति कथ्यते। ज्योत्स्नायां आगमने, मनुष्याः पितरश्च, हे मैत्रेय, सन्ध्याकाले स्थिताः। ज्योत्स्ना, रात्रिः, दिवा, सन्ध्या—एते चत्वारः ब्रह्मणः शरीराणि, गुणत्रयसंयुक्तानि। अन्यदपि केवलं राजसं शरीरं धारयन्, तस्मात् क्षुधा अभवत्, तस्मात् तृष्णया कामः जातः। तदा क्षुधातृष्णया तमसा, भगवतः विकृतदेहाः, श्मश्रुयुक्ताः प्राणीः, सृष्टाः, ये भगवन्तं अभिद्रवन्ति। ये तत्र 'मा कुरुत, रक्ष्यताम्' इति उक्तवन्तः, राक्षसाः अभवन्; अन्ये 'अदाम' इत्युक्त्वा, यक्षाः अभवन्, भक्षणकर्मणः। ताञ् दृष्ट्वा असंतुष्टः स्रष्टा, तस्य केशाः पतिताः; तैः पतितैः केशैः, तस्य शरीरे पुनः शिरांसि अभवन्। तस्मात् पतनात् सर्पाः उत्पन्नाः, ते पतितत्वात् 'पतिताः' इति कथ्यन्ते। ततः क्रुद्धः स्रष्टा, ताम्रवर्णान्, भक्ष्यप्रियान्, उग्रान् प्राणिनः उत्पादितवान्। ध्यानपरः सन्, तस्मादेव शरीरा, गन्धर्वाः उत्पन्नाः; ते गन्धर्वाः वाक्पानाः अभवन्, द्विजश्रेष्ठ। एतान् सृष्ट्वा, भगवाँल्लोकपिता, तस्मात् शक्त्या प्रेरितः, स्वेच्छया अन्यान् पक्षिणः अपि ससर्ज। उरसः पक्षिणः, मुखात् बलिनः, उदरात् पशून्, पार्श्वयोः अन्यान् प्राणिनः ससर्ज, प्रजापते। पादयोः अश्वान्, गजान्, गर्दभान्, महिषान्, हरिणान्, उष्ट्रान्, कुलीनान्, वामनान्, अन्यांश्च जातीन् ससर्ज। केशात् फलमूलवनस्पतीन् उत्पन्नवान्; त्रेतायुगादौ, कल्पारम्भे, ब्रह्मणा ओषधयः सृष्टाः, यज्ञाय न्ययोजयत्। गाव्जातः पुरुषः, मेषः, अश्वः, गर्दभः—एते गृह्याः पशवः; शृणु जंगमपशून्। मांसभक्ष्याः, द्विखुराः, गजाः, कपयः, पक्षिणः पञ्चमः, जलचराः षष्ठः, सर्पाः सप्तमः। मुखात् गायत्र्यादीन् ऋचः, त्रिवृत्साम, रथंतरं, अग्निष्टोमं च ससर्ज। दक्षिणतः यजूंषि, त्रिष्टुभं, पंचदशस्तोमं, बृहद्, उक्तं च ससर्ज। वामतः सामानि, जगतीं, सप्तदशस्तोमं, वैरूपं, अतिरात्रं च। पृष्ठतः अथर्वणस्यैकविंशं, आप्तोर्यामा, अनुष्टुभं, वैराजं च ससर्ज। अङ्गेभ्यः विविधरूपाणि भूतानि अभवन्। देवासुरपितृमानुष्यसृष्ट्या अनन्तरं प्रजापतिः सृष्टिं प्रवर्तयामास। पुनः आदौ, संकल्पपूर्वकः पितामहः, यक्षान्, पिशाचान्, गन्धर्वान्, अप्सरसश्च गणान् ससर्ज। नागान्, किन्नरान्, राक्षसान्, पक्षिणः, मृगान्, पशून्, सर्पान्, नश्वरान् च अक्षरांश्च, स्थावरजङ्गमान् सर्वान् ससर्ज। तस्मिन्काले, भगवाँल्लोकसृष्टिकर्ता ब्रह्मा, एतान् ससर्ज; ये पूर्वकृतानि कर्माणि सृष्ट्यपूर्वं प्राप्तानि, तानि पुनः पुनः सृज्यमानाः स्वीकुर्वन्ति। हिंस्राः अहिंस्राश्च, सौम्याः क्रूराश्च, धर्मिणोऽधर्मिणश्च, सत्यं चानृतं च—एतेषु रूपेषु, येन यथायोग्यं, तं तं भावं प्राप्नुवन्ति, तथा तेषां प्रियं भवति। इन्द्रियार्थेषु, भूतगणेषु, देहेषु च, भगवान् स्वयम् वैचित्र्यं विभागं च न्ययोजयत्।