ਅਹੋ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਪਰਂ ਤੇਜੋ ਬਾਲਸ੍ਯਾਪਿ ਯਦਕ੍ਸ਼ਮਾ । ਸਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਮਾਤੁਰੁਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਧृਦਯਾਨ੍ਨਾਪਸਰ੍ਪਤਿ ॥ ੧,੧੧.
ਵਾਹ, ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਸਤ ਮਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਭੋਭੋਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਦਾਯਾਦਃ ਨਿਰ੍ਵੇਦਾਦ੍ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਯਾਧੁਨਾ । ਕਰ੍ਤੁਂ ਵ੍ਯਵਸਿਤਂ ਤਨ੍ਨਃ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਯਦਿ ਰੋਚਤੇ ॥ ੧,੧੧.
ਓ ਰਾਜਸੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ।
ਯਚ੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਵਾਸ੍ਮਾਭਿਃ ਸਾਹਾਯ੍ਯਮਮਿਤਦ੍ਯੁਤੇ । ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਂ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਾਭਿਰੁਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ॥ ੧,੧੧.
ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੱਸੋ; ਅਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
ਧ੍ਰੁਵ ਉਵਾਚ ਨਾਹ ਮਰ੍ਥਮਭੀਪ੍ਸਾਮਿ ਨ ਰਾਜ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਮੇਕਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭੁਕ੍ਤਂ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਯਤ੍ਪੁਰਾ ॥ ੧,੧੧.
ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਥਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਭੋਗਿਆ।
ਏਤਨ੍ਮੇ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਯਥਾ । ਸ੍ਥਾਨਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸਮਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਥਾਨੇਭ੍ਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ ॥ ੧,੧੧.
ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ; ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਮਰੀਚਿਰੁਵਾਚ ਅਨਾਰਾਧਿਤਗੋਵਿਨ੍ਦੈਰ੍ਨਰੈਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ । ਨ ਹਿ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਸ੍ਮਾਦਾਰਾਧਯਾਚ੍ਯੁਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧.
ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।
ਅਤ੍ਰਿਰੁਵਾਚ ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਂ ਪੁਰੁषੋ ਯਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ੍ਥਾਨਮੇਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧.
ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ।
ਅਙ੍ਗਿਰਾ ਉਵਾਚ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਮੇਵੇਦਮਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯਾਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਮਾਰਾਧਯ ਗੋਵਿਨ੍ਦਂ ਸ੍ਥਾਨਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਯਦੀਚ੍ਛਸਿ ॥ ੧,੧੧.
ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੀ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਧਾਮ ਯੋऽਸੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥਾ ਪਰਮ੍ । ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਹਰਿਂ ਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਮਪ੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧.
ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪਰਮ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਲਹ ਉਵਾਚ ਐਨ੍ਦ੍ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ ਯਜ੍ਞਪਤਿਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਤਮਾਰਾਧਯ ਸੁਵ੍ਰਤ ॥ ੧,੧੧.
ਪੁਲਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਥਾਂ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਯਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।
ਕ੍ਰਤੁਰੁਵਾਚ ਯੋ ਯਜ੍ਞਪੁਰੁषੋ ਯਜ੍ਞੋ ਯੋਗੇਸ਼ਃ ਪਰਮਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁष੍ਟੇ ਯਦਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਕਿਨ੍ਤਦਸ੍ਤਿ ਜਨਾਰ੍ਦਨੇ ॥ ੧,੧੧.
ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਯਜਨ ਦਾ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਯਜਨ ਆਪ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਪਰਮ ਮਾਲਕ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਕੁਝ ਹੈ ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ?
ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋष੍ਯਾਰਾਧਿਤੇ ਵਿष੍ਣੌ ਮਨਸਾ ਯਦ੍ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ । ਤ੍ਰੇਲੋਕ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕਿਮੁ ਵਤ੍ਸੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੧.
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ—ਹੋਰ ਕੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ?
ਧ੍ਰੁਵ ਉਵਾਚ ਆਰਾਧ੍ਯਃ ਕਥਿਤੋ ਦੇਵੋ ਭਵਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਣਤਸ੍ਯ ਮੇ । ਮਯਾ ਤਤ੍ਪਰੀਤੋषਾਯ ਯਜ੍ਜਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧.
ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਨਮਰ ਸੇਵਕ ਹਾਂ; ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਜਪਾਂ।
ਯਥਾ ਚਾਰਾਧਨਂ ਤਸ੍ਯ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਪ੍ਰਸਾਦਸੁਮੁਖਾਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯਨ੍ਤੁ ਮਹਰ੍षਯਃ ॥ ੧,੧੧.
ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੱਸਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਇਆਲੂ, ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਵੇ।
ऋषਯ ਊਚੁਃ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੋਰਾਰਾਧਨਪਰੈਰ੍ਨਰੈਃ । ਕਾਰ੍ਯਮਾਰਾਧਨਂ ਤਨ੍ਨੋ ਯਥਾਵਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ ੧,੧੧.
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਾਦਖਿਲਾਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਯਾਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਨਰਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਜਗਦ੍ਧਾਮ੍ਨਿ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਵਿਤ ਨਿਸ਼੍ਚਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧.
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਉਸ ਜਗਤ ਦੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੇਕਾਗ੍ਰਚਿਤ੍ਤੇਨ ਤਨ੍ਮਯੇਨ ਧृਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਜਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਨ੍ਨਿ ਬੋਧੈਤਤ੍ਤਨ੍ਰਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਨਨ੍ਦਨ ॥ ੧,੧੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਪੁਰੁषਪ੍ਰਧਾਨਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਿਣੇ । ਓਂ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪਿਮੇ ॥ ੧,੧੧.
ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ; ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਏਤਜ੍ਜਜਾਪ ਭਗਵਾਨ੍ ਜਪ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋ ਮਨੁਃ । ਪਿਤਾਮਹਸ੍ਤਵ ਪੁਰਾ ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ ੧,੧੧.
ਇਹੀ ਮੰਤਰ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ, ਭਗਵਾਨ ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਮਨੂ ਨੇ ਜਪਿਆ ਸੀ; ਜਨਾਰਦਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦਦੋ ਯਥਾਭਿਲषਿਤਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍ । ਤਥਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦਂ ਤੋषਯੈਤਤ੍ਸਦਾ ਜਪਨ੍ ॥ ੧,੧੧.
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਿਧੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਤੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਜਪ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯੈਤਦਸ਼ੇषੇਣ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨृਪਤੇ ਸੁਤਃ । ਨਿਰ੍ਜਗਾਮ ਵਨਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਸ ਤਾਨृषੀਨ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀਆਂ, ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕृਤਕृਤ੍ਯਮਿਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਮਧੁਸਂਜ੍ਞਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਜਗਾਮ ਯਮੁਨਾਤਟਮ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਉਹ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਮਧੁ ਨਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਮਧੁਸਂਜ੍ਞੇਨ ਦੈਤ੍ਯੇਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਯਤਃ । ਤਤੋ ਮਧੁਵਨਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਖ੍ਯਾਤਮਤ੍ਰ ਮਹੀਤਲੇ ॥ ੧,੧੨.
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਧੁ ਨਾਂ ਦੇ ਦੈਤ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਹ ਮਧੁਵਨ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਤ੍ਵਾ ਚ ਲਵਣਂ ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਮਧੁਪੁਤ੍ਰਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਮਧੁਰਾਂ ਨਾਮ ਪੁਰੀਂ ਯਤ੍ਰ ਚਕਾਰ ਵੈ ॥ ੧,੧੨.
ਮਧੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਲਵਣ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਉਥੇ ਮਥੁਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਈ।
ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਹਰਿਮੇਧਸਃ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਪਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇ ਚਕਾਰ ਸਃ ॥ ੧,੧੨.
ਉਥੇ, ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਹਰਿ ਦੇਵਦੇਵਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਤਪ ਕਰਿਆ।
ਮਰੀਚਿਮੁਖ੍ਯੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟਮਭੂਤ੍ਤਥਾ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯਸ਼ੇਪਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿष੍ਣੁਮਮਨ੍ਯਤ ॥ ੧,੧੨.
ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸਥਿਤ ਮੰਨ ਲਿਆ।
ਅਨਨ੍ਯਚੇਤਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਿਃ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਗਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਸਰ੍ਵਭਾਵਗਤੋऽਭਵਤ੍ ॥ ੧,੧੨.
ਜਦ ਉਹ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਹਰਿ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਨਸ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿष੍ਣੌ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਯੋਗਿਨਃ । ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਕ ਧਰਾ ਭਾਰਮੁਦ੍ਵੋਢੁਂ ਭੂਤਧਾਰਿਣੀ ॥ ੧,੧੨.
ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭੂਮੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਝਲਦੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਝਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਈ।
ਵਾਮਪਾਦਸ੍ਥਿਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨਾਮਾਰ੍ਧੇਨ ਮੇਦਿਨੀ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚ ਨਨਾਮਾਰ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੇਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤਃ ਸ੍ਥਿਤੇ ॥ ੧,੧੨.
ਜਦ ਉਹ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਆਧਾ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਈ; ਤੇ ਜਦ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਦੂਜਾ ਆਧਾ ਭਾਰ ਵੀ ਝੁਕ ਗਿਆ।
ਪਾਦਾਂਗੁष੍ਠੇਨ ਸਂਪੀਡ੍ਯ ਯਥਾ ਸ ਵਸੁਧਾਂ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਦਾ ਸਮਸ੍ਤਾ ਵਸੁਧਾ ਚਚਾਲ ਸਹ ਪਰ੍ਵਤੈਃ ॥ ੧,੧੨.
ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ।