प्रम्लोचा तदा ब्राह्मणं संबोध्य उवाच – "कथं ते पुरतः मिथ्यावचनं वदेमि? विशेषतः त्वं यः संशोधनमार्गं अनुवर्तसे, अद्य मां पृच्छसि।" तस्य सत्यवचनं श्रुत्वा सोमः, हे राजवंशसम्भूत, तं मुनिं पुनः पुनः आत्मन्यवमन्यत – "धिक् मम!" इति। स मुनिः विषण्णचित्तः उवाच – "मम तपः नष्टम्, ब्रह्मविदां सम्पद् विनष्टा; विवेकः यो स्त्रीभ्रमाय निर्मितः, तेन कश्चित् भग्नः।" "षडूर्मिभिः अतीतं ब्रह्म यः आत्मनिग्रहात् ज्ञेयः, तु मम मनः तेन महता सर्वभक्षेण कामेन विक्षिप्तम्।" "मम सर्वव्रतानि, वेदाध्ययनहेतवः, संगात् नरकसमूहपथेन नीतानि।" एवं स्वयम् आत्मनिन्दनं कृत्वा, धर्मविद् मुनिः तत्र स्थितां अप्सरसं प्रति उवाच – "गच्छ पापे! यत्र इच्छसि, यत् कार्यं त्वया कर्तव्यं तत् कृतम् – मम मनः तव लीलाभिः विघ्नीकृतम्, देवराजस्य आज्ञया।" "मम रोषाग्निना त्वां भस्मीकर्तुं न इच्छामि, यतः सप्तपदं मैत्रीमवाप्तवानस्मि, सत्पथेन।" "किं तव दोषः? किं वा तव प्रति क्रोधः? दोषः केवलं मम, यतः अहं इन्द्रियनिग्रहं न कृतवान्।" "इन्द्रस्य प्रसादार्थं त्वं मम तपः नष्टवती; त्वं निन्द्या, महाभ्रमं पतिता, निन्दन्या च।" एवं मुनिना ताम् अप्सरसं कठोरं वचनं प्राप्य, सा कम्पमाना, स्वेदस्य प्रवृत्त्या कम्पमाना, तत्र स्थिता। तस्याः सततं कम्पमानां, श्रान्ताङ्गां, शुद्धाचारीं दृष्ट्वा, मुनिश्रेष्ठः क्रुद्धः पुनः पुनः उवाच – "गच्छ! गच्छ!" तेन तया तिरस्कृत्या, सा आश्रमात् निर्गता; आकाशं आरोह्य, वृक्षपत्रैः स्वेदं अपोहति। तस्याः अंगानि स्वेदेन सिक्तानि पवित्रयन्त्या, युवत्याः ताम्रपल्लवैः स्वेदं अपोहन्त्या, तस्याः गर्भः मुनिना स्थापितः, रोमाञ्चस्वेदरूपेण निर्गतः। वृक्षाः तं गर्भं गृहीत्वा, वायुः तं एकत्वं न्यवपति; मया गौदुग्धेन तं पुष्टं कृत्वा, सः शनैः शनैः ववर्ध। वृक्षाग्रात् उत्पन्ना, सुमुखी सा "मारीषा" नाम्ना अभवत्; वृक्षाः तां तुभ्यं दास्यन्ति – तव क्रोधः शम्यताम्। सा कण्डोः पुत्री अभवत्, वृक्षात् अपि उत्पन्ना; सा मम अपि पुत्री, वायोः च प्रम्लोचायाः च कन्या। ततः कण्डुः, तस्य तपः क्षीणम् अभवत्, हे मैत्रेय, विष्णोः पुर्षोत्तमाख्यं धामं जगाम। तत्र एकचित्तः, हरिं पूजयन्, उत्तमं ब्रह्मस्तोत्रं जपन्, उर्ध्वबाहुः तिष्ठन्, योगिश्रेष्ठः अभवत्, हे राजानां प्रीयते। प्रचेतसः ऊचुः – "हे मुने, तद् उत्तमं ब्रह्मस्तोत्रं श्रोतुम् इच्छामः, येन कण्डुः केशवं पूजयत्।" सोमः उवाच – "विष्णुः परमः, अनन्तः, परमपरः, सर्वातीतः, पापविनाशरूपः; स ब्रह्मगति, परमपरः, परमेषु अपि परमः, सर्वातीतः।" "स कारणम्, कारणानाम् अपि कारणम्, तस्य हेतुश्च; सर्वविकारेषु, सर्वकर्तृकर्मरूपेण अत्र अवतरति।" "स ब्रह्म, ईश्वरः, सर्वभूतः, अव्ययः प्राणिपतिः; स विष्णुः, नित्यः, अजः, अविकृतः, दोषैः अकलुषः।" "यथा सः ब्रह्म, अव्ययः, अजः, नित्यः, परमपुरुषः, तथा मम कामाद्याः दोषाः शम्यन्ताम्।" सोमः उवाच – "एवं परमं ब्रह्मस्तोत्रं जपन्, कण्डुः केशवं पूजयित्वा, परमसिद्धिम् अवाप्तवान्।" एषा मारीषा पूर्वं यथा उक्तं, तस्याः कथा तुभ्यं कथयामि; तस्याः महत्त्वं यथा श्रवणात् तुभ्यं फलदं भविष्यति। पूर्वं सा अपुत्रा, पतिसंन्यासे पश्चात्, हे महाभागाः, भीपस्य भार्या, विष्णुं भक्त्या तुष्टवती। विष्णुः तया पूजितः, तस्याः पुरतः प्रादुरभवत् – "वरं वृणीष्व, शुभे!" तया हृदयेन अभिलषितं वाक्यम् उक्तम् – "हे प्रभो, शीघ्रं विधवत्वात्, मम जन्म व्यर्थम्, दुर्भाग्यं, निष्फलं, निरर्थकम्, हे लोकनाथ।" "सर्वजन्मसु योग्यः पतिः मे भवतु, तव कृपया, पुत्रः च प्रजापतिसमः।" "स उत्तमवंशः, आचारः, आयुः, सत्यता, दानशीलता, शीघ्रता, विश्वसनीयता, धर्मः, वृद्धसेवा, कृतज्ञता च युक्तः भवतु।" "मम सौन्दर्यं, ऐश्वर्यं, सर्वेषां प्रियता, तव कृपया, गर्भात् न जायेत, हे कमलनयन।" सोमः उवाच – "एवं उक्तवत्याः, देवेशः हृषीकेशः, तां प्रणमन्तीं उत्तोल्य, वरदः ताम् उवाच।" देवः उवाच – "एकस्मिन्नेव जन्मनि, दश बलिनः पतयः ते भविष्यन्ति, पुण्यकर्मणा प्रसिद्धाः।" "तव पुत्रः महाबलः, प्रजापतिगुणयुक्तः, सुतं लप्स्यसे, हे सुभगे।" "स लोकप्रजापतिः भविष्यति, तस्य सन्ततिः त्रिलोकं पूरयिष्यति।" "त्वं च, हे साध्वी, गर्भात् न जायेत, सौन्दर्यगुणसम्पन्ना, सर्वेषां प्रियता, मम कृपया।" एवं उक्त्वा, देवः तस्याः दृष्टेः अन्तर्धानम् अगच्छत्; एषा मारीषा तत्र जाताः, या तव पत्नी, हे राजपुत्राः। श्रीपराशरः उवाच – ततः सोमवचनात्, प्रचेतसः मारीषां पत्नीत्वे स्वीकृतवन्तः, वृक्षेषु क्रोधं त्यक्त्वा।