एकदा भगवान् प्रह्लादः दैत्यपुत्रान् उपदिशन् एवमुवाच—"यो मूढः अस्मिन्नेव मांस-रुधिर-पूय-नाडी-मूत्र-स्नायु-मज्जास्थि-संयुक्ते देहे तुष्टिं लभते, स नरकस्यापि सुखं मन्येत। अग्निः शीतलेन, तृष्णा जलैः, क्षुधा च अन्नेन निवृत्यते; यदि तानि एव सुखकारणानि इति मन्यध्वे, वस्तुतः तद्विपरीतम्। हे दैत्यपुत्राः, यावत् रागः तावत् स्वचित्तस्य दुःखमेव सृज्यते। यावन्तः प्रिय-सम्बन्धाः जीवेन मनसि कल्प्यन्ते, तावन्त एव शोकबाणाः हृदये निपात्यन्ते। यत्र यत्र गृहे मनः तिष्ठति, तत्रैव तस्य नाशः, दाहः, क्षयश्च वसति। प्रतिजन्म दुःखं महदस्ति, मृत्युकाले च; यमस्य भीषण-यातनासु, गर्भ-परिवर्तने च। गर्भे किंचित् सुखलक्ष्यं युष्माभिः कल्पितम्; यदि एवं, तर्हि कथयत, इदं विश्वं दुःखमयं सम्पूर्णम्। एवं सदा दुःखमय-संसार-सागरे, यत्र महद्दुःखं निवसति, विष्णुं एव परं शरणं इति युष्माभिः यथार्थं निगद्यते। वयं बालाः, न जानिमः यत् देही देहेषु नित्यः; जरायुर्वृद्धत्वं जन्म च—एतानि शरीरस्य धर्माः, आत्मनः न। बाल्ये चिन्तयामि—'यौवने हितं साधयिष्यामि'; यौवने—'वृद्धे स्वार्थं करिष्यामि' इति। वृद्धे सर्वकर्माणि मम नाधिगतानि; किं तदा करिष्यामि, यदि शक्तिमान् सन् न किञ्चित् कृतवान्? एवं निष्फलाशया नित्यम् उद्धूतचित्तः जनः कदापि न शुभे प्रवर्तते, यथा नित्यम् अतृप्तः। बाल्ये क्रीडासक्तः, यौवने विषयासक्तः, मूढत्वेन, दुर्बलत्वेन च, वृद्धता सहसा आगच्छति। तस्मात् विवेकी जनः बाल्ये अपि निरन्तरं शुभे प्रवर्तेत, न बाल्य-यौवन-वृद्धत्वैः बद्धः। एतद् यथावद् कथितं मया; यदि ज्ञायते, न मिथ्या। मम तुष्ट्यर्थं, हे विष्णवः, तं स्मरध्वं यः बन्धमोक्षदः। तस्य स्मरणे कः प्रयासः, यस्य स्मरणात् शुभं लभ्यते? अनवरतं स्मरतोऽपि तस्य पापक्षयः भवति। सर्वेषां प्राणिनां मध्ये यः वसति, तस्मिन् दिवानिशं मैत्रीं कुरुत, तेन सर्वं दुःखं त्यजिष्यथ। को हि पण्डितः त्रिविध-तापैः पीडितेषु प्राणिषु शोकं करोति? अधुना अपि दुर्बलः सन्, प्राणिनां हिते हर्षं कुर्वे, हानिः शोकस्य फलम्। यदि प्राणिनः द्वेषबन्धनात् दुःखं जनयन्ति, तर्हि पण्डितैः तादृश-मोहाभिभूताः खलु कृपणाः ज्ञेयाः। दैत्यैः विविधदृष्ट्याः याः मताः, ताः मया वर्णिताः; तानि स्वीकृत्य, इदानीं मम संक्षेपं शृणुत। इदं विश्वं विष्णोः विस्तारः, यः सर्वे प्राणिषु व्याप्य स्थितः; तस्मात् पण्डितैः तदात्मनि अद्वैतदृष्ट्या द्रष्टव्यम्। तस्मात् अस्माभिः दैत्यभावं त्यक्त्वा, परमानन्दाय प्रयत्नं कुर्मः। यद् अग्निना न नश्यति, न सूर्येण, न चन्द्रेण, न वायुणा, न वर्षा वा वरुणेन, न सिद्धैः, न राक्षसैः, न यक्षैः, न दैत्यपतिभिः, न सर्पैः, न किन्नरैः, न मनुष्यैः, न पशुभिः, न दोषैः, न स्वस्योत्थैः; ज्वर-नेत्ररोग-गुल्म-प्लीहा-उदरादि, इर्ष्या-मूढता-शीतता-राग-लोभादि अपि, सर्वं क्षयाय एव। किन्तु अन्येन उपायेन न कदापि नीयते, स शुद्ध एव; यः तं केशवं हृदि स्थाप्य त्यजति, स मलिनः भवति। अस्थिरेषु न रमध्वं, न च स्थिरस्य परिवर्तने; एतद् अहं सत्यं वदामि—सर्वत्र, हे दैत्याः, समत्वं भावयध्वं, समत्वमेव अक्षरस्यार्चनम्। तस्मिन् प्रसन्ने धर्मार्थकामेषु किम् अप्राप्यम्? ये ब्रह्मवृक्षस्य छायायां शरणं यान्ति, ते नूनं महत् अनन्तं फलम् आप्नुवन्ति। एवं प्रह्लादस्य दानकर्माणि दृष्ट्वा, दैत्यपतिभयात् केचन तद् निवेदयामासुः। स त्वरया पाककर्तॄन् आहूय आज्ञापयत्—"हे पाककर्तारः, मम पुत्रः, अन्ये च, दुष्टचित्ताः; स पथभ्रष्टः, पापात्मा, शीघ्रं हन्तव्यः। घोरं हालाहलविषं तस्य सर्वेभ्यः भोज्येषु मिश्रयत; रहसि कृत्वा, निःसंशयं हन्तव्यः।" ते पित्रा यथाज्ञप्तं प्रह्लादाय विषं ददुः। तद् भीषणं हालाहलविषं, यत् अनन्तज्वरदं, तस्य आहारसहितं प्रह्लादः उपयुञ्जानः, निरविकारः अभवत्; अनन्तस्य शक्त्या तद्विषं तेन निष्प्रभावीकृतम्। ततः विषस्य पाचनं दृष्ट्वा, भयभीताः ते दैत्यपतिं उपगम्य, प्रणम्य, ऊचुः—"हे दैत्याधिप! यत् विषं दत्तं तद् अतीव घोरम्, तथा अपि तव पुत्रः प्रह्लादः तद् आहारसहितं पचति।" स त्वरया आह—"अयम् उपायः शीघ्रं चिन्त्यतां, न विलम्बः कार्यः।" तदा ते प्रह्लादं विनीतं समीपमागताः, ऊचुः—"ब्रह्मणः प्रसिद्धे कुले जातः, आयुष्मन्! त्वं हिरण्यकशिपोः दैत्यराजस्य पुत्रः। किं देवैः, किं वाऽनन्तेन, किं वा अन्येन ते? तव पिता सर्वलोकाधिपः, त्वं अपि तादृशः भविष्यसि।