प्रचेतसः सम्यक् विनयपूर्वकं तम् अनन्तं वाङ्मयानां मूलाधारं, सर्वस्य प्रभवाप्ययस्वरूपं परमेश्वरं प्रणेमुः। स एव च निरुपमः, अनन्तः, असीमः प्रकाशः, यः चराचरस्य कारणभूतः, तं प्रणम्य पुनः स्तुवन्ति। यस्य दिनं निराकारस्य प्रथमं रूपं, रात्रिश्च तथैव, स कालस्वरूपः परमेश्वरः, तस्मै नमः। यः सोमरूपेण देवपितृभिः प्रतिदिनं भुज्यते, सर्वबीजस्वरूपः, तम् सोममयम् एव वन्दन्ति। यः तमोऽपि ग्रसति, यस्य प्रचण्डतेजः दिवं किरणैः प्रकाशयति, यः उष्णशीतजलानां कारणम्, तं सूर्यस्वरूपम् अपि प्रणमन्ति। यश्च स्थूलत्वेन सर्वं जगद् धारयति, शब्देन्द्रियाधारभूतो व्याप्तरूपः, तं पृथिवीमयं वन्दन्ति। यस्य आपरूपेण जगत् स्थितम्, सर्वदेहिनां बीजम्, स हरिः सर्वस्य आदिरूपः, तस्मै नमः। विष्णुं वह्निमयं, देवमुखं, यः देवपितृभ्यो हव्यकव्यं भुङ्क्ते, तम् अप्य् अर्चन्ति। यः पञ्चविधरूपेण शरीरे नित्यं क्रियासंयुतः, आकाशस्य कारणभूतः, तं वायुमयं प्रणम्य वदन्ति। यः सर्वभूतानां देशदातार्, अनन्तरूपः, विशुद्धस्वरूपः, तदाकाशमयं वन्दन्ति। सर्वेन्द्रियजननस्वरूपं, शब्दादिरूपं, सृष्टिकर्तारं कृष्णं प्रणमन्ति। यश्च क्षराक्षररूपेण नित्यं विषयान् इन्द्रियैः प्राप्नोति, ज्ञानमूलरूपः, स हरिः जगदादिः, तस्मै नमः। यः इन्द्रियग्रह्येषु विषयेषु आत्मानं ददाति, अन्तरङ्गरूपः, विश्वात्मा, तस्मै नमः। यस्मिन् सर्वं विश्वं तिष्ठति, यतः उत्पद्यते, यत्र लीयते, प्रलयाश्रयभूताय प्रकृतिस्वरूपाय नमः। यः शुद्धः, गुणरहितः सन् मायया गुणयुक्त इव दृश्यते, स दिव्यः परमात्मा, आत्मस्वरूपः, तस्मै नमः। अच्युतः, अजातः, विशुद्धः, निर्गुणः, निर्मलः, स परं ब्रह्म, विष्णोः परं धाम, तस्मै नमः। न स दीर्घः, न च ह्रस्वः, न स्थूलः, न सूक्ष्मः, न कृष्णः, न रक्तः, न अनुरागः, न छायायुक्तः, न रूपवान्, असङ्गः, अशरीरी च। न देशवान्, न संयोगी, न गन्धवान्, न रसवान्, न चक्षुष्मान्, न श्रोतृमन्, अचलः, न वाग्वान्, न हस्ती, न अहङ्कृतः। न नामवान्, न मितवान्, न सुखवान्, न तेजस्वी, न कारणवान्, अभयः, अमूढः, न निद्रायुक्तः, न जरायुक्तः, न मृत्युमान्। न रागवान्, न शब्दवान्, अमृतः, अचलः, अनावृतः, यः पूर्वं चोत्तरं च, स विष्णोः परं धाम। परमैश्वर्यगुणयुक्तः, सर्वभूतव्यापी, संशयरहितः, तं विष्णोः धाम, यद् वाचनेन नेत्रेण वा न गम्यते, प्रणमामः। एवं प्रचेतसः विष्णुम् एतेभिः ध्यानैः स्तुत्वा, महोदधौ दशसहस्रवर्षाणि तपः कुर्वन्तः स्थिताः। तेषां तपसा तुष्टः श्रीहरिः, नवानीलोत्पलदलसन्निभवर्णः, सलिले प्रादुरासीत्। तं गरुडारूढं दृष्ट्वा, प्रचेतसः भक्तिनम्रशिरसः प्रणेमुः। ततः भगवान् तान् उवाच— "वरं वृणुध्वं, अहम् उपस्थितः, वरदः, प्रसन्नः।" तदा प्रचेतसः वरदं प्रणम्य, "पितुर्निर्देशेन, प्रजावृद्धिकरं वस्तु प्राप्नुयाम" इति प्रार्थयन्। तेषां यथेष्टं वरं दत्त्वा भगवान् साक्षान्न्तर्दधे, ते च सलिलात् निर्गताः। श्रीपराशर उवाच— तेषां प्रचेतसां तपः कुर्वतां काले, पृथिव्यां वृक्षाः अनवस्थिताः सर्वत्र व्याप्ताः, प्रजाः न्यूनाः अभवन्। दशसहस्रवर्षाणि, वातः न प्रवाति, गगनं वृक्षैः आवृतम्, प्राणिनः न सञ्चलन्ति स्म। एतद् दृष्ट्वा, प्रचेतसः सलिलात् निर्गत्य, सर्वे कोपसमन्विताः भूत्वा, वदनेभ्यः वातं च अग्निं च निष्पेतुः। तदा वातेन ते वृक्षाः उन्मूलिताः, प्रचण्डाग्निना दग्धाः, वृक्षविनाशः अभवत्। वृक्षविनाशं दृष्ट्वा, शेषशाखामात्रान् अवशेष्य, सोमराजः प्रजापतिः तेषां समीपं आगत्य उवाच— "क्रोधं संयच्छत राजानः, मम वचनं शृणुत। वृक्षैः सह तेषां मध्ये सौम्यां कन्यां रत्नरूपां अहं पालयामि, गवां सह, यथाभविष्यं विज्ञाय। सा मारीषा नाम, वृक्षोत्पन्ना, सा वः पत्नीरूपेण कल्प्या, नूनं वंशवृद्धिकरी। यूयोः तेजसः अर्धेन ममांशेन च, प्राज्ञः पुत्रः दक्षः प्रजापतिः तस्याः सम्भविष्यति। ममांशयुक्तः, यूयोः तेजसा संयुतः, स अग्निसमतेजाः भविष्यति, प्रजाः पोषयिष्यति।" पूर्वं कश्चन कण्डुर्नाम ऋषिः, वेदविदां श्रेष्ठः, गोमतीतीरे रम्ये तपः अकरोत्। तं विक्षेपाय इन्द्रः प्रम्लोचानाम् अप्सरसं प्रेषयामास, या शुद्धस्मिता। सा तं मुनिं मोहयन्ती, स च तया सह अधिकं शतसंवत्सरं मन्दरकानने कामवशं गतः स्थितवान्। इति।