ਵੇਦਵਾਦਾਂਸ੍ਤਥਾ ਵੇਦਾਨ੍ਯਜ੍ਞ ਕਰ੍ਮਾਦਿਕਂ ਚ ਯਤ੍ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਨ੍ਦਯਾਮਾਸੁਰ੍ਯਜ੍ਞਵ੍ਯਾਸੇਧਕਾਰਿਣਃ ॥ ੧,੬.
ਉਹ ਲੋਕ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗਵ੍ਯੁਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਕਾਰਿਣੋ ਵੇਦਨਿਨ੍ਦਕਾਃ । ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨੋ ਦੁਰਾਚਾਰਾ ਬਭੂਵੁਃ ਕੁਟਿਲਾਸ਼ਯਾਃ ॥ ੧,੬.
ਉਹ ਲੋਕ ਬੁਰੇ ਮਨ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਖੋਟੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ।
ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਤੁ ਵਾਰ੍ਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸਰ੍ਯਾਦਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਯਥਾਗੁਣਮ੍ ॥ ੧,੬.
ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ-ਜੀਵਿਕਾ ਬਣੀ, ਤਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਵਰ੍ਣਾ ਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਧਰ੍ਮਧਰ੍ਮਭृਤਾਂ ਵਰ । ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਧਰ੍ਮਾਨੁਪਾਲਿਨਾਮ੍ ॥ ੧,੬.
ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਖਵਾਲੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍ । ਸ੍ਥਾਨਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਗ੍ਰਮੇष੍ਵਨਿਵਰ੍ਤਤਾਮ੍ ॥ ੧,੬.
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਥਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਮਾਰੁਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਨੁਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤੀਨਾਂ.ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ ॥ ੧,੬.
ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਰੁਤ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਗਾਂਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮੁਨੀਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍ । ਸ੍ਮृਤਂ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਗੁਰੁਵਾਸਿਨਾਮ੍ ॥ ੧,੬.
ਉਰਧਵ ਰੇਤ ਵਾਲੇ ਅਠੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਥਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਣਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਤਦ੍ਵੈ ਵਨੌਕਸਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ॥ ੧,੬.
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਵਣਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ; ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ; ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਾਮਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਂਤੋषਕਾਰਿਣਾਮ੍ ॥ ੧,੬.
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਮਰ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਏਕਾਨ੍ਤਿਨਃ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧ੍ਯਾਯਿਨੋ ਯੋਗਿਨਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਤੇषਾਂ ਤੁ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ ॥ ੧,੬.
ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਗਤ੍ਵਾਗਤ੍ਵਾ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਦਯੋ ਗ੍ਰਹਾਃ । ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਚਿਨ੍ਤਕਾਃ ॥ ੧,੬.
ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਗ੍ਰਹਿ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਦਵਾਦਸ਼ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਤਾਮਿਸ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਧਤਾਮਿਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਹਾਰੌਰਵਰੌਰਵੌ । ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਘੋਰਂ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਮਵੀਚਿਕਮ੍ ॥ ੧,੬.
ਤਾਮਿਸ੍ਰ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰ, ਮਹਾਰੌਰਵ, ਰੌਰਵ, ਡਰਾਉਣਾ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ, ਕਾਲਸੂਤਰ ਤੇ ਅਵੀਚੀ—
ਵਿਨਿਨ੍ਦਕਾਨਾਂ ਵੇਦਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਵ੍ਯਾਘਾਤਕਾਰਿਣਾਮ੍ । ਸ੍ਥਾਨਮੇਤਤ੍ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗਿਨਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥ ੧,੬.
ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਤਤੋਭਿਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਮਾਨਸਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਤਚ੍ਛਰੀਰਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੈਃ ਕਾਰ੍ਯੈਸ੍ਤੈਃ ਕਰਣੈਃ ਸਹ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਃ ਸਮਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਃ ਧੀਮਤਃ ॥ ੧,੭.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ।
ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਯੇ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਗੁਦਾਹਤਾਃ । ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਵਿषਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ ੧,੭.
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।
ਏਵਂਭੂਤਾਨਿ ਸृष੍ਟਾਨਿ ਚਰਾਣਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚ ॥ ੧,੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਯਦਾਸ੍ਯ ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਨ ਵ੍ਯਵਰ੍ਧਨ੍ਤ ਧੀਮਤਃ । ਅਥਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਾਨਸਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਸਦृਸ਼ਾਨਾਤ੍ਮਨੋऽਸृਜਤ੍ ॥ ੧,੭.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਵਧੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ।
ਭृਗੁਂ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਂ ਪੁਲਹਂ ਕ੍ਰਤੁਮਙ੍ਗਿਰਸਂ ਤਥਾ । ਮਰੀਚਿਂ ਦਕ੍ਸ਼ਮਤ੍ਰਿਂ ਚ ਵਸਿष੍ਠਂ ਚੈਵ ਮਾਨਸਾਨ੍ ॥ ੧,੭.
ਭ੍ਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹਾ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਮਰੀਚੀ, ਦਕ੍ਸ਼, ਅਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਨਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਗਤਾਃ ॥ ੧,੭.
ਪੁਰਾਣਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੌਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਭੂਤਿਂ ਚ ਸਂਭੂਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਸਨ੍ਨਤਿਂ ਚ ਤਥੈਵੋਰ੍ਜਮਨਸੂਯਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੧,੭.
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਖਿਆਤੀ, ਭੂਤੀ, ਸੰਭੂਤੀ, ਖ਼ਮਾ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਸਨਨਤੀ, ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਚ ਤਤਃ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਦਦੌ ਤੇषਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਪਤ੍ਨ੍ਯੋ ਭਵਧ੍ਵ ਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇषਾਮੇਵ ਤੁ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍ ॥ ੧,੭.
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ।
ਸਨਨ੍ਦਨਾਦਯੋ ਯੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਸृष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਵੇਧਸਾ । ਨ ਤੇ ਲੋਕੇष੍ਵਸਜ੍ਜਨ੍ਤ ਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸੁ ਤੇ ॥ ੧,੭.
ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹੇ।
ਸਰ੍ਵੇ ਤੇऽਭ੍ਯਾ ਗਤਜ੍ਞਾਨਾ ਵੀਤਰਾਗਾ ਵਿਮਤ੍ਸਰਾਃ । ਤੇष੍ਵੇਵਂ ਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਲੋਕਸृष੍ਟੌ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਃ ॥ ੧,੭.
ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਲੋਕ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਭੂਨ੍ਮਹਾਨ੍ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਦਹਨਕ੍ਸ਼ਮਃ । ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਸ ਮੁਦ੍ਭੂਤਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਤਿਦੀਪਿਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਭੂਤ੍ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਖਿਲਂ ਮੁਨੇ ॥ ੧,੭.
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲੜੀ ਨਿਕਲੀ, ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੇ।
ਭ੍ਰਕੁਟੀਕੁਟਿਲਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਲਾਟਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਦੀਪਿਤਾਤ੍ । ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਸ੍ਤਦਾ ਰੁਦ੍ਰੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਰ੍ਕਸਮਪ੍ਰਭਃ ॥ ੧,੭.
ਉਸ ਦੇ ਭੌਂਹਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਰੁਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਅਰ੍ਧਨਾਰੀਨਰਵਪੁਃ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡੋऽਤਿਸ਼ਰੀਰਵਾਨ੍ । ਵਿਭਜਾਤ੍ਮਾਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਤਤਃ ॥ ੧,੭.
ਉਹ ਬੜਾ ਤੀਬਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਅੱਧਾ ਮਰਦ ਤੇ ਅੱਧਾ ਔਰਤ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾਂ ਵੰਡਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਥੋਕ੍ਤੋਸੌ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਤ੍ਵਂ ਤਥਾਕਰੋਤ੍ । ਵਿਭੇਦਪੁਰੁषਤ੍ਵਂ ਚ ਦਸ਼ਧਾ ਚੈਕਧਾ ਪੁਨਃ ॥ ੧,੭.
ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਫਿਰ ਦਸ ਵਾਰ ਮਰਦ ਰੂਪ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਸੌਮ੍ਯਾਸੌਮ੍ਯੋਸ੍ਤਦਾਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ਾਨ੍ਤੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਂ ਚ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਵਿਭੇਦ ਬਹੁਧਾ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪੈਰਸਿਤੈਃ ਸਿਤੈਃ ॥ ੧,੭.
ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਨਰਮ ਤੇ ਤੀਬਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਔਰਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।
ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਸਂਭੂਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਂ ਪ੍ਰਭੁ । ਆਤ੍ਮਾਨਮੇਵ ਕृਤ ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ੍ਯੇ ਮਨੁਂ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੧,੭.
ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸਵਾਯੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੂ ਬਣਾਇਆ।
ਸ਼ਤਰੂਪਾਂ ਚ ਤਾਂ ਨਾਰੀਂ ਤਪੋਨਿਰ੍ਧੂਤਕਲ੍ਪषਾਮ੍ । ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋ ਮਨੁਰ੍ਦੇਵਃ ਪਤ੍ਨੀਤ੍ਵੇ ਜਗृਹੇ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ ੧,੭.
ਉਹ ਔਰਤ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।