ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਨਾਦਿਨਿਧਨੋ ਭਵਾਨ੍ । ਤ੍ਵਂ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯੈषਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਕਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਤੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇਗੀ?
ਜਗਦੇਤਜ੍ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਸਂਭੂਤਮਖਿਲਂ ਯਤਃ । ਕਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਨਾ ਮਾਯਾਂ ਸੋऽਸ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸਂਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ! ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਮ੍ । ਸ ਕੋष੍ਠੋਤ੍ਸਂਗਸ਼ਯਨੋ ਮਾਨੁषੋ ਜਾਯ ਤੇ ਕਥਮ੍
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਦੁਨੀਆ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸੀਦ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਪਾਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵਮਂਸ਼ਾਵਤਾਰਕਰਣੈਰ੍ਨ ਮਮਾਸਿ ਪੁਤ੍ਰਃ । ਆਬ੍ਰਹ੍ਯਪਾਦਪਮਿਦਂ ਜਗਦੇਤਦੀਸ਼ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਵਿਮੋਹਯਸਿ ਕਿਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਸ੍ਮਾਨ੍
ਸੋ ਪ੍ਰਭੂ! ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੈਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭਟਕਾਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ?
ਮਾਯਾਵਿਮੋਹਿਤਦृਸ਼ਾ ਤਨਯੋ ਮਮੇਤਿ ਕਂਸਾਦ੍ਭਯਂ ਕृਤਮਪਾਸ੍ਤਭਯੋऽਤਿਤੀਵ੍ਰਮ੍ । ਨੀਤੋऽਸਿ ਗੋਕੁਲਮਰਾਤਿਭਯਾ ਕੁਲੇਨ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਗਤੋऽਸਿ ਮਮ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਮਤ੍ਵਮੀਸ਼
ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨੇ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਕੰਸ ਤੋਂ ਡਰਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਗੋਕੁਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਵਧਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਰੁਦ੍ਰ ਮਰੁਦਸ਼੍ਵਿਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂਨਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਨ ਭਵਂਤਿ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨਿ । ਤ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਰੀਸ਼ ਜਗਤਾਮੁਪਕਾਰਹੇਤੋਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਸਿ ਨਃ ਪਰਿਗਤੋ ਵਿਗਤੋ ਹਿ ਮੋਹਃ
ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ, ਅਸ਼ਵਿਨ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਸਾਧਿਆ ਦੇ ਕਰਮ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਾਭ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਟਕਾਵਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤੌ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਵਿਜ੍ਞਾਨੌ ਭਗਵਤ੍ਕਰ੍ਮ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਦੇਵਕੀ-ਵਸੁਦੇਵੌ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਯਾਂ ਪੁਨਰ੍ਹਰਿਃ । ਮੋਹਾਯ ਯਦੁਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਤਤਾਨ ਸ ਵੈष੍ਣਵੀਮ ।। ੫-੨੧-
ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਕੀ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਆ ਗਈ। ਪਰ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਵੇਖਿਆ; ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਨਵੀ ਮਾਇਆ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ।
ਉਵਾਚ ਚਾਮ੍ਬ! ਭੋਸ੍ਤਾਤ! ਚਿਰਾਦੁਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤੇਨ ਮੇ । ਭਵਨ੍ਤੌ ਕਂਸਭੀਤੇਨ ਦृष੍ਟੌ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣੇਨ ਚ ।। ੫-੨੧-
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮਾਂ! ਪਿਤਾ! ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਜੋ ਕੰਸ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ।'
ਕੁਰ੍ਵ੍ਵਤਾਂ ਯਾਤਿ ਯਃ ਕਾਲੋ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰਪੂਜਨਮ੍ । ਤਤ੍ਖਣਡਮਾਯੁषੋ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਸਾਧੂਨਾਂ ਹਿ ਜਾਯਤੇ ।। ੫-੨੧-
ਜੋ ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪੂਜਣ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੀ ਹੋਈ ਉਮਰ, ਨਿਕੰਮੀ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੁਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੁ-ਦੇਵ-ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਸ਼੍ਵ ਪੂਜਨਮ੍ । ਕੁਰ੍ਵ੍ਵਤਾਂ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਦੇਹਿਨਾਂ ਤਾਤ!ਜਾਯਤੇ ।। ੫-੨੧-
ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤਾ, ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਨਮ, ਹੇ ਪਿਤਾ! ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਵ੍ਯਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਮਕृਤਂ ਪਿਤਃ । ਕਂਸਪ੍ਰਤਾਪਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮਾਰ੍ਤ੍ਤਯੋਃ ਪਰਵਸ਼੍ਯਯੋਃ ।। ੫-੨੧-
ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ। ਕੰਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਰ ਬੈਠੇ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਥ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਭੌ ਯਦੁਵृਦ੍ਧਾਨਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਯਥਾਵਦਭਿਪੂਜ੍ਯਾਥ ਚਕ੍ਰਤੁਃ ਪੌਰ-ਮਾਨਨਮ੍ ।। ੫-੨੧-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਕਂਸਪਤ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਕਂਸਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ੍ਯਹਤਂ ਭੁਵਿ । ਵਿਲੇਪੁਰ੍ਮਾਤਰਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ ।। ੫-੨੧-
ਫਿਰ, ਕੰਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੰਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥ ਪਸ਼੍ਵਾਤ੍ਤਾਪਾਤੁਰੋ ਹਰਿਃ । ਤਾਃ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮਾਸ ਸ੍ਵਯਮਸ੍ਤ੍ਰਾਵਿਲੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ।। ੫-੨੧-
ਹਰੀ, ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸਨ।
ਉਗ੍ਰਸੇਨਂ ਤਤੋ ਬਨ੍ਧਾਨ੍ਮੁਮੋਚ ਮਧੁਸੂਦਨਃ । ਅਭ੍ਯषਿਞ੍ਚਤ੍ ਤਥੈਵੈਨਂ ਨਿਜਰਾਜ੍ਯੇ ਹਤਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।। ੫-੨੧-
ਫਿਰ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ ਤੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਰਾਜ੍ਯਾਭਿषਿਕ੍ਤਃ ਕृष੍ਣੇਨ ਯਦੁਸਿਹਃ ਸੁਤਸ੍ਯ ਸਃ । ਚਕਾਰ ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣਿ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਘਾਤਿਤਾਃ ।। ੫-੨੧-
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਥੇ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ।
ਕृਤੌਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵ ਦੈਹਿਕਂ ਚੈਨਂ ਸਿਹਾਸਨਗਤਂ ਹਰਿਃ । ਉਵਾਚਾਜ੍ਞਾਪਯ ਵਿਭੋ! ਯਤ੍ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਮਵਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ ।। ੫-੨੧-
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।'
ਯਯਾਤਿਸ਼ਾਪਾਦ ਵਂਸ਼ੋऽਯਮਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਹੋऽਪਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ । ਮਯਿ ਭृਤ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਵਾਨਾਜ੍ਞਾਪਯਤੁ ਕਿਂ ਨੁਪੈਃ ।। ੫-੨੧-
ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਵੰਸ਼ ਰਾਜ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅੱਜ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੈ; ਜਦ ਮੈਂ ਸੇਵਕ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਹੁਕਮ ਦਿਉਣ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿਜਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯੁਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋऽਸ੍ਮਰਦੂ ਵਾਯੁਮਾਜਗਾਮ ਸ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਉਵਾਚ ਚੈਨਂ ਭਗਵਾਨ ਕੇਸ਼ਵਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਮਾਨੁषਃ ।। ੫-੨੧-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਿਆ; ਭਗਵਾਨ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ, ਹੇ ਦੂਤ।'
ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਾਯੋ ! ਤ੍ਵਮਲਂ ਗਰ੍ਵ੍ਵੇਣਾ ਵਾਸਵ! ਦੀਯਤਾਮੁਗ੍ਰਸੇਨਾਯ ਸੁਧਰ੍ਮ੍ਮਾ ਭਵਤਾ ਸਭਾ ।। ੫-੨੧-
ਵਾਯੂ, ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਹਿ: 'ਹੇ ਵਾਸਵ! ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੁਧਰਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਤੇਰੀ ਸਭਾ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।'
ਕृष੍ਣੋ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਰਾਜਾਂਰ੍ਹਮੇਤਦ੍ਰਤ੍ਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸੁਧਰ੍ਮ੍ਮਾਖ੍ਯਾ ਸਭਾ ਯੁਕ੍ਤਮਸ੍ਯਾਂ ਯਦੁਭਿਰਾਸਿਤੁਮ੍ ।। ੫-੨੧-
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਖਦਾ ਹੈ: 'ਇਹ ਵਧੀਆ ਰਤਨ, ਸੁਧਰਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸਭਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਯਾਦਵ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਵਨੋ ਗਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਮਾਹ ਸ਼ਚੀਪਤਿਮ੍ । ਦਦੌ ਸੋऽਪਿ ਸੁਧਰ੍ਮ੍ਮਾਖ੍ਯਾਂ ਸਭਾਂ ਵਾਯੋਃ ਪੁਰਨ੍ਦਰਃ ।। ੫-੨੧-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਵਾਯੂ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ; ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸੁਧਰਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਵਾਯੁਨਾ ਚਾਹृਤਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਸਭਾਂ ਤੇ ਯਦੁਪੁਙ੍ਗਵਾਃ । ਬੁਭੁਜੁਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਰਤ੍ਨਾਢ੍ਯਾਂ ਗੋਵਿਨ੍ਦਭੁਜਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ।। ੫-੨੧-
ਵਾਯੂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਈ ਗਈ ਦਿਵਯ ਸਭਾ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਰਤੀ।
ਵਿਦਿਤਾਖਿਲਵਿਜ੍ਞਾਨੌ ਸਰ੍ਵ੍ਵਜ੍ਞਾਨਮਯਾਵਪਿ । ਸ਼ਿष੍ਯਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਰਮਂ ਵੀਰੌ ਖ੍ਯਾਪਯਨ੍ਤੌ ਯਦੂਤ੍ਤਮੌ ।। ੫-੨੧-
ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਚਾਰਯ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ।
ਤਤਃ ਸਾਨ੍ਦੀਪਨਿਂ ਕਾਸ਼੍ਯਮਵਨ੍ਤੀਪੁਰਵਾਸਿਨਮ੍ । ਅਸ੍ਤ੍ਰਰ੍ਥਂ ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ਵੀਰੌ ਬਲਦੇਵ-ਜਨਾਰ੍ਦ੍ਦਨੌ ।। ੫-੨੧-
ਫਿਰ ਬਲਦੇਵ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਦੋ ਵਿਅਰ, ਅਵੰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਾਸੀ ਸਾਂਦੀਪਨੀ ਕੋਲ, ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖਣ ਗਏ।
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਤ੍ਤ੍ਵਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਗੁਰੁਵृਤ੍ਤਪਰੌ ਹਿ ਤੌ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰਤੁਰ੍ਵੀਰਾਵਾਚਾਰਮਖਿਲੇ ਜਨੇ ।। ੫-੨੧-
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਦਿਖਾਇਆ।
ਸਰਹਸ੍ਯਂ ਧਨੁਰ੍ਵ੍ਵੇਦਂ ਸਸਂਗ੍ਰਹਮਧੀਯਤਾਮ੍ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੈਸ਼੍ਵਤੁਃ षष੍ਟ੍ਯ ਤਦਦ੍ਭੁਤਮਭੂਦੂ ਦ੍ਰਿਜ ।। ੫-੨੧-
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਧਨੁਰਵੈਦ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੁਪਤ ਵਿਦਿਆ, ਸਮੇਤ ਸੰਘਰ, ਚੌਂਠੀ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ; ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਇਹ ਅਸਧਾਰਣ ਸੀ।
ਸਾਨ੍ਦੀਪਨਿਰਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਂ ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਤਿਮਾਨੁषਮ੍ । ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਤੌ ਤਦਾ ਮੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਚਨ੍ਦ੍ਰ-ਦਿਵਾਕਾਰੌ ।। ੫-੨੧-
ਸਾਂਦੀਪਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤਿਮਾਨਵ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਮਝਿਆ।
ਅਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਾਮਮਸ਼ੇषਞ੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮਵਾਪ੍ਯ ਤੌ । ਊਚਤੁਰ੍ਵ੍ਰਿਯਤਾਂ ਯਾ ਤੇ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਗੁਰੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ।। ੫-੨੧-
ਸਾਰੀ ਅਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਵਜੋਂ ਜੋ ਚਾਹੁ, ਉਹ ਮੰਗ ਲਵੋ।'
ਸੋऽਪ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਾਲੋਕ੍ਯ ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਅਯਾਚਤ ਮृਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਭਾਸੇ ਲਵਣਾਰ੍ਣਾਵੇ ।। ੫-੨੧-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤਿਅਧਿਕ ਕੰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਰੇਆ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿਚ ਲਵਣ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਮੰਗਿਆ।