सूतः च मागधः च, मधुरस्वरयुक्तौ कौशलिनौ च, वेणपुत्रस्य पृथोः स्तुतिं रचयामासतुस्तस्य भाविष्यकर्माणि वर्णयन्तौ। तत्र राज्ञः सत्यवचनता, दानशीलता, प्रतिज्ञासु स्थैर्यं, लज्जा, सौहार्द्रता, क्षमा, धैर्यं, दुष्टदण्डनं च प्रशस्यन्ते। धर्मज्ञानं, कृतज्ञता, दयालुता, मधुरभाषिता, सत्कार्येषु सत्कारः, यज्ञकर्म, ब्राह्मणपूजनं, साधुभिः सम्माननं च तस्य गुणेषु गणितम्। राजा पृथुः, शासनकाले मित्रारिपक्षयोः समदृष्टिः सन्, सूत-मागधयोः गुणवर्णनं श्रुत्वा हृदि स्थिरीकृत्य तथैवाचारयत्। स पृथ्वीपतिः जगतः रक्षणाय नानाविधान् महायज्ञान् कृत्वा विपुलानि दानानि अददात्। तदा जनाः, क्षुधया पीडिताः, ओषधीनां नाशे, राज्ञः अभावे, पृथ्वीपतिं शरणं गताः। स राजा तान् पृष्ट्वा तेषां आगमनकारणं शुश्राव। ते जनाः ऊचुः—“राज्ञः अभावे, हे नरश्रेष्ठ, सर्वाः ओषधयः उपभुक्ताः, अतः सर्वे जनाः नश्यन्ति। त्वं सृष्टिकर्त्रा जनरक्षायै नियुक्तः जीविकादाता च; अतः अस्मान् क्षुधितान् जीवनदायिन्याः ओषधीनां दानं कुरु।” श्रीपराशर उवाच—ततः पृथुः राजपुत्रः दिव्यं धनुः बाणांश्च गृहीत्वा क्रुद्धः पृथ्वीं अनुययौ। सा पृथ्वी, भयभीता, गवां रूपं गत्वा, ब्रह्मलोकादीन् लोकान् शीघ्रं पलायिता। या या स्थले सा भूतधात्र्यग्न्या गता, तत्र तत्र स एव वेण्यः उद्यतायुधः दृष्टः। तदा सा पृथ्वी, कम्पमाना, तस्य बाणेभ्यः शरणं याचमाना, पृथुं बलवन्तं राजानं वाक्यमब्रवीत्—“स्त्रीवधो महापातकं, हे राजन्, न पश्यसि किम्? किं मां हन्तुम् एवं यतसे?” पृथुः उवाच—“दुष्टस्य वधेन बहूनां कल्याणं सिध्यति; तादृशस्य वधः पुण्यदः। पृथ्वी उवाच—यदि जनानां हिताय मां हन्ति, को वा तव प्रजाः धारयेत्?” पृथुः पुनरुवाच—“त्वां ममाज्ञां लंघयन्तीं बाणैः हत्वा, अहं स्वयोगबलात् एतान् जनान् धारयिष्यामि।” श्रीपराशर उवाच—ततः सा पृथ्वी, भीत्या कम्पमाना, पुनः नम्रभावेन राजानं वाक्यमब्रवीत्—“सर्वे कार्याः साध्यन्ते युक्त्या; तस्मात् उपायं वक्ष्यामि, इच्छसि चेत् कुरु। मया सर्वाः महौषधयः पचिता, इच्छसि चेत् ता दुग्धरूपेण दास्यामि। तस्मात् जनानां हिताय, धर्मवात्सल्यश्रेष्ठ, वत्सं कुरु येन दुग्धं दास्यामि। दुग्धं समं सर्वत्र कुर्यात्, बीजं श्रेष्ठौषधीनां सर्वत्र उत्पाद्यताम्।” ततः पृथुः, धनुष्कोट्या पादेन च, शतान्ययुतानि पर्वतान् अपास्य, पृथ्वीं समीकृत्य, तत्र ग्रामविभागं, कृषिकर्म, पशुपालनं, व्यापारमार्गं च प्रवर्तयत्। पूर्वसृष्टौ हि न ग्रामविभागो न कृषिकर्म न मार्गाः आसन्; सर्वं विन्यादेवान्न्यवर्तत। ये यत्र समतलं भूमौ, तत्रैव जनाः वासाय चक्रिरे। तदा जनानां आहारः फलमूलमात्रं, तदपि कठिनेन, ओषधीनां नाशे। पृथुः, स्वायम्भुवं मनुं वत्सरूपे स्थाप्य, स्वहस्तेन पृथ्वीं दुग्ध्वा, सर्वाणि धान्यानि जनहिताय निष्पादयत्। तेनाहारेण जनाः अद्यापि जीवन्ति। पृथुः जीवनदात्ता, पृथ्वीपिता अभवत्; तस्मात् सा सर्वधारिणी पृथिवीति नाम्ना प्रसिद्धा। तदा देवा, ऋषयः, दानवाः, राक्षसाः, पर्वताः, गन्धर्वाः, सर्पाः, यक्षाः, पितरः, वृक्षाश्च—स्वस्वपात्रैः, स्ववत्सैः, स्वदोहकैः पृथ्वीं दुग्ध्वा स्वस्वं दुग्धं प्राप्नुवन्। सा पृथ्वी पोषिका, धारिका, तारणिका, दात्री च; विष्णुपादसंबूताः सा सर्वस्य मूलम्। एवं वीर्यवान् वेण्यः पृथुः प्रथमो राजा, प्रजासुखाय जातः, अभवत्। यः कश्चन एतद्वैण्यपुत्रस्य पृथोर्जन्मकथां पठति, तस्य किञ्चिदपि पापं न निष्पद्यते। एषा पृथोर्जन्मशौर्यकथा यः शृणोति, तस्य दुःस्वप्ननाशनं सदा भवति। पूर्वमेव हि दीर्घयज्ञेन सर्वदेवाधिदेवं हरिं पूजयाम, यज्ञांशो भवतु भवतः। स पृथुः, तेजसा दीप्तिमान्, अग्निसमप्रभः, आकाशं प्रविश्य आद्यं अजगवं धनुः गृहीत्वा स्थितः। सर्वं यथोचितं कृत्वा, स पृथ्वीपालकः इमां जगतीं शासितवान्। पृथ्वी पुनरुवाच—“यदि जनहिताय मां हन्ति, मम विनाशे तव प्रजाः को धारयिष्यति?” ततो देवा, ऋषयः, दानवाः, राक्षसाः, पर्वताः, गन्धर्वाः, सर्पाः, यक्षाः, पितरः, वृक्षाश्च, स्वस्वपात्रैः स्वदुग्धं पृथिव्याः अपिबन्। ततः पृथोः द्वौ पुत्रौ महाबलिनौ, संपद्रक्षकौ, शिखण्डिनी च हविर्द्धानः च जातौ—अन्तर्द्धानात् तौ उत्पन्नौ। हविर्द्धानस्य धिषणा, अग्नेः कन्या, षडुत्तमान् पुत्रान् अपद्यत—प्राचीनबर्हिः, शुक्रः, गयः, कृष्णः, व्रजः, अजिनः च।