यत्र यत्र सा देवी, प्राणिनां धारिणी, गतवती, तत्र तत्र वैन्यं राजानं धनुष्मन्तं उत्तानं शस्त्रं धृत्वा स्थितं दृष्टवती। तदा सा पृथ्वी, कम्पमाना, तस्य बाणैः त्रस्यन्ती, पृथुं महाबलिनं शरणं याचिता। सा पृथ्वी पृथुं उवाच— "राजन्, स्त्रीहत्या महापापम्; किं न पश्यसि? मां हन्तुं किमर्थं एतादृशं प्रयासं कुरुषे?" पृथुः प्रत्युवाच— "दुष्टस्य वधेन बहूनां हितं साध्यते; तादृशस्य वधः पुण्यं उपजनयति।" पृथ्वी पुनः उवाच— "यदि जनहिताय मां हन्तुम् इच्छसि, हे श्रेष्ठराजन्, तव प्रजाः केन अधारिताः स्युः?" पृथुः उवाच— "यदा त्वं मम आज्ञां अवमान्य धनुषा हता, तदा योगबलात् अहं एव एतान् जनान् धारयिष्यामि।" श्रीपराशरः पुनः कथयति— तदा पृथ्वी, भयात् कम्पमाना, पृथुं प्रणम्य, अत्यन्तभीता पुनः उवाच। सा पृथ्वी वदति— "सर्वकार्याणि साधनैः युक्तानि सिद्ध्यन्ति; तस्मात् उपायं वक्ष्यामि, इच्छसि चेत् तद् कुरु।" "मया सर्वाणि महौषधीनि पच्यमानानि, हे नराधिप, यदि इच्छसि, तानि तुभ्यं क्षीररूपेण दास्यामि।" "तस्मात् जनहिताय, हे धर्मधुरंधर, एकं वत्सं कुरु, येन अहं क्षीरं ददामि।" "क्षीरं सर्वत्र समं कुरु, यथाऽस्यानि बीजानि, श्रेष्ठानां ओषधीनां सारः सर्वत्र उत्पद्येत।" श्रीपराशरः पुनः कथयति— तदा पृथुः धनुष्कोट्या पादेन च, सहस्रशः पर्वतान् अपाकर्षयत्; तेन पर्वतान् वर्धिताः। पूर्वसृष्टौ, हे मैत्रेय, पृथिव्याः विषमभागे न ग्रामविभागः न भूमिविभागः आसीत्। न कृषिः, न पशुपालनम्, न व्यापारमार्गः, न धान्यं आसीत्; एतानि सर्वाणि वैन्यस्य आरम्भात् अभवत्। यत्र यत्र पृथिवी समा, तत्र तत्र जनाः वासाय इच्छन्ति स्म। तदा जनानां आहारः फलमूलानि आसीत्; तानि अपि, महौषधीनां नष्टे, कठिनेन प्राप्तानि। पृथुः स्वायम्भुवं मनुं वत्सरूपे नियुक्त्य, स्वयं हस्तेन पृथिवीं दुहित्वा, सर्वाणि धान्यानि जनहिताय प्रापयत्। तस्य आहारेण, हे प्रिय, जनाः अद्यापि निरन्तरं जीवन्ति। पृथुः जीवनदाता, पृथिव्याः पिता अभवत्; तस्मात् सर्वधारिणी पृथिवी 'पृथिवी' इति नाम प्राप्नोत्। ततः, हे मुनिवर, देवाः, ऋषयः, दानवाः, राक्षसाः, पर्वताः, गन्धर्वाः, नागाः, यक्षाः, पितरः, वृक्षाः—स्वस्वपात्रैः, स्ववच्छ, स्वदोहैः, पृथिवीं दुहित्वा, स्वस्वक्षीरं प्राप्नुवन्। सा पृथ्वी पोषिका, धारिका, पालनकर्त्री, प्रदायिनी; विष्णुपादसंपन्ना सा सर्वस्य मूलम्। एवं वैन्यपुत्रस्य पृथुं वीर्यं आसीत्; सः प्रथमः राजा, जनानां आनंदाय जातः। यः वैन्यपुत्रस्य पृथुं जन्म कथा पठति, तस्य किञ्चन पापं न फलं प्राप्नोति। यः पृथुं जन्म महात्म्यं शृणोति, तस्य दुःस्वप्नानां निवारणं भवति। दीर्घयज्ञेन वयं हरिं, सर्वदेवानां यज्ञपतिं पूजयामः; तस्य भागः तव स्यात्, शुभं भवतु। तेजस्वी पृथुः, अग्निवत् दीप्तरूपः, आकाशं प्रविश्य, आद्यः अजगवः भूत्वा, धनुः गृहीत्वा स्थितः। सः यथायोग्यं कर्म कृत्वा, भूम्याः रक्षकः भूत्वा, इमं लोकं शासितवान्। पृथ्वी पुनः उवाच— "यदि जनहिताय मां हन्तुम् इच्छसि, तव प्रजाः केन अधारिताः स्युः, यदि अहं विनष्टा?" ततः देवाः, ऋषयः, दानवाः, राक्षसाः, पर्वताः, गन्धर्वाः, नागाः, यक्षाः, पितरः, वृक्षाः—सर्वे पृथिवीं दुहित्वा, स्वस्वक्षीरं प्राप्नुवन्। पृथोः द्वौ पुत्रौ, महाबलौ, समृद्धिपालौ, शिखण्डिनी हवीर्घानः च, अन्तरधानेन उत्पन्नौ। हवीर्घानात्, अग्निकन्यायाः धिषणायाः, षड्वयः पुत्राः अभवन्—प्राचीनबर्हिः, शुक्रः, गयः, कृष्णः, व्रजः, अजिनः। प्राचीनबर्हिः, पुण्यः, प्रजापतिः, हवीर्घानस्य पुत्रान् पालितवान्। कुशः, पूर्वाग्रः, तेन भूमौ प्रसिद्धः अभवत्; प्राचीनबर्हिः भूमौ महाबलः प्रसिद्धः अभवत्। सः राजा, समुद्रकन्यां सावर्णां विवाह्य, महातमसः पार्श्वे, गृहस्थं स्थापयत्। सावर्णायाः, समुद्रकन्यायाः, प्राचीनबर्हिः दश पुत्रान् अलभत्; ते सर्वे प्रचेतसः, धनुर्वेदे निपुणाः। सर्वे, समानं धर्माचरणं कृत्वा, दशसहस्रवर्षाणि, समुद्रजलमध्यं तपः कृतवन्तः। श्रीमैत्रेयः पृच्छति— "किमर्थं प्रचेतसः समुद्रजलमध्यं तपः कृतवन्तः, हे महर्षे? तद् वक्तुम् अर्हसि।" श्रीपराशरः उवाच— प्रचेतसः, पितुः आज्ञया, प्रजावृद्ध्यर्थं, आदरात्, प्रजापतेः नियुक्ताः। प्राचीनबर्हिः उवाच— "ब्रह्मणा, देवदेवेन, आज्ञापितः अस्मि, मम पुत्राः प्रजावृद्धिं कुर्युः; तद् अहं तान् उक्तवान्, तैः अनुमोदितम्।" "तस्मात्, मम पुत्राः, मम तुष्ट्यर्थं, प्रजावृद्धिं यत्नेन कुरुत; प्रजापतेः आज्ञा यथावत् पालनीया।" श्रीपराशरः पुनः उवाच— पितुः वचनं श्रुत्वा, राजपुत्राः 'एवं स्यात्' इति उक्त्वा, पुनः पितरं पप्रच्छुः, हे मुनिवर।