श्रीपराशर उवाच— एवं श्रुत्वा, हिरण्यकशिपुः, दैत्याधिपतिः, प्रासादस्य शिखरे स्थितः, क्रोधेन तमसावृतवदनः, दैत्यदूतान् इदं वचनम् अब्रवीत्। स उवाच— “एनं दुर्मतिं बालकं प्रासादात् शतयोजनदूरं निक्षिप्य, गिरिशिखरे पतित्वा शिलाभिः शरीरं भग्नं कुरुत।“ ततस्ते सर्वे दैत्यदनवाः तम् बालकम् आदायोच्छिप्य, तं पतन्तं, हृदि हरिं वहन्तम्, भूमौ निष्पातयन्। यदा सः पतन् अभवत्, तदा केशवभक्त्या जगद्धारिण्याः पृथिव्याः, सः बालकः समीपम् आगतः, सा च भक्तिपूर्णा तं गोपायितुम् उपचक्राम। सः प्रह्लादः, अक्षताङ्गः, अविच्छिन्नः दृष्ट्वा, हिरण्यकशिपुः, शम्भरं मायाविनां श्रेष्ठम्, इदं वचनम् अब्रवीत्। स उवाच— “न शक्नुमः एनं दुर्मतिं हन्तुम्; त्वं मायाविद्, तस्मात् मायया एनं नाशय।“ शम्भरः उवाच— “नूनम् एनं नाशयिष्यामि, दैत्यनाथ; पश्य मम मायाशक्तिम्—अत्र सहस्रशः मायाः, शतकोटिपर्यन्ताः च।” श्रीपराशरः पुनरुवाच— ततः शम्भरः दैत्यः, प्रह्लादस्य विनाशकामः, मायां निर्ममे; प्रह्लादः तु समदर्शी सन्, तस्य मायां नापश्यत्। सः प्रह्लादः, समाहितचित्तः, शम्भरेऽपि अमर्षरहितः, माधुसूदनं स्मरन् स्थितः। तदा तस्य रक्षार्थम्, भगवता आहूतः, सुदर्शनचक्रः, ज्वलनमालया परिवृतः, तत्र आगतः। सः वेगवान् चक्रः, बालस्य शरीरं रक्षन्, शम्भरस्य सहस्रशः मायाः विनाशयामास। पुनः दैत्यपतिः आज्ञापयत्— “मारुतः शीघ्रं ममाज्ञया एनं दुर्जनं शोषयित्वा नाशयतु।” तस्य आज्ञया, मारुतः, तीव्रो हिमशीतलः च, तं प्रविश्य, शरीरं शोषयन्, तीव्रं दुःखं जनयामास। तदा, तेन मारुतेन आधिष्टितः इति ज्ञात्वा, प्रह्लादः, भूमिधरं भगवन्तं हृदि धारयामास। जनार्दनः हृदि निवसन्, प्रह्लादः तं भीषणं वातम् अपिबत्; कोपेन जनार्दनः तं वातं नाशयामास। सर्वा मायाः क्षीणाः, वातः च नष्टः, सः बुद्धिमान् बालकः पुनः आचार्यगृहं प्रतिनिवृत्तः। प्रतिदिनं आचार्यः तं बालकम्, औशनसकृतं राजधर्मशास्त्रं, राज्यफलप्रदं नीतिशास्त्रं, उपदिशत्। यदा आचार्यः तं बालकं शास्त्रज्ञं विनीतं च ज्ञातवान्, तदा तस्य शिक्षां पितरं प्रति निवेदयामास। स उवाच— “तव पुत्रः, दैत्यनाथ, नीतिशास्त्रं सम्यग् अधीतवान्; प्रह्लादः भर्गवोक्तं तत्त्वतः अवगतम्।” हिरण्यकशिपुः पप्रच्छ— “मित्रेषु, शत्रुषु, उभयेषु च राजा कथं आचरितव्यम्? प्रह्लाद, त्रिलोक्यां समस्थेषु केषु कथं व्यवहर्तव्यम्? मन्त्रिणां, अमात्येषु, बाह्येषु, आभ्यन्तरेषु, चारेषु, प्रजासु, संशययुक्तेषु, अन्येषु च, राजा किं आचरितव्यम्? युक्तायुक्तस्य, दुर्गवनस्य, कंटकविनाशनस्य च, यथावद् विधानं ब्रूहि। यदपि त्वया सम्यक् अधीतं, तदपि सर्वं यथावत् ब्रूहि; यत् ते मनसि वर्तते, तत् ज्ञातुम् इच्छामि।” श्रीपराशरः उवाच— तदा प्रह्लादः, विनयसम्पन्नः, पितुः पादयोः प्रणम्य, कृताञ्जलिः, दैत्यनाथं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्। स उवाच— “यद् आचार्येण उपदिष्टं, तद् अहम् संशयविना अधीतवान्; तथापि, पितः, मम मतं न तत्र। साम, दान, भेद, दण्ड—एते उपायाः सर्वे मित्रादिसाधनार्थम् उपदिष्टाः। किन्तु, पितः, अहं मित्रादिभेदं न पश्यामि; मा रुष्य; साध्याभावे उपायानां कः प्रयोजनम्, महाबाहो? पितः, सर्वभूतात्मनि, जगन्नाथे, जगति, परमात्मनि गोविन्दे, कथं मित्रशत्रुभेदः सम्भवति? सः भगवान् विष्णुः त्वयि, मयि, अन्यत्र च स्थितः; तस्मात् कः मित्रं, कः शत्रुः, कः भेदः? अत एव, पितः, एतानि शत्रुव्यवहाररूपाणि व्यसनानि पर्याप्तानि; यत्नः केवलं अज्ञानवशात् क्रियते। ज्ञानं, बुद्धिः अपि केवलं अज्ञानसम्भूताः; शिशुः दीपिकां ज्वलन्तीं न भ्रमति किम्, असुरेश? या क्रिया न बन्धनाय सा क्रिया; यत् ज्ञानं मोक्षाय तत् ज्ञानम्; अन्यत् कर्म केवलं श्रमः; अन्यत् ज्ञानं केवलं कौशलम्। एवं अहं तत्त्वं तत्त्वतोऽवगतम्, महाभाग; शृणु, यथा अहम् वदामि। न कश्चित् राज्यं चिन्तयति, न धनं वाञ्छति; तथापि, एते द्वौ पुरुषैः लभ्येते। सर्वे जनाः, महाभाग, महत्त्वाय प्रयत्नं कुर्वन्ति; तथापि, न केवलं प्रयत्नात्, किंतु दैवाद् समृद्धिः जायते। मूढेषु, अबुद्धिषु, भीरुषु च, राज्यं पुण्यहीनैः अपि भोक्तव्यम्, भाग्यवशात्। तस्मात्, यः महद् ऐश्वर्यम् इच्छति, सः पुण्यकर्मसु यत्नं कुर्यात्; यः मोक्षकामः, सः समत्वे प्रयत्नं कुर्यात्। देवा, मनुष्याः, पशवः, खगाः, वृक्षाः, सर्पाः—एते सर्वे अनन्तस्य विष्णोः रूपाणि, पृथक् इव दृश्यन्ते। एवं ज्ञात्वा, चराचरं जगत् आत्मरूपेण पश्येत्—विष्णुं विश्वरूपधरं, यथा एष जलम्। एवं ज्ञात्वा, सः भगवाञ् अनादिः अच्युतः तुष्यति; तस्य तुष्टौ सर्वदुःखं विनश्यति।