ਰਮ੍ਯਂ ਗੀਤਧ੍ਵਨਿ ਸ਼੍ਰਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਾਵਸਥਾਂਸ੍ਤਦਾ । ਆਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਗੋਪ੍ਯੋ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਮਧृਸੂਦਨਃ ।। ੫-੧੩-
ਸੋਹਣੇ ਗੀਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਸੀ।
ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਜ੍ਜਗੌ ਗੋਪੀ ਕਾਚਿਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਲਯਾਨੁਗਮ੍ । ਦਤ੍ਤਾਵਧਾਨਾ ਕਾਚਿਤ੍ਤੂ ਤਮੇਵ ਮਨਸਾਸ੍ਮਰਤ੍ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਦੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਾਚਿਤ੍ ਕृष੍ਣੇਤਿ ਕृष੍ਣੇਤਿ ਪ੍ਰੇਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲਜ੍ਜਾਮੁਪਾਗਤਾ । ਯਯੌ ਚ ਕਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰੇਮਾਨ੍ਧਾ ਤਤਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਵਿਲਜ੍ਜਿਤਾ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਰਮੀਂ ਹੋ ਗਈ; ਦੂਜੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਮ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਕਾਚਿਦਾਵਸਥਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬਹਿਰ੍ਗੁਰੂਨ੍ । ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵੇਨ ਗੋਵਿਨ੍ਦਂ ਦਧ੍ਯੌ ਮੀਲਿਤਲੋਚਨਾ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹੀ, ਬਾਹਰ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ; ਉਹ ਗੋਵਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ।
ਤਚ੍ਵਿਨ੍ਤਾਵਿਪੁਲਾਹ੍ਲਾਦ-ਕ੍ਸ਼ੀਣਪੁਣਯਚਯਾ ਤਥਾ । ਤਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ-ਮਹਾਦੁਃਵਿਲੀਨਾਸ਼ੇषਪਾਤਕਾ ।। ੫-੧੩-
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਰਮ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਮੁਕ ਗਈ; ਉਸ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਗਲ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਖਾਲੀ ਰਹਿ ਗਏ।
ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਜਗਤ੍ਸੂਤਿਂ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣਮ੍ । ਨਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਤਯਾ ਮੁਕ੍ਤਿ ਗਤਾਨ੍ਯਾ ਗੋਪਕਨ੍ਯਕਾ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ ਗੋਪ ਕਨਿਆ, ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਗਈ।
ਗੋਪੀਪਰਿਵृਤੋ ਰਾਤ੍ਰਿ ਸ਼ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਮਨੋਰਮਾਮ੍ । ਮਾਨਯਾਮਾਸ ਗੋਵਿਨ੍ਦੋ ਰਾਸਾਰਮ੍ਭਰਸੋਤ੍ਸੁਕਃ ।। ੫-੧੩-
ਗੋਵਿੰਦ, ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਰਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਹਾਵਣੀ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਰਾਸ ਦੀ ਮੌਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋਇਆ।
ਗੋਪ੍ਯਸ਼੍ਵ ਵृਨ੍ਦਸ਼ਃ ਕृष੍ਣਚੇष੍ਟਾਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ । ਅਨ੍ਯਦੇਸ਼ਂ ਗਤੇ ਕृष੍ਣੋ ਚੇਰੁਰ੍ਵृਨ੍ਦਾਵਮਾਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੫-੧੩-
ਗੋਪੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹੋਏ; ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੋਰ ਥਾਂ ਗਿਆ, ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ।
ਕृष੍ਣੋ ਨਿਰੁਦ੍ਧਹ੍ਟਦਯਾ ਇਦਸੂਚੁਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਕृष੍ਣੋऽਹਮੇਤਲ੍ਲਲਿਤਂ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਾਲੋਕ੍ਯਤਾਂ ਗਤਿਃ । ਅਨ੍ਯਾ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਕष੍ਣਸ੍ਯ ਮਮ ਗੀਤਿਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਤਾਮ੍ ।। ੫-੧੩-
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਰੋਕੇ ਹੋਏ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: 'ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਚਾਲ ਵੇਖੋ!' ਦੂਜੀ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਮੇਰਾ ਗੀਤ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ!'
ਦੁषृਕਾਲਿਯ!ਤਿष੍ਠਾਤ੍ਰ ਕृਣੋऽਹਮਿਤਿ ਚਾਪਰਾ । ਬਾਹੁਮਾਸ੍ਫੋਠ੍ਯ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਲੀਲਾਸਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਵਮਾਦਦੇ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਮੰਦ ਕਾਲੀਆ! ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ! ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਾਂ!' ਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਮਾਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨਕਲ ਕਰ ਲੈਂਦੀ।
ਅਨ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਭੋ ਗੋਪਾ!ਨਿਃ ਸ਼ਙ੍ਕਃ ਸ੍ਥੀਯਤਾਮਿਹ । ਅਲਂ ਬृष੍ਟਿਭਯੇਨਾਤ੍ਰ ਧृਤੋ ਗੋਵਰ੍ਦ੍ਧਨੋ ਮਯਾ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਓ ਗੋਪੋ! ਡਰੋ ਨਾ—ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੋ! ਮੈਂ ਗੋਵਰਧਨ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।'
ਧੇਨੁਕੋऽਯਂ ਮਯਾ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋ ਵਿਚਰਨ੍ਲੁ ਯਥੇਚ੍ਛਯਾ । ਗੋਪੀ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਵੈ ਚਾਨ੍ਯਾ ਕृष੍ਮਾਲੀਲਾਨੁਕਾਰਿਣੀ ।। ੫-੧੩-
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਰ ਗੋਪੀ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਧੇਨੁਕ ਨੂੰ ਮੈਂ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੀਏ, ਉੱਥੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ।'
ਏਵਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਸੁ ਕृष੍ਣਚੇष੍ਟਾਸੁ ਤਾਸ੍ਤਦਾ । ਗੋਪ੍ਯਾ ਵ੍ਯਗ੍ਰਾਃ ਸਮਂ ਚਰੂ ਰਮ੍ਯ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੫-੧੩-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਲਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ।
ਵਿਲੋਕ੍ਯੈਕਾ ਭੁਵਂ ਪ੍ਰਾਹ੍ ਗੋਪੀ ਗੋਪਵਰਾਙ੍ਗਨਾ । ਪੁਲਕਾਞ੍ਚਿਤਸਰ੍ਵ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਵਿਕਾਸ਼ਿ-ਨਯਨੋਤ੍ਪਲਾ ।। ੫-੧੩-
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਗੋਪੀ, ਜੋ ਗੋਪ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਥਰ-ਥਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਹਿੰਦੀ:
ਧ੍ਵਜਵਜ੍ਰਾਙ੍ਕੁ ਸ਼ਾਬ੍ਜਾਙ੍ਕ-ਰੇਖਾਵਨ੍ਤ੍ਯਾਲਿ ਪਸ਼੍ਯਤ । ਪਦਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਲੀਲਾਲਙ੍ਕृਤਗਾਮਿਨਃ ।। ੫-੧੩-
‘ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖੋ—ਝੰਡਾ, ਵਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਕਮਲ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਬਣੇ ਹਨ।’
ਕਾਪਿ ਤੇਮ ਸਮਂ ਯਾਤਾ ਕृਤਪੁਣ੍ਯਾ ਮਦਾਲਸਾ । ਪਦਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਤਾਨਿ ਘਨਾਨ੍ਯਲ੍ਪਤਨੂਨਿ ਚ ।। ੫-੧੩-
ਕੋਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੀ ਗੋਪੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਨੇੜੇ ਤੇ ਪਤਲੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਾਵਚਯਮਤ੍ਰੋਚ੍ਚੈਸ਼੍ਵਕ੍ਰੇ ਦਾਮੋਦਰੋ ਧ੍ਰੁ ਵਮ੍ । ਯੇਨਾਗ੍ਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਦਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਥੇ, ਦਾਮੋਦਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਰੋਪਵਿਸ਼੍ਯ ਸਾ ਤੇਨ ਕਾਪਿ ਪੁष੍ਪੈਰਲਙ੍ਕृਤਾ । ਅਨ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਰਭ੍ਯਰ੍ਜ੍ਵਿਤੋ ਯਯਾ।। ੫-੧੩-
ਇੱਥੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ; ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਪੁष੍ਪਬਨ੍ਧਨਸਮ੍ਮਾਨ-ਕृਤਮਾਨਾਮਪਾਸ੍ਯ ਤਾਮ੍ । ਨਨ੍ਦਗੋਪਸੁਤੋ ਯਾਤੋ ਮਾਰ੍ਗੇਣਾਨੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤ ।। ੫-੧੩-
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ ਕੇ, ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਗਿਆ—ਵੇਖੋ!
ਅਨੁਯਾਨੇऽਸਮਰ੍ਥਾਨ੍ਯਾ ਨਿਤਮ੍ਬਭਰਮਨ੍ਥਰਾ । ਯਾ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯੇ ਦ੍ਰੁਤਂ ਯਾਤਿ ਨਿਮ੍ਰਪਾਦਾਗ੍ਰਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ ਹੋਰ, ਜੋ ਜਾਓਣ ਵਾਲੀ ਟੋਲੀ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਕਮਰ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕੀ, ਉੱਥੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ।
ਹਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਤਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤੇਯਂ ਤੇਨ ਯਾਤਿ ਤਥਾ ਸਖਿ! ਅਨਾਯਤ੍ਤਪਦਨ੍ਯਾਸਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਪਦਪਦ੍ਧਤਿਃ ।। ੫-੧੩-
ਵੇਖੋ ਸਖੀ! ਇਹ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਥ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ; ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ।
ਹਸ੍ਤਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਧੂਰ੍ਤ੍ਤੇਨੈषਾ ਵਿਮਾਨਿਤਾ । ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਮਨ੍ਦਗਾਮਿਨ੍ਯਾ ਨਿਵੁਤ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਪਦਮ ।। ੫-੧੩-
ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹੇ ਨਾਲ, ਚਤੁਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਉਮੀਦ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨੂਨਮੁਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਰਾਮੀਤਿ ਪੁਨਰੇष੍ਯਾਮਿ ਤੇऽਨ੍ਤਿਕਮ੍ । ਤੇਨ ਕृष੍ਣੇਨ ਯੇਨੈषਾ ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਪਦਪਦ੍ਧਤਿਃ ।। ੫-੧੩-
ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹਾਂ।' ਇਹ ਰਾਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਗਹਨਂ ਕृष੍ਣਃ ਪਦਮਤ੍ਰ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਧ੍ਵ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਸ੍ਯ ਨੈਤਦ੍ਦੀਧਿਤਿਗੋਚਰੇ ।। ੫-੧੩-
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ। ਵਾਪਸ ਚਲੋ; ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਤੋ ਗੋਪ੍ਯੋ ਨਿਰਾਸ਼ਾਃ ਕृष੍ਣਦਰ੍ਸ਼ਨੇ । ਯਮੁਨਾਤੀਰਮਾਗਤ੍ਯ ਜਗੁਸ੍ਤਜ੍ਵਰਿਤਂ ਤਦਾ ।। ੫-੧੩-
ਗੋਪੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈਆਂ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਵਿਚ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਤਤੋ ਦਦृਸ਼ੁਰਾਯਾਨ੍ਤਂ ਵਿਕਾਸ਼ਿਮੁਖਪਙ੍ਕਜਮ੍ । ਗੋਪ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਗੋਪ੍ਤਾਰਂ ਕृष੍ਣਮਕ੍ਲਿष੍ਟਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ।। ੫-੧੩-
ਫਿਰ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਥਕਾਵਟ ਦੇ, ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕਾਚਿਦਾਲੋਕ੍ਯ ਗੋਵਿਨ੍ਦਮਾਯਾਨ੍ਤਮਤਿਹਰ੍षਿਤਾ । ਕੂष੍ਣ੍ ਕृष੍ਣੇਤਿ ਕृष੍ਣੇਤਿ ਪ੍ਰਾਹ ਨਾਨ੍ਯਦੁਦੈਰਯਤ੍ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ!' ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
ਕਾਚਿਦੂ ਭ੍ਰੂ ਭਙ੍ਗੁਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਲਲਾਟਫਲਕਂ ਹਰਿਮ੍ । ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਨੈਤ੍ਰਭृਙ੍ਗਾਭ੍ਯਾਂ ਪਪੌ ਯਨ੍ਮੁਖਪਙ੍ਕਜਮ੍ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੌਂ ਵੱਟ ਕੇ, ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਪੀ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਕਾਚਿਦਾਲੋਕ੍ਯ ਗੋਵਿਨ੍ਦਂ ਨਿਮੀਲਿਤ-ਵਿਲੋਚਨਾ । ਤਸ੍ਯੈਵ ਰੂਪਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੀ ਯੋਗਾਰੂੜ੍ਹੇਵ ਚਾਬਭੌ ।। ੫-੧੩-
ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੋਪੀ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ, ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਤਤਃ ਕਾਸ਼੍ਵਿਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਪੈਃ ਕਾਸ਼੍ਵਿਦੂ ਭ੍ਰੂ ਭਙ੍ਗਵੀਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਨਿਨ੍ਯੇऽਨੁਨਯਮਨ੍ਯਾਞ੍ਚ ਕਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਮਾਘਵਃ ।। ੫-੧੩-
ਮਾਧਵ ਨੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਭੌਂ ਵੱਟ ਕੇ ਤੱਕਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ।