दितेः पुत्रः हिरण्यकशिपुः नाम महाबलः त्रैलोक्यं ब्रह्मणः वरदानबलात् स्ववशं नीतवान्। स दैत्यराजः इन्द्रत्वं स्वयमेव स्वीकृतवान्, स एव सूर्यः अभवत्, महाबलवान् असुरः वायुः, अग्निः, आपां पतिः, सोमश्च स एव अभवत्। स एव धनाध्यक्षः, स एव यमः मृत्युपतिः चाभवत्; तेन असुरेण सर्वयज्ञभागाः अवशिष्टं विना स्वयमेव उपभुक्ताः। तदा, मुनिश्रेष्ठ, देवाः स्वस्वस्थानानि भीताः परित्यज्य, मानववेषेण भूमौ विचरन्ति स्म। त्र्यंशं जगत् विजित्य, सार्वभौमत्वगर्वितः हिरण्यकशिपुः स्वप्रियभोगैः सह गन्धर्वैः स्तूयमानः रममाणः आसीत्। तस्मिन्काले, सर्वे सिद्धाः, गन्धर्वाः, नागाश्च, तं महात्मानं हिरण्यकशिपुं मद्यपानपरायणं उपासमानाः आसन्। केचन वाद्यं वादयन्ति स्म, अन्ये गीतानि गायन्ति स्म, अपराः जयघोषैः निनदन्ति स्म; सिद्धाः प्रमुदिताः तस्मिन दैत्यपतौ पुरतः नृत्यन्ति स्म। तत्र, अप्सरः शुद्धमणिमयतले नृत्यन्त्यः, असुरः रमणीयगृहे हृष्टचित्तः मद्यं पिबन् आसीत्। तस्य पुत्रः प्रह्लादः नाम विश्रुतः, बाल्य एव आचार्यगृहं गतः, पाठं पठति स्म। कदाचित् स धर्मात्मा स्वगुरुणा सह पितुः, दैत्याधिपतेः, समीपं मद्यव्यग्रस्य जगाम। हिरण्यकशिपुः प्रणतमात्मजम् उत्थाप्य, अनन्तवीर्यं प्रह्लादं सम्बोध्य उवाच— "वत्स! त्वया यत् अधीतं पठितं च, तत्र सर्वेषु, किम् उत्तमं श्रेष्ठं वाक्यम् अद्यत्वे त्वया ज्ञातम्?" इत्युक्ते, प्रह्लादः सस्मितं प्रत्युवाच— "श्रृणु प्रिय! तवाज्ञया यथासारं वक्ष्यामि; एकचित्तः हृदि संस्थितं वचनं प्रकाशयामि।" स तु प्रह्लादः प्रणम्य, "सर्वकारणकारणं महात्मानं, अनादिमध्यान्तं, अजातं, अजरं, अमरं, अव्ययं तम् नमामि," इति उवाच। एवं श्रुत्वा दैत्याधिपः कोपात् रक्तलोचनः, पुत्राचार्यं क्रुद्धः पश्यन्, कम्पितोष्ठः वचः अब्रवीत्— "रे दुष्टब्राह्मण! किमेतत् शत्रुप्रशंसया युक्तं वदसि? मूढ! माम् अवज्ञाय, त्वया एषः शिशुः विपथं नीतः।" ततो गुरुः उवाच— "दैत्यनाथ! कोपं मा कुरु; एषः पुत्रः मया यत् उपदिष्टं तद् न वदति।" हिरण्यकशिपुः पुनः प्रह्लादं पप्रच्छ— "कः तवोपदेशकः, केन वा त्वं शिक्षितः? वद प्रह्लाद! यद् उपदिष्टं तद् न वदसि, इति तवाचार्यः वदति।" प्रह्लादः उवाच— "हृदि स्थितः विष्णुः सर्वस्य जगतः अधिपः; तस्मात् परं आत्मानं विना, प्रिय पितः, कः कं शिक्षयेत्?" हिरण्यकशिपुः कोपात् उवाच— "कः अयं विष्णुः, मूढ, यं त्वं पुनः पुनः मम पुरतः, लोकनाथस्य, स्मरन् वदसि?" प्रह्लादः प्रत्युवाच— "यस्य परं पदं वाचः अगोचरम्, यं योगिनः ध्यानयन्ति, यस्मात् जगत् उत्पद्यते, स विष्णुः परेश्वरः।" पुनः हिरण्यकशिपुः कोपात् उवाच— "अज्ञ! अन्यः कः परं ईश्वरत्वं स्वशक्त्या प्राप्नोति? त्वं मृत्युम् इच्छसि, यतः पुनः पुनः एतत् वदसि।" प्रह्लादः पुनरपि उवाच— "न केवलं मम, पितः, सर्वेषां स विष्णुः मूलं, स्रष्टा, परेशः; त्वं क्रुध्य न, अनुग्रहम् कुरु।" ततः हिरण्यकशिपुः चिन्तयामास— "कः अस्य पापस्य, दुष्टचेतसः, हृदयं भ्रष्टवान्? मनसा आक्रान्तः, अयुक्तं वदति।" प्रह्लादः पुनरुवाच— "न केवलं मम हृदयं विष्णुः व्याप्नोति, स सर्वेषु लोकेषु स्थितः; स सर्वव्यापी, मां त्वां च सकलान् बान्धवान् च सर्वकर्मणि योजयति, पितः।" ततः हिरण्यकशिपुः आज्ञापयत्— "एषः दुष्टः आचार्यगृहे निगृह्य शिक्ष्यताम्; केन एषः पापबुद्धिः शत्रुप्रशंसा कृतः?" एवं उक्त्वा, दैत्यैः पुनः सः आचार्यगृहम् नीतः, यत्र सः दिनरात्रं श्रद्दया ज्ञानं शुश्रूषुमान् अधीतवान्। अतीते काले, असुरेशः प्रह्लादं आह्वय्य उवाच— "वत्स! यत् त्वया अधीतं, तत् किञ्चित् श्लोकं पठ।" प्रह्लादः उवाच— "यतः प्रधानपुरुषौ उत्पन्नौ, यतः चराचरं जगत्, स सर्वकारणकारणो विष्णुः अस्माकं श्रेयः करोतु।" हिरण्यकशिपुः कोपात् उवाच— "एषः पापात्मा हन्तव्यः; अस्य जीवने प्रयोजनं नास्ति। कुलपङ्क्तिं लङ्घयित्वा, पक्षच्छेदकपक्षिवत्, कुलस्य कलङ्कः जातः।" ततः तस्य आज्ञया, दैत्याः महास्त्रशस्त्रधारिणः, सहस्रशः तम् हन्तुं समुत्तस्थुः। तदा विष्णुः उवाच— "दैत्याः! युष्माकं शस्त्रेषु च मयि च स्थिते, एष सत्यवचनात्, शस्त्राणि माम् न स्पृशेयुः।" तेन, दैत्यैः शतशः शस्त्रवर्षेण आहतः अपि, प्रह्लादः किंचिदपि वेदनां न प्राप, सदा नूतनः अभवत्। हिरण्यकशिपुः पुनरुवाच— "मूढ! शत्रुपक्षात् निवर्तस्व; अहं त्वां अभयं ददामि—मूढमतिः मा भूत्वा, न चिरं स्थित्वा।" प्रह्लादः प्रत्युवाच— "यदा मम चित्ते भयविनाशकः स्थितः, पितः, तदा कुतः भयम्? तस्य स्मरणेन जन्मजरामरणादिभयाः नश्यन्ति।" हिरण्यकशिपुः पुनरपि आज्ञापयत्— "सर्पाः! अयं पापबुद्धिः अनृतं वदति; तं विषाग्निना दग्ध्वा हन्यताम्।" तस्य आज्ञया, सर्पाः—कुहकः, तक्षकः, अन्धकः च—तीव्रविषेण सर्वतो दष्टवन्तः। तत्रापि, कृष्णः, प्रह्लादः, ध्याननिष्ठः, सर्पैः दष्टः अपि, स्वदेहं न वेद, स्मरणसुखे स्थितः। तेषां दंष्ट्राः भग्नाः, फणामणयः विदीर्णाः, हृदये तापः, कम्पनं च, किन्तु प्रह्लादस्य त्वचि किंचिदपि न क्षतम्; तदा दैत्यनाथ, अन्यं उपायं विचिन्तय। पुनः हिरण्यकशिपुः आज्ञापयत्— "दिक्पालाः, महादन्तिनः! अयं शत्रुहानिः कृतः, तम् बलात् हन्यत; वह्निवत् शुष्ककाष्ठं दग्ध्वा नाशयन्तु।