राज्ञः राज्ये यत्र हरिः यज्ञपतिः सम्यक् यज्ञैः पूज्यते, तत्र सः राज्ञः सर्वाः कामान् ददाति। तत्र वैनः अब्रवीत्—“कः मत्तः श्रेष्ठः? अथवा मम विना अन्यः कः पूज्यः? हरिः कः, यः यज्ञपतिः इति प्रसिद्धः, यं यूयं परमं मन्यध्वे?” तदा वैनः स्वस्य देहं सर्वदेवतामयं इति उद्घोषयन् अब्रवीत्—“ब्रह्मा, जनार्दनः, शम्भुः, इन्द्रः, वायुः, यमः, रविः, अग्निः, वरुणः, धाता, पूषा, पृथिवी, चन्द्रः—एते च अन्ये च देवाः, शापानुग्रहप्रदाता, सर्वे मम शरीरे निवसन्ति; राजा सर्वदेवतामयं स्वरूपम्। एषा मम आज्ञा—यथा मया निर्दिष्टम्, तथा कार्यम्; न दानानि, न यज्ञाः, न होमाः कार्याः, द्विजाः। यथा पतिसेवा स्त्रीणां परमधर्मः, तथा मम आज्ञापालनं भवतां धर्मः।” ततः ऋषयः अब्रुवन्—“महाराज, अनुमतिं दत्तुम् अर्हसि; धर्मः न नश्यतु; यज्ञपरिवर्तनं लोके सर्वस्य आधारः।” पराशरः उवाच—ऋषिभिः पुनःपुनः विनीतैः याच्यमानः वैनः अनुमतिं न ददौ। तदा सर्वे ऋषयः कोपसमाक्रान्ताः सन्तः आप्यायन्तः—“हन्तव्यः, हन्तव्यः, अयं पापात्मा!” इति अभ्यधुः। विष्णुं, नित्यं, आदिस्वरूपं, यज्ञमयं, निन्दन्, दुश्चरितः, भूम्याः अधिपत्यं नर्हति। ततः ऋषिसभा मन्त्रशुद्धैः कुशशस्त्रैः वैनं तस्य पूर्वदिव्यनिन्दायाः कारणात् हत्वा। ततः द्विजाः, सर्वत्र धूलिः उत्पन्ना दृष्ट्वा, समीपं गत्वा, लोकाः पप्रच्छुः—“किमिदं?” लोकैः उक्तम्—“राज्ञः अभावे चौर्यं उत्पन्नम्; अन्यस्य सम्पत्त्यर्थं लोका उत्सुकाः तां हरन्ति।” तेषु चौर्येषु, तेषां प्रवृत्तिः तीव्रतरा अभवत्; तत्र अन्यस्य धनहरणेन महती धूलिकण्ठा दृष्टा। ततः सर्वे मुनयः विचार्य, पुत्ररहितस्य वैनस्य ऊरुं मथित्वा, उत्तराधिकारीं प्रार्थयन्तः, यत्नं कृतवन्तः। तस्य मथनात्, ऊरुतः, ज्वलितस्तम्भसदृशः, श्मश्रुहीनः, लघुस्वरूपः पुरुषः उत्पन्नः। सः सर्वान् ऋषीन् पप्रच्छ—“किं करवाणि?” ते अब्रुवन्—“निषीद,” इति; अतः सः ‘निषादः’ इति प्रसिद्धः। तस्मात् विन्ध्यवासिनः निषादाः, पापकर्मनिम्नाः, उत्पन्नाः। तेन मार्गेण वैनस्य पापः निर्गतः; निषादाः वैनपापनाशकाः अभवन्। ततः ऋषयः तस्य दक्षिणहस्तं मथित्वा। मथनात्, वैन्यस्य पुत्रः पृथुः, तेजस्वी, शक्तिमान्, स्वस्वरूपेण ज्वलन् अग्निवत्, उत्पन्नः; दिवः आजगवधनुः, दिव्यबाणाः, कवचं च पतितम्। तस्य जन्मे सर्वे प्राणीः हृष्टाः। पुत्रस्य जन्मेन, वैनः अपि स्वपुण्येन पुत्रेण पुःनरकात् उद्धृतः, स्वर्गं गतः। ततः समुद्राः, नद्यः, रत्नानि, जलानि च, पृथुं अभिषेकाय समागताः। पितामहः, देवैः, अङ्गिरसः कुलैः, स्थावरजङ्गमैः च, समायात्य, वैन्यं अभिषेकम् कृतवन्तः। तस्य दक्षिणहस्ते चक्रं दृष्ट्वा, पितामहः पृथुं विष्णोः अंशं ज्ञात्वा, परमसन्तोषम् प्राप्तवान्। विष्णोः चक्रचिह्नं सर्वसाम्राज्ञां हस्ते दृश्यते; तेषां शक्तिः देवैः अपि न बाध्यते। पृथुः वैनपुत्रः, महाशक्तियुक्तः, सम्यक् अभिषिक्तः, धर्मयुक्तः, विशालराज्यसम्पन्नः अभवत्। पूर्वं पितृभिः भग्नाः प्रजाः पृथुना जिताः; तेषां स्नेहात् ‘राजा’ इति नाम्ना प्रसिद्धः। सागरं समीपं गच्छन् जलानि स्थिराणि अभवन्; पर्वताः मार्गं ददुः; ध्वजः न भग्नः। भूमिः अपि अकरिष्यमाणाः अन्नानि अददात्; गोः सर्वकामदायिनी अभवत्; सर्वपात्रेषु मधु प्राप्तम्। तस्य जन्मोत्सवे पितृयज्ञे, सुत्यादिने, बुद्धिमान् सूतः उत्पन्नः। तस्मिन महायज्ञे, विद्वान् मागधः अपि जातः; सूतः मागधः च ऋषिभिः घोषितौ। “एष राजा वैन्यपुत्रः, वीर्यसम्पन्नः, स्तुत्यः; यूयं उचितकार्यकर्तारः, स्तुत्यप्राप्तः,” इति ऋषयः उक्तवन्तः। ततः तौ, अञ्जलिं कृत्वा, सर्वान् ब्राह्मणान् ऊचतुः—“नवजातस्य राज्ञः कर्माणि अद्य न ज्ञातानि।” तस्य गुणाः अपि न ज्ञाताः, कीर्तिः न स्थापिताः; किम् आधारं कृत्वा स्तुतिः कर्तव्या? किम् उद्घोषयामः?” ऋषयः अब्रुवन्—“एष महाबलः विश्वसाम्राज्ञी भविष्यति; यः गुणान् धारयिष्यति, तैः स्तुत्यः।” पराशरः उवाच—तदा राजा एतद् श्रुत्वा परमसन्तोषम् प्राप्तवान्; गुणैः स्तुतिः कर्तव्या, अतः गुणाः मे स्तुत्याः। अतः, यद् द्वावपि अद्य स्तुतौ गुणान् वर्णयिष्यतः, तान् अहम् अपि धारयितुम् यतिष्ये। यदि तौ वर्जनीयमपि किञ्चिद् वक्ष्यतः, तदपि वर्जयिष्यामि; एवं राजा मनसि निश्चयम् अकुरुत।