ਪृਥ੍ਵ੍ਯੁਵਾਚ ਯਦਾਹਮੁਦ੍ਧृਤਾ ਨਾਥ ਤ੍ਵਯਾ ਸੂਕਰਮੂਰ੍ਤਿਨਾ । ਤ੍ਵਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਂਭਵਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਦਾਯਂ ਮਯ੍ਯਜਾਯਤ ॥ ੫,੨੯.
ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸੂਅਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਠਾਈ ਗਈ, ਤਦ ਤੁਹਾਡੀ ਛੂਹ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
ਸੋऽਯਂ ਤ੍ਵਯੈਵ ਦਤ੍ਤੋ ਮੇ ਤ੍ਵਯੈਬ ਵਿਨਿਪਾਤਿਤਃ । ਗृਹਾਮ ਕੁਣ੍ਡਲੇ ਚੇਮੇ ਪਾਲਯਾਸ੍ਯ ਚ ਸਂਤਤਿਮ੍ ॥ ੫,੨੯.
ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਇਹ ਕੁੰਡਲ ਲੈ ਲੋ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
ਭਾਰਾਵਤਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਮਮੈਵ ਭਗਵਾਨਿਮਮ੍ । ਅਂਸ਼ੇਨ ਲੋਕਮਾਯਾਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸੁਮੁਖਃ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੫,੨੯.
ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ।
ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਤਾ ਚ ਵਿਕਰ੍ਤਾ ਚ ਸਂਹਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭਵੋऽਪ੍ਯਯਃ । ਜਗਤਾਨ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ਰੂਪਃਸ੍ਤੂਯਤੇऽਚ੍ਯੁਤ ਕਿਂ ਤਵ ॥ ੫,੨੯.
ਤੁਸੀਂ ਰਚਨਹਾਰ, ਨਾਸਕ, ਸੰਹਾਰਕ, ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਰੂਪ ਹੋ, ਹੇ ਅਚਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਿ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕਰ੍ਤਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਯਥਾ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਭੂਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤੂਯਤੇ ਤਵ ਕਿਂ ਤਥਾ ॥ ੫,੨੯.
ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਵਿਆਪਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਤਾਰ ਤੇ ਕਰਮ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹੋ — ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਿ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾ ਚਾਪ੍ਯਯੋ ਭਵਾਨ੍ । ਯਥਾਤਥਾ ਸ੍ਤੁਤਿਰ੍ਨਾਥ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੫,੨੯.
ਤੁਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਆਤਮਾ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੋ; ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਿ ਕਿਸ ਲਈ ਹੋਵੇ?
ਪ੍ਰਸੀਦ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਨ੍ਨਰਕੇਣ ਤੁ ਯਤ੍ਕृਤਮ੍ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਮ੍ਯਤਾਮਦੋषਾਯ ਤ੍ਵਤ੍ਸੁਤਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਨਿਪਾਤਿਤਃ ॥ ੫,੨੯.
ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਨਰਕ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਮੰਨ। ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਤਥੇਤਿ ਚੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰਣੀਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਭੂਤਭਾਵਨਃ । ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਨਰਕਾਵਾਸਾਜ੍ਜਗ੍ਰਾਹ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੫,੨੯.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ', ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਨਰਕ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਰਤਨਾਂ ਲੈ ਲਏ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਕਨ੍ਯਾਪੁਰੇ ਸ ਕਨ੍ਯਾਨਾਂ षੋਡਃਸ਼ਾਤੁਲਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਸ਼ਤਾਧਿਕਾਨਿ ਦਦृਸ਼ੇ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੫,੨੯.
ਕਨਿਆਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੇ ਸੋਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੜੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।
ਚਤੁਰ੍ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਨ੍ਗਜਾਂਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਾਨ੍ षਟ੍ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ । ਕਾਂਭੋਜਾਨਾਂ ਤਥਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਨਿਯੁਤਾਨ੍ਯੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍ ॥ ੫,੨੯.
ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਚੰਗੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕਾਂਭੋਜ ਦੇ ਇਕੀਹ ਲੱਖ ਘੋੜੇ ਵੀ ਵੇਖੇ।
ਤਾਃ ਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਥਾ ਨਾਗਾਂਸ੍ਤਾਨਸ਼੍ਵਾਨ੍ ਦ੍ਵਾਰਕਾਂ ਪੁਰੀਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪਯਾਮਾਸ ਗੋਵਿਨ੍ਦਃ ਸਦ੍ਯੋ ਨਰਕਕਿਙ੍ਕਰੈਃ ॥ ੫,੨੯.
ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਨਰਕ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਤੁਰੰਤ ਦਵਾਰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ।
ਦਦृਸ਼ੇ ਵਾਰੁਣਂ ਚ੍ਛਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਮਣਿਪਰ੍ਵਤਮ੍ । ਆਰੋਪਯਾਮਾਸ ਹਰਿਰ੍ਗਰੁਡੇਪਤਗੇਸ਼੍ਵਰੇ ॥ ੫,੨੯.
ਉਸ ਨੇ ਵਾਰੁਣ ਦਾ ਛਤਰਾ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਗਰੁੜ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਆਰੁਹ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਕृष੍ਣਃ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾਸਹਾਯਵਾਨ੍ । ਅਦਿਤ੍ਯਾਃ ਕੁਣ੍ਡਲੇ ਦਾਨੁਂ ਜਗਾਮ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਲਯਮ੍ ॥ ੫,੨੯.
ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਗਰੁਡੋ ਵਾਰੁਣਂ ਛਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਮਣਿਪਰ੍ਵਤਮ੍ । ਸਭਾਰ੍ਯਂ ਚ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਲੀਲਯੈਵ ਵਹਨ੍ਯਯੌ ॥ ੫,੩੦.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਰੁੜ ਨੇ ਵਾਰੁਣ ਦਾ ਛਤਰਾ, ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚਲਿਆ।
ਤਤਃ ਸ਼ਂਖਮੁਪਾਧ੍ਮਾਸੀਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਗਤੋ ਹਰਿਃ । ਉਪਤਸ੍ਥੁਸ੍ਤਥਾ ਦੇਵਾਃਸਾਰ੍ਘ੍ਯਹਸ੍ਤਾ ਜਨਰ੍ਦਨਮ੍ ॥ ੫,੩੦.
ਫਿਰ ਹਰੀ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਿਆ।
ਸ ਦੇਵੈਰਰ੍ਚਿਤਃ ਕृष੍ਣੋ ਦੇਵਮਾਤੁਰ੍ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ । ਸਿਤਾਭ੍ਰਸ਼ਿਖਰਾਕਾਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਦਦृਸ਼ੇऽਦਿਤਿਮ੍ ॥ ੫,੩੦.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਦੇਵ ਮਾਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਸ ਤਾਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਸਹ ਤੇ ਕੁਣ੍ਡਲੋਤ੍ਤਮੇ । ਦਦੌ ਨਰਕਨਾਸ਼ਂ ਚ ਸ਼ਸ਼ਂਸਾਸ੍ਯੈ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ ੫,੩੦.
ਉਸ ਨੇ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਕੁੰਡਲ ਦਿੱਤੇ; ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਨਰਕ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤਾਜਗਨ੍ਮਾਤਾ ਧਾਤਾਰਂ ਜਗਤਾਂ ਹਰਿਮ੍ । ਤੁष੍ਟਾਵਾਦਿਤਿਰਵ੍ਯਗ੍ਰਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਣਂ ਮਨਃ ॥ ੫,੩੦.
ਫਿਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਜਗਤ ਮਾਤਾ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹਰੀ ਵੱਲ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕੁਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਗਤ ਦੇ ਧਾਰਕ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ।
ਅਦਿਤਿਰੁਵਾਚ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਭਯਙ੍ਕਰ । ਸਨਾਤਨਾਤ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ ਭੂਤਾਤ੍ਮਨ੍ ਭੂਤਭਾਵਨ ॥ ੫,੩੦.
ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੰਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ।
ਪ੍ਰਣੇਤਰ੍ਮਨਸੋ ਬੁਦ੍ਧੇਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਗੁਣਾਤ੍ਮਕ । ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਿਤ ॥ ੫,੩੦.
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸਵਭਾਵ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਦਵੰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ।
ਸਿਤਦੀਰ੍ਘਾਦਿਨਿਃ ਸ਼ੇषਕਲ੍ਪਨਾਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤ । ਜਨ੍ਮਾਦਿਭਿਰਸਂਸ੍ਪृष੍ਟ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤ ॥ ੫,੩੦.
ਚਿੱਟਾ, ਲੰਮਾ ਆਦਿ ਸਭ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਨਮ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ, ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਰੇ।
ਸਂਧ੍ਯਾਰਾਤ੍ਰਿਰਹੋ ਭੂਮਿਰ੍ਗਗਨਂ ਵਾਯੁਰਂਬੁ ਚ । ਹੁਤਾਸ਼ਨੋ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭੂਤਾਦਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥਾਚ੍ਯੁਤ ॥ ੫,੩੦.
ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ, ਦਿਨ, ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਭੂਤ ਆਦਿ ਹੈਂ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ।
ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਿਵਿਨਾਸ਼ਾਨਾਂ ਕਰ੍ਤਾ ਕਰ੍ਤृਪਤਿਰ੍ਭਵਾਨ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਖ੍ਯਾਭਿਰਾਤ੍ਮਮੂਰ੍ਤਿਭਿਰੀਸ਼੍ਵਰ ॥ ੫,੩੦.
ਸਰਜਨ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕਰਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੂੰ ਹੈਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ।
ਦੇਵਾ ਦੈਤ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸਿਦ੍ਧਪਨ੍ਨਗਾਃ । ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਾਸ਼੍ਚ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਮਨੁਜਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੫,੩੦.
ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਸਿੱਧ, ਸੱਪ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—all
ਪਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਮृਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਤਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਸਰੀਸृਪਾਃ । ਵृਕ੍ਸ਼ਗੁਲ੍ਮਲਤਾਬਹ੍ਵ੍ਯਃਸਮਸ੍ਤਾਸ੍ਤृਣਜਾਤਯਃ ॥ ੫,੩੦.
ਗਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਬੇਅੰਤ ਦਰੱਖਤ, ਬੂਟੇ, ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਘਾਹ —
ਸ੍ਥੂਲਾ ਮਧ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਃਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤ੍ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਦੇਹਭੇਦਾ ਭਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਪੁਰ੍ਗਲਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ॥ ੫,੩੦.
ਵੱਡੇ, ਮੱਧਮ ਤੇ ਛੋਟੇ ਸਰੀਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਜੋ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦ ਵੱਸਦੀ ਹੈ — ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਹਨ।
ਮਾਯਾ ਤਵੇਯਮਜ੍ਞਾਤਪਰਮਾਰ੍ਥਾਤਿਮੋਹਿਨੀ । ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਯਾ ਮੂਢੋ ਨਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ॥ ੫,੩੦.
ਇਹ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਟਕਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਭੁਲ ਕੇ, ਗੈਰ-ਆਤਮ ਨੂੰ ਆਤਮ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵਮਿਤਿ ਭਾਵੋਤ੍ਰ ਯਤ੍ਪੁਂਸਾਮੁਪਜਾਯਤੇ । ਅਹਂ ਮਮੇਤਿ ਭਾਵੋ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਵਾਭਿਜਾਯਤੇ । ਸਂਸਾਰਮਾਤੁਰ੍ਮਾਯਾਯਾਸ੍ਤਵੈਤਨ੍ਨਾਥ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ॥ ੫,੩੦.
ਜਦ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 'ਮੇਰੀ' ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ।
ਯੈਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਪਰੈਰ੍ਨਾਥ ਨਰੈਰਾਰਾਧਿਤੋ ਭਵਾਨ੍ । ਤੇ ਤਰਨ੍ਤ੍ਯਖਿਲਾਮੇਤਾਂ ਮਾਯਾਮਾਤ੍ਮਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ ॥ ੫,੩੦.
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਆਤਮ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾਃਸਕਲਾ ਦੇਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵਸ੍ਤਥਾ । ਵਿष੍ਣੁਮਾਯਾ ਮਹਾਵਰ੍ਤਮੋਹਾਨ੍ਧਤਮਸਾਵृਤਾਃ ॥ ੫,੩੦.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ।