तदा, राज्ञः दैत्याधिपतेः पुरोहितैः प्रोत्साहितः, सः स्वपुत्रं वह्निसभायाः निष्कासितवान्। तस्य पुत्रः, गुरुगृहवासे स्थितः, अन्यान् दैत्यबालकान् पुनःपुनः उपदिशन्, अध्यापनकालेऽपि स्वगुरोः शिक्षायाम् मध्ये स्वधर्मं प्रबोधयामास। सः दैत्यपुत्रान् संबोधयन् उवाच—“मम परमं शिक्षाम् शृणुत, हे दैत्याः, दितेः पुत्राः। लोभाद्यर्थः नास्ति, अन्यथा न मन्यताम्। जन्म बाल्यं च, ततः सर्वे प्राणी युवा भवति; अनन्तरं, अहनि-अहनि, वृद्धत्वं प्रत्यक्षं आगच्छति। ततः, हे दैत्याधिपतेः पुत्राः, मृत्युः प्राणिनं समीपं आगच्छति; एतत् युष्माभिः मया च प्रत्यक्षं दृश्यते। मृतस्य पुनर्जन्म निश्चितं—अन्यथा न; एषा परम्परा, कारणं विना उत्पत्तिः नास्ति। गर्भवासादि, पुनर्जन्मपर्यन्तं, सर्वं दुःखमेव; सुखमिति बालानां बुद्धिः, तु वस्तुतः तदपि दुःखमेव। यत्राङ्गानि निर्जीवानि, यत्र सुखेच्छा श्रमेन, यत्र इन्द्रियाणि मोहज्ञानवृतानि—तत्रापि ताडनं सुखमिव। एषः देहः कफादिसमूहः; किं तस्य सौन्दर्यं, दीप्तिः, गन्धः, आकर्षणम्? मूढः यदि मांस-रक्त-पित्त-शोणित-मूत्र-नाडी-मज्जास्थिसंयुक्ते देहे रमते, तर्हि नरकेऽपि रमेत्। अग्निः शीतलेन, तृष्णा वारिणा, क्षुधा अन्नेन शम्यते; यदि एतानि सुखकारणानि मन्यते, तु तद्विपरीतम्। यावत् रागः तावत् आत्मनः दुःखम्; यावत् प्रियसंबन्धः, तावत् हृदयम् शोकबाणैः विदारितम्। यत्र यत्र मनः स्थिरं गृह्यते, तत्र तत्र विनाशः, दाहः, हानिः तस्य। सर्वस्मिन जन्मनि महद् दुःखम्, मृत्यौ च; यमस्य तीव्रयातनायां, गर्भपरिवर्तने च। गर्भे सुखस्य लघुतरं चिन्हं यदि मन्यध्वे, तर्हि वदत, सर्वं जगत् दुःखमयम्। अतः, एषा भवसागरः महादुःखनिवासः; तत्र विष्णुः एव परमाश्रयः इति यथार्थं कथयन्ति। वयं बालाः, आत्मा देहेषु नित्यः इति न जानिम; वृद्धत्वं, यौवनं, जन्म—एते देहधर्माः, आत्मनः न। बाल्ये चिन्तयामि—“यौवने हितं करिष्यामि”; यौवने—“वृद्धे स्वहितं करिष्यामि।” वृद्धे सर्वकर्माणि असाध्याः, तदा किं करिष्यामि, यदा शक्तिमान् असन् न अकरवम्? एवं, यः निरर्थकाभिलाषैः मनः व्यग्रं, सः न कदापि शुभाय प्रवर्तते, तृष्णायामिव। बाल्ये क्रीडासक्तः; यौवने विषयासक्तः; मूढतया, अशक्त्या वृद्धत्वं सहसा आगच्छति। अतः, विवेकी बाल्येऽपि शुभाय यत्नं कुर्यात्, बाल्य-यौवन-वृद्धधर्मैः अनबद्धः। एतत् मया उक्तम्; यदि जानीथ, न मिथ्या। मम तुष्ट्यर्थम्, हे विष्णवः, तम् स्मरन्तु, यः बन्धमोक्षदाताः। तस्य स्मरणे किं प्रयासः? स्मरणेन शुभं लभ्यते; अनवरतस्मरणेन पापनाशः अपि। यः सर्वभूतेषु स्थितं विष्णुं दिनरात्रं स्नेहपूर्णं चिन्तयेत्, सः सर्वदुःखं परित्यजेत्। को बुद्धिमान्, त्रिविधदुःखपीडितेषु प्राणिषु शोकं कुर्यात्? अहं दुर्बलः अपि, प्राणिनां हिते हर्षं कुर्याम्; शोकस्य फलम् हानिः। यदि प्राणी द्वेषबन्धनात् शोकं जनयन्ति, तर्हि, बुद्धिमन्तः तान् मोहग्रस्तान् दयनीयान् मन्यन्ति। दैत्याः विविधमताः, मतभेदात् उत्पन्नाः, मया वर्णिताः; एतान् स्वीकरित्वा, अधुनाऽवधारयत्। एषं विश्वं विष्णोः विस्तारः, यः सर्वभूतपरिपूर्णः; अतः, ज्ञानी तदात्मन्येव अद्वितीयं पश्येत्। अतः, दैत्यभावं त्यजेम; परमसुखाय यत्नं कुर्याम्। यद् न अग्निना न सूर्येण, न चन्द्रेण, न वायुनाऽपि, न वर्षेण, न वरुणेन, न सिद्धैः, न राक्षसैः, न यक्षैः, न दैत्याधिपैः, न सर्पैः, न किन्नरैः, न मानवैः, न पशुभिः, न दोषैः, न आत्मोत्थैः नाश्यते— ज्वरः, नेत्ररोगः, अतिसारः, प्लीहार्तिः, उदरगुल्मः, राग-लोभाद्युपसृष्टाः मलाः, ईर्ष्या, मूढत्वं, शीतता, एते सर्वे क्षयकारिणः। किन्तु अन्येन उपायेन न कदापि तद् नीयते; तद् पूर्णं शुद्धम्। यः तद् त्यजति, केशवः हृदि संस्थितः, तेन मलम् उपजायते। अस्थिरस्मिन न रम्यताम्, स्थिरस्य परिवर्तनेऽपि न; सत्यं ब्रवीमि—सर्वत्र, हे दैत्याः, समत्वं साधयत, समत्वं अक्षरस्य पूजा। तस्य प्रसादे धर्मार्थकामाः किम् अप्राप्यं? ब्रह्मवृक्षस्य आश्रयः महाफलम् अनन्तं लभेत्। एवं तस्य दैत्यपुत्रस्य दानकार्याणि दृष्ट्वा, दैत्याधिपतेः भीत्या, तद् निवेदितम्। सः शीघ्रं पाकशालान् आह्वयित्वा, उवाच—“हे पाककर्तारः, मम पुत्रः अन्ये च, दुष्टबुद्धयः; सः कुत्सितः नेता, पापः, तं विलम्बं विना हन्यताम्।