ਤ੍ਰਿਵਿਧੋऽਯਮਹਂਕਾਰੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਜਾਯਤ । ਭੂਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਹੇਤੁਸ੍ਸ ਤ੍ਰਿਗੁਣਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹਾਮੁਨੇ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਮਹਾਨ੍ਮਹਤਾ ਸ ਤਥਾਵृਤਃ
ਮਹਤ ਤੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ; ਜਿਵੇਂ ਮਹਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹਤ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਸ੍ਤੁ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕਂ ਤਤਃ । ਸਸਰ੍ਜ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦਾਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਭੂਤਾਦਿ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਣਿਆ।
ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਭੂਤਾਦਿਃ ਸ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍ । ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਭੂਤਾਦਿ ਨੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ, ਛੂਹਣ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਬਲਵਾਨਭਵਦ੍ਵਾਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ । ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਾਨ ਵਾਯੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਣ ਛੂਹਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਤਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਕੁਰ੍ਣਾਣੋ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ । ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਾਯੋਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਗੁਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ, ਰੂਪ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਜੋਤਿ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਾ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵੈ ਵਾਯੂ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍ । ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਕृਰ੍ਵਾਣਂ ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਵਾਯੂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਛੂਹਣ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਤੇ ਜੋਤਿ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ, ਸੁਆਦ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਤੋऽਮ੍ਭਾਂਸਿ ਰਸਾਧਾਰਾਣਿ ਤਾਨਿ ਚ ਰ। ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਮ੍ਭਾਂਸਿ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ। ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਆਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਾਨਿ ਚਾਮ੍ਭਾਂਸਿ ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜਿਰੇ । ਸਂਘਾਤੋ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ
ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਗੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ ਉਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਮੰਨੀ ਗਈ।
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਤੇਨ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਖਮਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਵਿਸ਼ੇषਾਣਿ ਅਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤਤੋ ਹਿ ਤੇ
ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਸ ਅਭੇਦਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਭੇਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਨਾਪਿ ਘੋਰਾਸ੍ਤੇ ਨ ਮੂਢਾਸ਼੍ਚਾਵਿਸ਼ੇषਿਣਃ । ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਰ੍ਗੋऽਯਮਹਕਾਂਰਾਤ੍ਤੁ ਤਾਮਸਾਤ੍
ਉਹ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਨਾਂ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਮੂੜ੍ਹ; ਇਹ ਅਭੇਦ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤੈਜਸਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰੀਯਾਣ੍ਯਾਹੂਰ੍ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਦਸ਼ । ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਮਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਜਾਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਰਵੀਂ, ਮਨ ਵੀ, ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਕ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਾਸਿਕਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਤ੍ਰ ਚ ਪਤ੍ਰ੍ਚਮਮ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਾਮਵਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧੀਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜ
ਚਮੜੀ, ਅੱਖ, ਨੱਕ, ਜੀਭ ਤੇ ਕੰਨ — ਇਹ ਪੰਜ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ; ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ।
ਪਾਯੂਪਸ੍ਥੌ ਕਰੌ ਪਾਦੌ ਵਾਕ੍ ਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਪਤ੍ਰ੍ਚਮੀ । ਵਿਸਰ੍ਗਸ਼ਿਲ੍ਪਗਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮ ਤੇषਾਂ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਪਖਾਨਾ-ਦਰਵਾਜਾ, ਲਿੰਗ, ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਬੋਲ — ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਇਹ ਪੰਜ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ: ਵਿਸਰਜਨ, ਰਚਨਾ, ਚਲਣ, ਬੋਲਣ ਤੇ ਕਰਨਾ।
ਆਕਾਸ਼ਵਾਯੁਤੇਜਾਂਸਿ ਸਲਿਲਂ ਪृਥਿਵੀ ਤਥਾ । ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰੈਃ
ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ — ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਹਰ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਪਿਛਲੀ ਦੇ ਗੁਣ ਵੀ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਘੋਰਾਸ਼੍ਚ ਮੂਢਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸ਼ਾਂਤ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਮੂੜ੍ਹ — ਇਹ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਭੇਦ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਂਹਤਿਂ ਵਿਨਾ । ਨਾਸ਼ਕ੍ਰੁਵਨ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰष੍ਟੁਮਸਮਾਗਮ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ; ਇਕੱਠ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਰਚਨਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਸਮੇਤ੍ਯਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਯੋਗਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ । ਏਕਸਂਘਾਤਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਕ੍ਯਮਸ਼ੇषਤਃ
ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਕਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਤਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨੁਗ੍ਰਹੇਣ ਚ ਮਹਦਾਦ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਾ ਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਹਤ ਆਦਿ ਵੱਖਰੇ ਤੱਤ ਮਹਾਂਡਾ (ਬ੍ਰਹਮੰਡ) ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਵृਦ੍ਧਂ ਸਜ੍ਜਲਬੁਦਬੁਦਵਤ੍ਸਮਮ੍ । ਭੂਤੇਭ੍ਯੋऽਣ੍ਡਂ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇਂ ਮਹਤ੍ਤਦੁਦਕੇਸ਼ਯਮ੍ । ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਯਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਥਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਧਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਂਡਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਥਾਂ।
ਤਤ੍ਰਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੋऽਸੌ ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੋ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਥੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੇਰੁਰੁਲ੍ਬਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਰਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮਹੀਧਰਾਃ । ਗਰ੍ਭੋਦਕਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਸਨ੍ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਮੇਰੂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਨ-ਥੈਲਾ ਬਣਿਆ, ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਬਣੇ; ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਗਰਭ-ਪਾਣੀ ਬਣੇ।
ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਣ੍ਡੇऽਭਵਦ੍ਵਿਪ੍ਰ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਃ
ਪਹਾੜਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਵਾਰਿਵਹ੍ਨ੍ਯਨਿਲਾਕਾਸ਼ੈਸ੍ਤਤੋ ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਬਹਿਃ । ਵृਤਂ ਦਸ਼ਗੁਣੈਰਣ੍ਡਂ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਤਥਾ
ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਂਡਾ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਨਾਵृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਸ੍ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੋਃ ਸਹਿਤੋ ਮਹਾਨ੍ । ਏਭਿਰਾਵਰਣੈਰਣ੍ਡਂ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਰ੍ਵृਤਮ੍ । ਨਾਰਿਕੇਲਫਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਬੀਜਂ ਬਾਹ੍ਮਦਲੈਰਿਵ
ਜਿਵੇਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਬੀਜ ਉਸਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਵਿਅਕਤ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਅੰਡਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜੁषਨ ਰਜੋ ਗੁਣਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਹਰਿਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭੂਤ੍ਵਾਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਵਿਸृष੍ਟੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਉਥੇ, ਹਰਿ ਜੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸृष੍ਟਂ ਚ ਪਾਤ੍ਯਨੁਯੁਗਂ ਯਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਭृਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਰਪ੍ਰਮੇਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਚਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸਤਗੁਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਣਮਾਪ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਤਮੋਦ੍ਰੇਕੀ ਚਾ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਖਿਲਭੂਤਾਨਿ ਭਕ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯਤਿਦਾਰੁਣਃ
ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਰੁਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਜਗਤ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵੀਕृਤੇ । ਨਾਗਪਰ੍ਯਂਕਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ੇਤੇ ਚ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖਤਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੱਪ ਦੀ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰੋਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਧृਕ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।