ਤਾਰਕਾ ਵਿਮਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਰਰਾਜਾਖਣ੍ਡਮਣ੍ਡਲਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਰਮਦੇਹਾਤ੍ਮਾ ਯੋਗੀ ਸਾਧੁਕੁਲੇ ਯਥਾ ।। ੫-੧੦-
ਸਾਫ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤਾਰੇ ਅਟੁੱਟ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਚੰਦ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਵਾਂਗ, ਸਾਧੂਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ਼ਨਕੈਃ ਸ਼ਨਕੈਸ੍ਤੀਰਂ ਤਤ੍ਯਜੁਸ਼੍ਵ ਜਲਾਸ਼ਯਾਃ । ਮਮਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਾਦਿਰੂੜ੍ਹਮੁਚ੍ਚੈਰ੍ਯਥਾ ਬੁਧਾਃ ।। ੫-੧੦-
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਮਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੈਃ ਸਰੋऽਮ੍ਭੋਭਿਰ੍ਹਂਸਾ ਯੋਗਂ ਪੁਨਰ੍ਯਯੁਃ । ਕ੍ਲੇਸ਼ੈਃ ਕੁਯੋਗਿਨੋऽਸ਼ੇषੈਰਨ੍ਤਰਾਯਹਤਾ ਇਵ ।। ੫-੧੦-
ਜੋ ਹੰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਝੀਲਾਂ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਜੋੜ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਭृਤੋऽਭਵਦਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਮੁਦ੍ਰਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤੋਦਕਃ । ਕ੍ਰਮਾਵਾਪ੍ਤਮਹਾਯੋਗੋ ਨਿਸ਼੍ਵਲਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਯਤਿਃ ।। ੫-੧੦-
ਸਮੁੰਦਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੁੱਪ ਤੇ ਪਾਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਯਤੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਹਾ-ਯੋਗ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ੍ਵਤ੍ਰਾਤਿਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਨਿ ਸਲਿਲਾਨਿ ਤਦਾਭਵਨ੍ । ਜ੍ਞਾਤੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਗਤੇ ਵਿष੍ਣੌ ਮਨਾਂਸੀਵ ਸੁਮੇਧਸਾਮ੍ ।। ੫-੧੦-
ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਭੂਵ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਲਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸ਼ਰਦਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਤੋਯਦਮ੍ । ਯੋਗਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਕ੍ਲੇਸ਼ੌਘਂ ਯੋਗਿਨਾਮਿਵ ਮਾਨਸਮ੍ ।। ੫-੧੦-
ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਆਸਮਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਬੱਦਲ ਹਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਦੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਸੜ ਕੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਂਸ਼ੁਜਨਿਤਂ ਤਾਪਂ ਨਿਨ੍ਯਂ ਤਾਰਾਪਤਿਃ ਸ਼ਮਮ੍ । ਅਹਙ੍ਕਾਰੋਦ੍ਭਵਂ ਦੁਃਖਂ ਵਿਵੇਕਃ ਸੁਮਹਾਨਿਵ ।। ੫-੧੦-
ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਮਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪੀੜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਭਸੋऽਭ੍ਰਾਨ੍ ਭੁਵਃ ਪਙ੍ਕਾਨ੍ ਕਾਲੁष੍ਯਂ ਚਾਮ੍ਭਸਃ ਸ਼ਰਤ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰ ਇਵਾਹਰਤ੍ ।। ੫-੧੦-
ਉਸ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ, ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਹਟਾ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਇਵਾਮ੍ਭੋਭਿਃ ਸਰਸਾਂ ਕृਤਪੂਰਕੈਃ । ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਤੇऽਨੁਦਿਵਸਂ ਰੇਚਕਾਕੁਮ੍ਭਕਾਦਿਭਿਃ ।। ੫-੧੦-
ਜਿਵੇਂ ਸਾਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ, ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਰਿਆ ਤੇ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ—ਸਾਸ ਲੈਣ, ਛੱਡਣ ਤੇ ਰੋਕਣ।
ਵਿਮਲਾਮ੍ਬਰਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਕਾਲੇ ਚਾਭ੍ਯਾਗਤੇ ਵ੍ਰਜੇ। ਦਦਰ੍ਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਮਹਾਰਮ੍ਭਾਯੌਦ੍ਯਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵ੍ਰਜੌਕਸਃ ।। ੫-੧੦-
ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ।
ਕृष੍ਣਸ੍ਤਾਨੁਤ੍ਸੁਕਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗੋਪਾਨੁਤ੍ਸਵਲਾਲਸਾਨ੍ । ਕੌਤੂਹਲਾਦਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਹ ਵृਦ੍ਧਾਨ੍ ਮਹਾਮਤਿਃ ।। ੫-੧੦-
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੋਆਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਕੋऽਯਂ ਸ਼ਕ੍ਰਮਹੋ ਨਾਮ ਯੇਨ ਵੋ ਹਰ੍ष ਆਗਤਃ । ਪ੍ਰਾਹ ਤਂ ਨਨ੍ਦਗੋਪਸ਼੍ਵ ਪृਚ੍ਛਨ੍ਤਮਤਿਸਾਦਰਮ੍ ।। ੫-੧੦-
“ਇਹ ਇੰਦ੍ਰਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹੋ?” ਉਸ ਨੇ ਨੰਦ ਗੋਆਲ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਮੇਘਾਨਾਂ ਪਯਸਾਂ ਚੇਸ਼ੋ ਦੇਵਰਾਜਃ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ । ਤੇਨ ਸਞ੍ਚੋਦਿਤਾ ਮੇਘਾ ਵਰ੍षਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ਬੁਮਯਂ ਰਸਮ੍ ।। ੫-੧੦-
ਨੰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਇੰਦ੍ਰਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।”
ਤਦ੍ਵृष੍ਟਿਜਨਿਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਂ ਵਯਮਨ੍ਯੇ ਚ ਦੇਹਿਨਃ । ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਾਮੋਪਯੁਞ੍ਜਾਨਾਸ੍ਤਰ੍ਪਯਾਮਸ਼੍ਵ ਦੇਵਤਾਃ ।। ੫-੧੦-
“ਉਸ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।”
ਕ੍ਸ਼ੀਰਵਤ੍ਯ ਇਮਾ ਗਾਵੋ ਵਤ੍ਸਵਤ੍ਯਸ਼੍ਵ ਨਿਰ੍ਵृਤਾਃ । ਤੇਨ ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤੈਃ ਸ਼ਸ੍ਯੈਃ ਪੁष੍ਟਾਸ੍ਤੁष੍ਟਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੈ ।। ੫-੧੦-
“ਇਹ ਗਾਂਵਾਂ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉੱਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।”
ਨਾਸਸ੍ਯਾ ਨਾਤृਣਾ ਭੂਮਿਰ੍ਨ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਦਿਤੋ ਜਨਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵृष੍ਟਿਮਨ੍ਤੋ ਬਲਾਹਕਾਃ ।। ੫-੧੦-
“ਜਿੱਥੇ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਨਾ ਖਾਣ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਘਾਹ ਦੀ ਕਮੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”
ਭੌਮਮੇਤਤ੍ ਪਯੋ ਦੁਗ੍ਧਂ ਗੋਭਿਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਰਿਦਃ । ਪਰ੍ਜ੍ਜਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਭਵਾਯ ਭੁਵਿ ਵਰ੍षਤਿ ।। ੫-੧੦-
“ਇਹ ਧਰਤੀ ਗਾਂਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁੱਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਾਣੀ ਹਨ, ਤੇ ਪਰਜਨਿਆ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।”
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਵृषਿ ਰਾਜਾਨਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਮੁਦਾ ਯੁਤਾਃ । ਮਖੈਃ ਸੁਰੇਸ਼ਮਰ੍ਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਯਮਨ੍ਯੇ ਚ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੫-੧੦-
“ਇਸ ਲਈ, ਵਰਖਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।”
ਨਨ੍ਦਗੋਪਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੇਤ੍ਥਂ ਸ਼ਕ੍ਰਪੂਜਨੇ । ਕੋਪਾਯ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਹ ਦਾਮੋਦਰਸ੍ਤਦਾ ।। ੫-੧੦-
ਨੰਦ ਗੋਆਲ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਮੋਦਰ ਨੇ ਤਦ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੇ ਰੋਸ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਨ ਵਯਂ ਕृषਿਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾਣਿਜ੍ਯਜੀਵਨੋ ਨ ਚ । ਗਾਵੋऽਸ੍ਮਦ੍ਦੈਵਤਂ ਤਾਤ! ਵਯਂ ਵਨਚਰਾ ਯਤਃ ।। ੫-੧੦-
“ਅਸੀਂ ਨਾ ਕਿਸਾਨ ਹਾਂ, ਨਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਪਿਤਾ ਜੀ, ਗਾਂਵਾਂ ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ।”
ਆਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕੀ ਤ੍ਰਯੀ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਸ੍ਤਥਾਪਰਾ । ਵਿਦ੍ਯਾਚਤੁष੍ਟਯਂ ਤ੍ਵੇਤਤ੍ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਮਤ੍ਰ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਮੇ ।। ੫-੧੦-
“ਤੱਤ-ਗਿਆਨ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਰਾਜ-ਨੀਤੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।”
ਕृषਿਰ੍ਵਣਿਜ੍ਯਾ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤृਤੀਯਂ ਪਸ਼ੁਪਾਲਨਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯੇਕਾ ਮਹਾਭਾਗ! ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਵृਤ੍ਤਿਤ੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ।। ੫-੧੦-
“ਕਿਸਾਨੀ, ਵਪਾਰ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਹਨ; ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਵਪਾਰ ਇਕ ਵਿਦਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।”
ਕਰ੍षਕਾਣਾਂ ਕृषਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਿਃ ਪਣਯਂ ਵਿਪਣਿਜੀਵਿਨਾਮ੍ । ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਗਾਃ ਪਰਾ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਭੇਦੈਰਿਯਂ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ।। ੫-੧੦-
“ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕਿਸਾਨੀ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਪਾਰ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਪਾਰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”
ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਯੋ ਯਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ ਦੈਵਤਂ ਮਹਤ੍ । ਸੈਵ ਪੂਜ੍ਯਾਰ੍ਚ੍ਚਨੀਯਾ ਚ ਸੈਵ ਤਸ੍ਯੋਪਕਾਰਿਕਾ ।। ੫-੧੦-
“ਜਿਸ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।”
ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਫਲਮਸ਼੍ਨਨ੍ ਵੈ ਪੂਜਯਤ੍ਯਪਰਂ ਨਰਃ । ਇਹ ਚ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੈਵਾਸੌ ਨ ਤਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ ।। ੫-੧੦-
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਚੰਗਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਕृष੍ਯਾਨ੍ਤਾ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਸੀਮਾ ਸੀਮਾਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਵਨਮ੍ । ਵਨਾਨ੍ਤਾ ਗਿਰਯਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਤੇ ਚਾਸ੍ਮਾਕਂ ਪਰਾ ਗਤਿਃ ।। ੫-੧੦-
ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੱਦ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹਾੜ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਖਰੀ ਠਿਕਾਣਾ ਹਨ।
ਨ ਦ੍ਵਾਰਬਨ੍ਧਾਵਰਣਾ ਨ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਥਾ । ਸੁਖਿਨਸ੍ਤ੍ਵਖਿਲੇ ਲੋਕੇ ਯਥਾ ਵੈ ਚਕ੍ਰਚਾਰਿਣਃ ।। ੫-੧੦-
ਇੱਥੇ ਨਾ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ, ਨਾ ਘਰਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ, ਨਾ ਘਰ-ਖੇਤ ਵਾਲੇ; ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੁਖੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇ ਗਿਰਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਨੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ । ਤਤ੍ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਰਮਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵੇषੁ ਸਾਨੁषੁ ।। ੫-੧੦-
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨਚਾਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਚੈਤੇ ਪ੍ਰਬਾਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਂ ਯੇ ਕਾਨਨੌਕਸਃ । ਤਦਾ ਸਿਂਹਾਦਿਰੂਪੈਸ੍ਤਾਨ੍ ਘਾਤਯਨ੍ਤਿ ਮਹੀਧਰਾਃ ।। ੫-੧੦-
ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੀਵ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜ, ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗਿਰਿਯਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਗੋਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤਾਮ੍ । ਕਿਮਸ੍ਮਾਕਂ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਗਾਵਃ ਸ਼ੈਲਾਸ਼੍ਵ ਦੇਵਤਾਃ ।। ੫-੧੦-
ਇਸ ਲਈ ਪਹਾੜ ਦੀ ਯਜਨਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਕੀ ਕੰਮ? ਗਾਂ, ਪਹਾੜ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਾਡੇ ਹਨ।