ਭਗਵਾਨਪਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵੇਨ ਤੋषਿਤਃ । ਗਤ੍ਵਾ ਧ੍ਰੁਵਮੁਵਾਚੇਦਂ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਵਪੁਰ੍ਹਰਿਃ ॥ ੧,੧੨.
ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਧਰੂਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਹਰੀ ਨੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਧਰੂਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਔਤ੍ਤਾਨਪਾਦੇ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਤਪਸਾ ਪਰਿਤੋषਿਤਃ । ਵਰਦੋਹਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਰਂ ਵਰਯ ਸੁਵ੍ਰਤ ॥ ੧,੧੨.
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਹੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ਂ ਤੇ ਮਯਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਦਾ ਹਿਤਮ੍ । ਤੁष੍ਟੋਹਂ ਭਵਤਸ੍ਤੇਨ ਤਦ੍ਵृਣੀष੍ਵ ਵਰਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ; ਮੈਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਮੰਗ।
ਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੇਤ੍ਥਂ ਗਦਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਬਾਲਕਃ । ਉਨ੍ਮੀਲਿਤਾਕ੍ਸ਼ੋ ਦਦृਸ਼ੇ ਧ੍ਯਾਨਦृष੍ਟਂ ਹਰਿਂ ਪੁਰਃ ॥ ੧,੧੨.
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ فرمایا: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ।
ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਵਰਾਸਿਧਰਮਚ੍ਯੁਤਮ੍ । ਕਿਰੀਟਿਨਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਜਗਾਮ ਸ਼ਿਰਸਾ ਮਹੀਮ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਕੁਟ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ ਧਰੂਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਮਾਇਆ।
ਰੋਮਾਞ੍ਚਿਤਾਙ੍ਗਃ ਸਹਸਾ ਸਾਧ੍ਵਸਂ ਪਰਮਂ ਗਤਃ । ਸ੍ਤਵਾਯ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ ਚਕ੍ਰੇ ਮਾਨਸਂ ਧ੍ਰੁਵਃ ॥ ੧,੧੨.
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਚਾਨਕ ਵੱਡੀ ਭੈਅ ਭਾਵਨਾ ਆ ਗਈ; ਧਰੂਵ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਸਤੁਤੀ ਬਣਾਈ।
ਕਿਂ ਵਦਾਮਿ ਸ੍ਤੁਤਾਵਸ੍ਯ ਕੇਨੋਕ੍ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਤੁਤਿਃ । ਇਤ੍ਯਾਕੁਲ ਮਤਿਰ੍ਦੇਵਂ ਤਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਯਯੌ ॥ ੧,੧੨.
ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ? ਕਿਹੜੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਆਈ, ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ।
ਧ੍ਰੁਵ ਉਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ਯਦਿ ਮੇ ਤੋषਂ ਤਪਸਾ ਪਰਮਂ ਗਤਃ । ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਤਦਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵਰਮੇਨਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਮੇ ॥ ੧,੧੨.
ਧਰੂਵ ਨੇ فرمایا: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਸਚਮੁਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਸਕਾਂ।
ਅਥ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਃ ਸ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਨृਪਨਨ੍ਦਨਃ । ਤੁष੍ਟਾਵ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤਧਾਤਾਰਮਚ੍ਯੁਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਫਿਰ, ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
ਧ੍ਰੁਵ ਉਵਾਚ ਭੂਮਿਰਾਪੋਨਲੋ ਵਾਯੁਃ ਖਂ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ । ਭੂਤਾਦਿਰਾਦਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਨਤੋਸ੍ਮਿ ਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਧਰੂਵ ਨੇ فرمایا: ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਭੂਤ ਬਣੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਉਹ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋਖਿਲਵ੍ਯਾਪੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਤ੍ਪਰਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਪੁਰੁषਾਯ ਗੁਣਾਤ੍ਮਨੇ ॥ ੧,੧੨.
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਖਮ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਇਹ ਹੈ—ਉਸ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਭੂਤਾਦੀਨਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ । ਬੁਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ ਯਃ ਪਰਃ ॥ ੧,੧੨.
ਉਹ ਸਾਰੇ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਮਾਤ੍ਮਾਨਮਸ਼ੇषਜਗਤਃ ਪਤਿਮ੍ । ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੧,੧੨.
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਬृਂਹਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੋਗਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਵਿਕਾਰਿਣੇ ॥ ੧,੧੨.
ਜੋ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤੇ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ । ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਭੁਵਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਤ੍ਯਤਿष੍ਠਦ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦਸ ਅੰਗੁਠਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਾਲ ਵੱਧ ਹੈ।
ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚ ਵੈ ਭਵ੍ਯਂ ਪੁਰੂषੋਤ੍ਤਮ ਤਦ੍ਭਵਾਨ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤੌ ਵਿਰਾਟ੍ਸ੍ਵਰਾਟ੍ਸਮ੍ਰਾਟ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤਸ਼੍ਚਪ੍ਯਧਿਪੂਰੁषਃ ॥ ੧,੧੨.
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਰਾਟ, ਸਵਰਾਟ, ਸਮਰਾਟ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਅਤ੍ਯਰਿਚ੍ਯਤ ਸੋਧਸ਼੍ਚ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਵੈ ਭੁਵਃ । ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਜਾਤਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤੌ ਭੂਤਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੨.
ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੌਂਕ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਧ ਗਿਆ ਤੇ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ।
ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਧਾਰਿਣਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਯਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਹੁਤਃ ਪृषਦਾਜ੍ਯਂ ਪਸ਼ੁਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ॥ ੧,੧੨.
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਯਜਨ, ਭੇਟ, ਘੀ ਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਜਨ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ऋਚੋਥ ਸਾਮਾਨਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤਸ਼੍ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਯਜੂਂष੍ਯਜਾਯਨ੍ਤ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਚੈਕਤੋ ਦਤਃ ॥ ੧,੧੨.
ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਰਿਗ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਛੰਦ ਬਣੇ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਯਜੁਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਘੋੜੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਗਾਵਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤ੍ਵ ਤ੍ਤੋਜਾ ਅਵਯੋ ਮृਗਾਃ । ਤ੍ਵਮਨ੍ਮੁਖਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬਾਹ੍ਵੋਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਜਾਯਤ ॥ ੧,੧੨.
ਗਾਂ, ਤਾਕਤ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਵੈਸ਼੍ਵਾਸ੍ਤਵੋਰੁਜਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਵ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਮੁਦ੍ਗਤਾਃ । ਆਕ੍ਸ਼੍ਣੋਃ ਸੂਰ੍ਯੋऽਨਿਲਃ ਪ੍ਰਾਣਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਮਨਸਸ੍ਤਵ ॥ ੧,੧੨.
ਤੁਹਾਡੇ ਰੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦ।
ਪ੍ਰਾਣੋਨ੍ਤਃ ਮੁषਿਰਾਜ੍ਜਾਤੋ ਮੁਖਾਦਗ੍ਨਿਰਜਾਯਤ । ਨਾਭਿਤੋ ਗਗਨਂ ਦ੍ਯੌਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸਮਵਰ੍ਤਤ ॥ ੧,੧੨.
ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀ ਹਵਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਤੁਹਾਡੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਅਸਮਾਨ ਬਣਿਆ।
ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਮਭੂਦਿਦਿਮ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਸੁਮਹਾਨਲ੍ਪੇ ਯਥਾ ਬੀਜੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਂਯਮੇ ਵਿਸ੍ਵਮਖਿਲਂ ਬੀਜਭੂਤੇ ਤਥਾਤ੍ਵਾਯਿ ॥ ੧,੧੨.
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਬਰਗਦ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਬੀਜ ਵਾਂਗ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬੀਜਾਦਙ੍ਕੁਰਸਮ੍ਭੂਤੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਤੁ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਚ ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸृष੍ਟੌ ਤਥਾ ਜਗਤ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਬਰਗਦ ਵਧਦਾ ਤੇ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਹਿ ਕਦਲੀ ਨਾਨ੍ਯਾ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਾਦਪਿ ਦृਸ੍ਯਤੇ । ਏਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਸ੍ਥਯੀਸ਼੍ਵਰ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ॥ ੧,੧੨.
ਜਿਵੇਂ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਾਗ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਹ੍ਲਾਦਿਨੀ ਸਂਧਿਨੀ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਕਾ ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥਿਤੌ । ਹ੍ਲਾਦਤਾਪਕਰੀ ਮਿਸ਼੍ਰਾ ਤ੍ਵਯਿ ਨੋ ਗੁਣਵਰ੍ਜਿਤੇ ॥ ੧,੧੨.
ਆਨੰਦ, ਜੋੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਚੇਤਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ।
ਪृਥਗ੍ਭੂਤੈਕਭੂਤਾਯ ਭੂਤਭੂਤਾਯ ਤੇ ਨਮਃ । ਪ੍ਰਭੂਤਭੂਤਭੂਤਾਯ ਤੁਭ੍ਯਂ ਭੂਤਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ॥ ੧,੧੨.
ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषੌ ਵਿਰਾਟ੍ਸਮ੍ਰਾਟ੍ਸ੍ਵਰਾਟ੍ਤਥਾ । ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇਨ੍ਤਃਕਰਣੇ ਪੁਰੁषੇष੍ਵਕ੍ਸ਼ਯੋ ਭਵਾਨ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਵਿਰਾਟ, ਸਮਰਾਟ, ਸਵਰਾਟ—ਇਹ ਸਭ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੋ।
(ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯੌਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵੇਦਜ੍ਞੈਰ੍ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਨੋ ਗਤਿਃ । ਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਕਥਮਹਂ ਦੇਵ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਰੋਮਿ ਬਾਲਕਃ । ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਵਣਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਮੇ ਮਨਃ । ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਤ੍ਪਾਦੌ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਚ ਮੇ) ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਸ਼ਙ੍ਖਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਗੋਵਿਨ੍ਦਸ੍ਤਂ ਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ । ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦਤਨਯਂ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ ॥ ੧,੧੨.
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ; ਮੈਂ, ਇੱਕ ਬੱਚਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ فرمایا: ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ, ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।