तदा तस्य वेगेन भ्रममाणेन चक्रेण बालकस्य शरीरे रक्षिते, शम्बरस्य सहस्राणि मायास्त्राणि विनाशं नीतानि। ततः दैत्येश्वरः प्रहसन् आज्ञापयत्—"मम आज्ञया शीघ्रं शोषकवातः एनं दुष्टं नाशयतु।" तस्य आज्ञां समनुज्ञाय, स वातः तीक्ष्णः शीतलश्च तस्य शरीरे प्रविश्य, शोषयन् तीव्रं दुःखं जनयामास। तदा तेन आत्मनि वातग्रहणं विज्ञाय, स दैत्यबालः महान्तं भूमिपतिं भगवन्तं हृदि समारोपयामास। हृदि जनार्दनं स्थितं दृष्ट्वा, प्रह्लादः तं भयानकं वातं पिबन् स्थितः; तदा कोपसमन्वितः जनार्दनः तं वातं विनाशयामास। एवं सर्वा मायाः क्षीणाः, वातः च नष्टः, स बुद्धिमान् बालः पुनः आचार्यगृहं प्रतिनिवृत्तः। प्रतिदिनं तं बालकं आचार्यः नीतिशास्त्रं, येन राज्यफलप्राप्तिः स्यादिति, उशना रचितं राज्ञः कृते, उपदिशत्। यदा आचार्यः तं बालकं नीतिशास्त्रं सम्यग् अधीतम्, विनीतं च दृष्ट्वा, तस्य शिक्षां तस्य पितरं निवेदयामास। आचार्यः उवाच—"दयित दैत्यपतॆ, तव पुत्रः नीतिशास्त्रं सम्यग् अधीतवान्; प्रह्लादः भार्गवोपदिष्टं तत्वतः अवगतवान्।" हिरण्यकशिपुः पप्रच्छ—"मित्रेषु च शत्रुषु च राजा कथं आचरितव्यम्? प्रह्लाद, त्रीषु लोकेषु उदासीनानां मध्ये कथं व्यवहारः कर्तव्यः?" "मन्त्रिभिः, अमात्यैः, बाह्यैः, अन्तर्यैः, चारैः, नगरनिवासिभिः, सन्दिग्धैः, अन्यैः च कथं व्यवहारः कर्तव्यः?" "ब्रूहि, प्रह्लाद, यथावत् कर्तव्याकार्यविधिं, दुर्गवनेषु रक्षणं, कांटकाश्च निवारणं च।" "यद् अन्यदपि त्वया सम्यक् अधीतं, तत् सर्वं यथावत् मे वद; अहं तव मनसि यत् अस्ति, तद् ज्ञातुम् इच्छामि।" श्रीः पराशरः उवाच—एवं पृष्टः प्रह्लादः विनयेन भूषितः पितुः पादयोः प्रणम्य, कृताञ्जलिः दैत्याधिपं इदं वचोऽब्रवीत्। प्रह्लादः उवाच—"यद् आचार्येण उपदिष्टं, तत् अहं संशयविना अधीतवान्; परं तत्त्वतः तद् मम मतिः न।" "साम, दान, भेद, दण्ड—एते उपायाः सर्वे मित्रादिसिद्ध्यर्थं उपदिष्टाः।" "किन्तु पितः, न अहं तत्र मित्रादीन् पश्यामि; कोपं मा कृथाः। यदा कर्तव्यं नास्ति, उपायानां किमर्थः, महाबाहो?" "पितः, सर्वभूतात्मनि, जगन्नाथे, जगति, परमात्मनि गोविन्दे—कथं मित्रशत्रुविचारः?" "स एव विष्णुः त्वयि, मयि, अन्यत्र च स्थितः; कथं कश्चित् मम मित्रं, अन्यः शत्रुः, भेदः च कथं?" "तस्मात्, पितः, अतीव विस्तीर्णं शत्रुविषयकं विचारं त्यज; प्रयत्नः केवलं अज्ञानमध्ये एव कर्तव्यः।" "ज्ञानं बुद्धिश्च केवलं अज्ञानमध्ये एव जायते, पितः; अपि बालः न दीप्यमानं शलभं अग्निरूपेण न पश्यति, असुरेश?" "यत् कर्म न बध्नाति, तत् सत्कर्म; या विद्या मोक्षदायिनी, सा सत्या। अन्यत् कर्म केवलं श्रमः, अन्यद् ज्ञानं केवलं कौशलम्।" "एवं तत्त्वमसत्त्वं च अहं अवगतम्, महाभाग; शृणु, यथा अहं प्रणम्य वदामि।" "न कश्चित् राज्यस्य चिन्ता करोति, न च धनस्य कामना; तथापि, द्वयं पुरुषैः नियोगात् लभ्यते।" "सर्वे जनाः, महाभाग, महत्त्वाय यतन्ते; तथापि, सिद्धिः केवलं प्रयत्नात् न जायते, किंतु दैवात्।" "मन्देषु, अविवेकेषु, भीरुषु च, प्रभो, राज्यं निर्गुणैः अपि भोग्यते, भाग्यवशात्।" "तस्मात्, महाश्रियं इच्छन् पुण्यकर्मसु यतते; मोक्षकामः समत्वे यतते।" "देवाः, मनुष्याः, पशवः, पक्षिणः, वृक्षाः, सर्पाश्च—एते सर्वे अनन्तविष्णोः रूपाणि, पृथक्कृतानि इव दृश्यन्ते।" "एवं ज्ञात्वा, चराचरं जगत् आत्मरूपेण पश्येत्—विश्वमूर्तिधरं विष्णुं, यथा इदं जलम्।" "एवं ज्ञाते, पुण्यः अनादिः परमेश्वरः अच्युतः तुष्टः भवति; तस्य तुष्टौ सर्वदुःखानि विनश्यन्ति।" श्रीः पराशरः उवाच—एतत् श्रुत्वा हिरण्यकशिपुः क्रोधेन सुस्निग्धासनात् उत्थाय, पादेन पुत्रस्य उरः ताडयामास। रोषदग्धः, तं हन्तुम् इच्छन्, स्वहस्तं स्वहस्तेन संपीड्य, जगदिव मर्दयितुम् उद्यतः। हिरण्यकशिपुः उवाच—"विप्रचित्ते! राहो! बले! एनं दुष्टं दृढैः नागपाशैः बद्ध्वा, महोदधौ क्षिप्त्वा, विलम्बं मा कुरुत।" "अन्यथा, सर्वे लोका दैत्यदानवाश्च, अस्य दुर्मतेः पृष्ठतः गमिष्यन्ति।" "अनेकेषु कालेषु, वयं एनं दुष्टं दण्डितवन्तः; सः पुनः पुनः शत्रोः स्तुतिं करोति; पापिनां मरणमेव हितम्।" पराशरः उवाच—ततः दैत्याः शीघ्रं स्वामीशासनं पालयन्तः, तं नागपाशैः बद्ध्वा, समुद्रे अपातयन्। तेन प्रह्लादेन प्रविशति, महोदधिः कम्पितः, सर्वतः उच्चलितः, अतिवेगं समाकुलः। तदा हिरण्यकशिपुः, पृथिवीं महाप्लावेन निमग्नां दृष्ट्वा, दैत्येषु प्राज्ञतमः, एवं वचोऽब्रवीत्—"दैत्याः, सर्वैः पर्वतैः, एनं दुष्टं वारुणालये निवारय, सर्वाणि विवराणि पूर्णतया रुद्ध्वा!" "नैनं वह्निः दहति, न शस्त्रैः छिद्यते, न नागैः नाश्यते, न वातेन, न विषेण, न मायाभिः।