ततः तैः दिशां पालकैः पर्वतशृङ्गसन्निभैः तं बालकं भूमौ पातितम्, दन्तैः च विदारितम्। स तु गोविन्दं स्मरन्, सहस्रशः गजदंता उरःस्थले भग्नाः। ततः सः पितरं सम्बोधितवान् – ‘‘पितः! गजानां वज्रसन्निभाः दन्ताः भग्नाः; एष मे न स्वबलं, किन्तु जनार्दनस्य, महाप्रपद्वंसनपापकृत् विष्णोः, स्मरणशक्तिः।’’ ततः असुराः प्रोचुः – ‘‘अग्निं संदीपयत, दिशां पालकाः निवर्तध्वम्! वातः, अग्निं प्रज्वालय; एषः पापकृत् असुरपतिसुतः महाकाष्ठैः आच्छादितः दह्यताम्।’’ तदा दानवाः वह्निना प्रेरिताः तम् अग्निना दग्धुम् आरब्धवन्तः। स बालकः पितरं प्राह – ‘‘पितः! एषः वह्निः वातेन समीरितः अपि माम् न दहति; सर्वत्र पद्मवनानि दृश्यन्ते, दिशः अपि शीतलाः।’’ तदा भृगुपुत्राः, महात्मानः ऋत्विजः, सुस्वराः तं दैत्यपतिं स्तुत्वा अब्रुवन् – ‘‘राजन्! पुत्रे, भ्रातरे च, कोपः न योज्यः; देवसंघेषु कोपः फलदः स्यात्, तत्रैव योज्यः।’’ ‘‘एवं ते देवाः तव बालस्य दण्डकर्तारः भविष्यन्ति। बाल्यं दोषाश्रयः, अतः बालके अतिकोपः न योजनीयः। यदि वचोभिः सः हरिपक्षं न त्यजति, तर्हि मरणाय मन्त्रकर्म करिष्यामः, च तं निवर्तयिष्यामः।’’ इति ऋत्विजः अनुरोधात् दैत्यपतिः तं पुत्रं वह्निसभायाः निष्कासितवान्। ततः स बालकः आचार्यगृहे वसन्, अन्येषां दैत्यबालकानां मध्ये, पुनःपुनः उपदेशं दत्तवान्, आचार्यस्य पाठान्तराणि अपि प्रवर्तमानेषु। स उवाच – ‘‘मम परं वचनं शृणुत, हे दैत्याः दितिसुताः! अन्यथा न मन्यध्वम्; न लोभादिकं किञ्चिदस्ति। जन्म बाल्यं च अतीत्य, सर्वे प्राणिनः यौवनं प्राप्नुवन्ति; ततः अहर्निशं वृद्धिः आगच्छति। ततः, हे दैत्यपतिसुताः, मरणं सम्प्राप्तम्; एतत् युष्माभिः अपि मया च प्रत्यक्षं दृश्यते। मृतस्य पुनर्जन्म निश्चितम्; एष धर्मः, कारणं विना किञ्चिद् न जायते। गर्भवासादारभ्य पुनर्जन्मपर्यन्तं सर्वाणि अवस्थाः दुःखमात्रं ज्ञेयम्। क्षुधातृष्णयोः शमनं, शीताद्युपशमः वा, बालैः सुखरूपेण मन्यते, वस्तुतः तदपि दुःखमेव। येषां चेष्टाहीनानि अङ्गानि, येषां सुखे स्पृहा, येषां इन्द्रियाणि मोहज्ञानावृतानि – तेषामपि आघातः सुखवत् प्रतीतिः। कायः किम् अन्यद्, कफाद्युपेतं पिण्डमात्रम्? किं तत्र सौन्दर्यं, प्रभा, गन्धः, वा आकर्षणम्? यदि मूढः मांसशोणितपयःसिरामूत्रस्नायु-मज्जास्थिसंयुक्ते देहे रमते, तर्हि नरके अपि सः रमेत। अग्निः शीतैः, तृष्णा जलैः, क्षुधा अन्नेन उपशम्यते; यदि एतानि सुखहेतवः मन्यन्ते, तर्हि विपरीतं सत्यम्। यावत् आसक्तिः, तावत् मनसि दुःखम् एव सृज्यते। यावन्ति प्रियसंयोगानि मनसा कुर्यात्, तावन्ति दुःखबाणानि हृदये पतन्ति। यत्र यत्र मनः गृह्यते, तत्रैव तस्य नाशः, दाहः, हानिः च वर्तन्ते। सर्वस्मिन जन्मनि महद् दुःखम्, मरणे अपि; यमस्य तीव्रदाहे, गर्भान्तरे च। यदि गर्भे किञ्चिद् अल्पं सुखं दृश्यते, तर्हि वदतु – सर्वं जगत् दुःखमयम्। एवं, अस्मिन् संसारसागरे महादुःखनिवासे, विष्णुः एव परायणमिति सत्यम् उक्तम्। वयं बालाः, न जानिमः आत्मा शरीरस्थो नित्यः; जरायौवनजन्मादयः शरीरधर्माः, न आत्मनः। बाल्ये चिन्तयामि – ‘‘यौवने शुभं करिष्यामि’’; यौवने – ‘‘वृद्धे स्वहितं करिष्यामि’’; वृद्धे सर्वाणि कर्माणि अकर्तव्यगतानि, किं करिष्यामि, यदा शक्तिमान् सन् न कृतवान्। एवं, यस्य मनः निरर्थकाशाभिः नित्यं व्यग्रं, सः शुभे न प्रवर्तते, नित्यतृषितवत्। बाल्ये क्रीडासक्ति, यौवने विषयसक्ति, अजञानेन, अशक्त्या, वृद्धिः सहसा आगच्छति। अतः, विवेकी बाल्ये अपि शुभे यत्नं कुर्यात्, न बाल्ययौवनवृद्ध्यवस्थाभिः बद्धः। एतद् मया उच्यते, यदि अवगच्छथ, न मिथ्या। मम तुष्टये, हे विष्णवः, तम् स्मरध्वम्, यो बन्धमोक्षदः। यस्य स्मरणे शुभं लभ्यते, तस्य स्मरणे कः प्रयासः? अनवरतस्मरणात् पापक्शयः अपि। सर्वेषु भूतेषु स्थिते तस्मिन्, दिवानिशम् मैत्रीं कुर्युः; एवं सर्वदुःखं त्यजेयुः। कः पण्डितः त्रिविधतापदुःखितेषु भूतेषु शोचेत्? अहम् अपि दुर्बलः सन्, परहिते हृष्यामि, दुःखस्य फलम् हानिः। यदि शत्रुभावेन जनाः दुःखं कुर्वन्ति, तर्हि पण्डिताः जानन्ति – तादृशा मोहग्रस्ताः शोच्याः एव। एवं दैत्यभेदाभिप्रायाः मया कीर्तिताः; एतान् स्वीकृत्य, इदानीं मम सारं शृणुत।