ਮਨਵੋ ਮਨੁਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਭੂਪਾ ਵੀਰ੍ਯਧਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗਨਿਰਤਾਃ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਿਕਾਰਿਣਃ ॥ ੧,੭.
ਮਨੁਆਂ, ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਜੋ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਯੇਯਂ ਨਿਤ੍ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਿਤ੍ਯਸਰ੍ਗਸ੍ਤਥੇਰਿਤਃ । ਨਿਤ੍ਯਾਭਾਵਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਮਮ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ ੧,੭.
ਸ਼੍ਰੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੁਰਤ ਦੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਿਵਿਨਾਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨਃ । ਤੈਸ੍ਤੈ ਰੂਪੈਰਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਕਰੋਤ੍ਯਵ੍ਯਾਹਤੋ ਵਿਭੁਃ ॥ ੧,੭.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ।
ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਸ੍ਤਥੈਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਲਯੋऽਯਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ ॥ ੧,੭.
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹਨ: ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ, ਪੂਰਨ ਤੇ ਸਦੀਵੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚ੍ਛੇਤੇਯਂ ਜਗਤੀਪਤਿਃ । ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਲਯਮ੍ ॥ ੧,੭.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਮੁਢਲੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਾਦਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਯੋਗਿਨਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ । ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਦੈਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਯੋ ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ ॥ ੧,੭.
ਜੋ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਸਦਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸੂਤਿਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਯਾ ਤੁ ਸਾ ਸृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਦੈਨਨ੍ਦਿਨੀ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਲਯਾਦਨੁ ॥ ੧,੭.
ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਦਿਨ-ਦਿਨ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭੂਤਾਨ੍ਯਨੁਦਿਨੇ ਯਤ੍ਰ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਨਿਤ੍ਯਸਰ੍ਗੋ ਹਿ ਸ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾਣਾਰ੍ਥਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ॥ ੧,੭.
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ perpetual creation ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਭਗਵਾਨ੍ਭੂਤਭਾਵਨਃ । ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਕੁਰੁਤੇ ਵਿष੍ਣੁਰੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਿਸਂਯਮਾਨ੍ ॥ ੧,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ, ਭਗਵਾਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿ ਸ੍ਥਿਤਿਵਿਨਾਸ਼ਾਨਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿषੁ । ਵੈष੍ਣਵ੍ਯਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਸਮਾਃ ॥ ੧,੭.
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀਆਂ ਜੋ ਉਤਪੱਤੀ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਯੁਗਾਂ-ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਣਤ੍ਰਯਮਯਂ ਹ੍ਯਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਯਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਰਯਂ ਮਹਤ੍ । ਯੋऽਤਿਯਾਤਿ ਸਾ ਯਾਤ੍ਯੇਵ ਪਰਂ ਨਾਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ ॥ ੧,੭.
ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਬਣੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ), ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਸ਼੍ਰੀਪਾਰਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਕਥਿਤਸ੍ਤਾਮਸਃ ਸਰ੍ਗੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੇ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਰੁਦ੍ਰਸਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਨ੍ਮੇ ਨਿਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੧,੮.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਮਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਰੁਦਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਕਲ੍ਪਾਦਾਵਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਸੁਤਂ ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਤਃ । ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਤ੍ਪ੍ਰਭੋਰਙ੍ਕੇ ਕੁਮਾਰੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ ॥ ੧,੮.
ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਚਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਰੁਰੋਦ ਸੁਸ੍ਵਰਂ ਸੋਥ ਪ੍ਰਾਦ੍ਰਵਦ੍ਦਿ ਜਸਤ੍ਤਮ । ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਰੋਦਿषਿ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਰੁਦਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ॥ ੧,੮.
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਇਆ ਤੇ ਦੌੜ ਗਿਆ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਰੋਂਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?'
ਨਾਮ ਦੇਹੀਤਿ ਤਂ ਸੋऽਥ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਦੇਵਨਾਮ੍ਨਾਸਿ ਮਾਰੋ ਦੀਰ੍ਧੈਰ੍ਯਮਾਵਹ । ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਸੋऽਥ ਸਪ੍ਤਕृਤ੍ਵੋ ਰੁਰੋਦ ਵੈ ॥ ੧,੮.
ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਦੇਹ ਹੋਵੇ।' ਪਰ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁਦਰ ਹੋਵੇਂ; ਹੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧੀਰਜ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਰੋਇਆ।
ਤਤੋਨ੍ਯਾਨਿ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਸਪ੍ਤ ਨਾਮਾਨਿ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਚੈषਾਮष੍ਟਾਨਾਂ ਪਤ੍ਨੀਃ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ ੧,੮.
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੱਤ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਥਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
ਭਵਂ ਸ਼ਰ੍ਵਮਥੇਸ਼ਾਨਂ ਤਥਾ ਪਸ਼ੁਪਤਿਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਭੀਮਮੁਗ੍ਰਂ ਮਹਾਦੇਵਮੁਵਾਚ ਸ ਪਿਤਾਮਹਃ ॥ ੧,੮.
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਈਸ਼ਾਨ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਭੀਮ, ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਰੱਖਿਆ।
ਚਕ੍ਰੇ ਨਾਮਾਨ੍ਯਥੈਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਚਕਾਰ ਸਃ । ਸੂਰ੍ਯੋ ਜਲਂ ਮਹੀ ਵਾਯੁਰ੍ਵਹ੍ਨਿਰਾਕਾਸ਼ਮੇਵ ਚ । ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੋਮ ਇਤ੍ਯੇਤਾਸ੍ਤਨਵਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੧,੮.
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਾਮ ਅਤੇ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ: ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦীক্ষਿਤ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।
ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਤਥੈਵੋषਾ ਵਿਕੇਸ਼ੀ ਚਾਪਰਾ ਸ਼ਿਵਾ । ਸ੍ਵਾਹਾ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਥਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਰੋਹਿਣੀ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ ੧,੮.
ਸੁਵਰਚਲਾ, ਉਸ਼ਾ, ਵਿਕੇਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਸੁਵਾਹਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦੀਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰੋਹিণੀ — ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਾਮਭਿਃ ਸਹ । ਪਤ੍ਨ੍ਯਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਮਹਾਭਾਗ ਤਦਪਤ੍ਯਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੧,੮.
ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
ਏषਾਂ ਸੂਤਿਪ੍ਰਸੂਤਿਭ੍ਯਾਮਿਦਮਾਪੂਰਿਤਂ ਜਗਤ੍ ॥ ੧,੮.
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਲੋਹਿਤਾਙ੍ਗੋ ਮਨੋਜਵਃ । ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸਰ੍ਗੋऽਥ ਸਨ੍ਤਾਨੋ ਬੁਧਸ਼੍ਚਾਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ਸੁਤਾਃ ॥ ੧,੮.
ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਸ਼ੁਕਰ, ਲੋਹਿਤਾਂਗ, ਮਨੋਜਵ, ਸਕੰਦ, ਸਰਗ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਬੁਧ — ਇਹ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਏਵਂਪ੍ਰਕਾਰੋ ਰੁਦ੍ਰੋऽਸੌ ਸਤੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍ । ਉਪਯੇਮੇ ਦੁਹਿਤਰਂ ਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ॥ ੧,੮.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਰੱਖ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਹ ਲਿਆ।
ਦਕ੍ਸ਼ਕੋਪਾਚ੍ਚ ਤਤ੍ਯਾਜ ਸ ਸਤੀ ਸ੍ਵਕਲੇਵਰਮ੍ । ਹਿਮਵਦ੍ਦੁਹਿਤ ਸਾਭੂਨ੍ਮੇਨਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ॥ ੧,੮.
ਦਕਸ਼ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਫਿਰ ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ।
ਉਪਯੇਮੇ ਪੁਨਸ਼੍ਚੋਮਾਮਨਨ੍ਯਾਂ ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਃ ॥ ੧,੮.
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਹ ਲਿਆ।
ਦੇਵੌ ਧਾਤृਵਿਧਾਤਾਰੌ ਭृਗੋਃ ਖ੍ਯਾਤਿਰਸੂਯਤ । ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਚ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਯਾ ॥ ੧,੮.
ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖਿਆਤੀ ਨੇ ਧਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤ੍ਰ, ਦੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰੀਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਬ੍ਧੌ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇऽਮृਤਮਨ੍ਥਨੇ । ਭृਗੋਃ ਖ੍ਯਾਤ੍ਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇਤ੍ਯੇਤਦਾਹ ਕਥਂ ਭਵਾਤ੍ ॥ ੧,੮.
ਸ਼੍ਰੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮंथਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਧੀ ਖਿਆਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ — ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਨਿਤ੍ਯੈਵੈषਾ ਜਗਨ੍ਮਾਤਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ਼੍ਰੀਰਨਪਾਯਿਨਿ । ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥੈਵੇਯਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ॥ ੧,੮.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।
ਅਰ੍ਥੋ ਵਿष੍ਣੁਰਿਯਂ ਵਾਣੀ ਨੀਤਿਰੇषਾ ਨਯੋ ਹਰਿਃ । ਬੋਧੋ ਵਿष੍ਣੁਰਿਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਧਰ੍ਮੋऽਸੌ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ ਤ੍ਵਿਯਮ੍ ॥ ੧,੮.
ਅਰਥ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਉਹ ਹੈ; ਨੀਤੀ ਉਹ ਹੈ, ਮਾਰਗ ਹਰਿ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਬੁਧੀ ਉਹ ਹੈ; ਧਰਮ ਉਹ ਹੈ, ਸਤਕਰਮ ਉਹ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰष੍ਟਾ ਵਿष੍ਣੁਰਿਯਂ ਸृष੍ਟਿਃ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਭੂਮਿਰ੍ਭੂਧਰੋ ਹਰਿਃ । ਸਨ੍ਤੋषੋ ਭਗਵਾਲ੍ਲਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤੁष੍ਟਿਰ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ॥ ੧,੮.
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉਹ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਰਿ ਹੈ; ਸੰਤੋਖ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ।