स मुनिः मैत्रेयः परमभाग्यवान्, परमात्मनः प्रह्लादस्य महात्मनः कर्माणि श्रोतुम् इच्छन्, पराशरं प्रपृच्छ—“किमर्थं स महात्मा दिग्गजदन्तभूमौ शायितः? किमर्थं तं दैत्याः शुष्कवातेन पीडयामासुः? दैत्याचार्यैः तत्र किम् मायाकर्म कृतम्? शम्बरः सहस्रं मायानां किमर्थं तत्र सृजति स्म? किमर्थं तस्मै महात्मने दैत्यनाथहन्तृभिः विषं घोरं हालाहलम् दत्तम्, कथं च तत् तेन पच्यते स्म? एतानि सर्वाणि, भगवन्, प्रह्लादस्य महात्मनः कर्माणि, यानि तस्यैव परममहिमानं प्रकाशयन्ति, श्रोतुम् इच्छामि। नात्र आश्चर्यं यत् दैत्यैः न हतः, यः हि केवलं विष्णुभक्त्या मनसा स्थितः, स कथं पतितुं शक्नोति? धर्मनिष्ठे तस्मिन्, केशवशत्रुनाशे स्थितचित्ते, तस्यैव स्वजातीयैः दैत्यैः कर्तुं दृष्टुं वा महती कठिनता। यः स्वभावतः धर्मात्मा, विष्णुभक्तः, अमत्सरी च, तं दैत्यैः कृतमाक्रमणं यथावत् त्वया श्रोतुम् इच्छामि। यः गुणैः सत्येन च युक्तः, तस्यापि शत्रवः न हिंसन्ति, किं पुनः पक्षिणः अन्ये वा प्राणीः? तस्मात् भगवन्, एतत् सर्वं विस्तार्य कथय; दैत्यनाथस्य कर्माणि पूर्णतः श्रोतुम् इच्छामि।” एवं पृष्टः पराशरः उवाच—“शृणु, मैत्रेय, प्रह्लादस्य महात्मनः धर्मिष्ठस्य बुद्धिमतः चरितं यथावत्। दितेः पुत्रः हिरण्यकशिपुः, ब्रह्मणः वरप्रभावेन, त्रिलोकीं विजित्य स्ववशे कृतवान्। स दैत्यः इन्द्रत्वं स्वीकृत्य, स्वयम् सूर्यः अभवत्; स एव बलवान् वायुः, अग्निः, अपां पतिः, सोमश्च अभवत्। स एव धनाध्यक्षः, यमः च अभवत्; स दैत्यः सर्वयज्ञानां हविः अवशेषं विना उपभुञ्जानः। तदा देवाः, स्वस्थानानि त्यक्त्वा, भयात् भूमौ मानुषरूपेण विचरन्ति स्म। स हिरण्यकशिपुः, त्रिलोक्यां जयप्राप्त्या सार्वभौमत्वमदेन, प्रियैः सह रममाणः, गन्धर्वैः स्तूयमानः, सुखानि भुञ्जानः। तस्मिन्काले सिद्धा गन्धर्वाः सर्पाश्च, मद्यपानरता महात्मानं हिरण्यकशिपुं सेवन्ते स्म। केचित् वाद्यवृन्दं वादयन्ति, अन्ये गीतानि गायन्ति, अन्ये च जयध्वनिं कुर्वन्ति; सिद्धाः प्रमुदिताः दैत्यराजस्य पुरतः नृत्यन्ति स्म। तत्र अप्सरः स्फटिकतले नृत्यन्त्यः, असौ असुरः रम्ये महाप्रासादे हृष्टः मद्यं पिबन्, प्रमुदितः स्थितः। तस्य सुतः प्रह्लादः नाम, कीर्तिमान् बाल एव, गुरुगृहं गत्वा पाठान् अपठत्। कदाचित् धर्मात्मा सः, आचार्येण सह, पितुः हिरण्यकशिपोः समीपं ययौ; तदा राजा मद्यपानमग्नः आसीत्। तदा हिरण्यकशिपुः, प्रणतम् आत्मजं उत्थाप्य, अमेयतेजसं प्रह्लादं इदं वचनम् अपृच्छत्—‘वत्स! यानि त्वया अधीतानि, पाठितानि, तेषु सर्वेषु किम् उत्तमं, किम् श्रेष्ठं त्वया अधिगतम् इति मन्यसे?’ तदा प्रह्लादः प्राह—‘श्रृणु तात! यदाज्ञया मया हृदि स्थितं तत्त्वं, तत् समाहितचित्तः वक्ष्यामि। सच्चिदानन्दरूपं, सर्वकारणकारणं, अनादिमध्यान्तं, अजातं, अजरं, अमरं, अविकारिणं महात्मानं नमामि।’ एतच्छ्रुत्वा, दैत्यराजः क्रोधात् रक्ताेक्षणः, गुरुम् अपश्यत्, कम्पमानाधरः इदं वचनम् अब्रवीत्—‘दुष्टब्राह्मण! किमेतत् शत्रुपूजया युक्तं वचनम्? त्वं माम् अवज्ञाय एनं बालं पथः भ्रान्तम् अकार्षीः।’ गुरुश्च प्राह—‘दैत्यनाथ! क्रुद्धः मा भूः; एतत् न मया उपदिष्टम्, स्वयमेव वदति।’ ततः हिरण्यकशिपुः प्रह्लादं पप्रच्छ—‘कः त्वां किम् प्रकारेण उपदिष्टवान्? वद, प्रह्लाद, यत् एतत् न मया उपदिष्टम् इति गुरुः वदति।’ प्रह्लादः प्राह—‘यः सर्वहृदयं स्थितः, स एव विष्णुः सर्वलोकाधिपः; तस्मात् परमात्मनः विना, तात, कः कस्योपदेशकः?’ तदा हिरण्यकशिपुः कोपात् अपृच्छत्—‘कः स विष्णुः, मूढ! यं त्वं पुनः पुनः मम समक्षे स्मरसि, यः अहं लोकनाथः अस्मि?’ प्रह्लादः उवाच—‘यस्य परमं पदं वाचां अगोचरम्, यं योगिनः ध्यानयन्ति, यतः इदं विश्वं उत्पद्यते, स एव विष्णुः परमेश्वरः।’ हिरण्यकशिपुः पुनः क्रुद्धः—‘मूढ! कः अन्यः परमेश्वरः, स्वशक्त्या स्थितः? त्वं मृत्युम् इच्छसि, यतः पुनः पुनः एतद् वदसि।’ प्रह्लादः प्राह—‘न केवलं मम, तात, सर्वेषां स विष्णुः मूलम्, सर्वकर्ता च परमेश्वरः। कृपां कुरु, किमर्थं कोपं दर्शयसि?’ ततः दैत्यराजः विचारयामास—‘कः अस्य दुष्टस्य चित्तं विपर्यस्तम् अकरोत्, यतः असौ मोहितचित्तः अधर्म्यम् एतद् वदति?’ प्रह्लादः पुनः प्राह—‘न केवलं मम चित्ते, विष्णुः सर्वत्र व्याप्य स्थितः; स एव सर्वक्रियासु माम्, त्वाम्, सर्वान् बान्धवान् च संयोजयति, तात।’ तदा हिरण्यकशिपुः आज्ञापयत्—‘एषः दुष्टः गुरुगृहे निगृह्य शिक्ष्यताम्; केन अस्य बुद्धिः शत्रुपूजायाम् प्रवृत्ता?’ ततः दैत्यैः सः पुनः गुरुगृहं नीतः, तत्र निशाम् अहानि च सम्यक् शास्त्रं शिक्षमानः, शुश्रूषुः आसीत्। अथ कालेन महता, असुरेशः प्रह्लादम् आहूत्य, ‘वत्स! किञ्चिद् श्लोकम् आवर्तय’ इति उवाच। स प्रह्लादः उवाच—‘यतः प्रधानपुरुषौ, यतः चराचरं जगत्, स सर्वकारणभूतः विष्णुः अस्माकं प्रसीदतु।’ एतच्छ्रुत्वा, हिरण्यकशिपुः कोपात्—‘एषः दुष्टबुद्धिः हन्तव्यः; तस्य जीवने प्रयोजनं नास्ति। कुलकलङ्कः इव पक्षच्छेदितः पक्षी’ इति निर्णीतवान्। एवं, मैत्रेय, प्रह्लादस्य महात्मनः, हिरण्यकशिपोः च दैत्यकुलस्य च, अद्भुतानि कर्माणि प्रवृत्तानि इति।