ਕਿਂ ਨ ਵੇਤ੍ਸਿ ਯਥਾਹਂ ਚ ਤ੍ਵਂ ਚੈਕਂ ਕਾਰਣਂ ਭੁਵਃ । ਭਾਰਾਵਤਾਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਮੁਪਾਗਤੌ ॥ ੫,੯.
ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇ ਤੂੰ, ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਨ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਏ ਹਾਂ?
ਨਭਸ਼੍ਸ਼ਿਰਸ੍ਤੇਂਬੁਵਹਾਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਾਃ ਪਾਦੌ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਨਨ੍ਤਵਹ੍ਨਿ । ਸੋਮੋ ਮਨਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵਸਿਤਂ ਸਮੀਰਣੋ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋऽਵ੍ਯਯ ਬਾਹਵਸ੍ਤੇ ॥ ੫,੯.
ਅਸਮਾਨ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਦਰਿਆ ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਅਨੰਤ ਅੱਗ ਹੈ; ਚੰਦ ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਸਾਹ ਹਵਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਅਟੱਲ ਬਾਂਹ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਭਗਵਾਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਹਸ੍ਰਹਸ੍ਤਾਙ੍ਘ੍ਰਿਸ਼ਰੀਰਭੇਦਃ । ਸਹਸ੍ਰਪਦ੍ਮੋਦ੍ਭਵਯੋਨਿਰਾਦ੍ਯਃਸਹਸ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਮੁਨਯੋ ਗृਣਨ੍ਤਿ ॥ ੫,੯.
ਭਗਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ, ਅਨੇਕ ਸਰੀਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ।
ਦਿਵ੍ਯਂ ਹਿ ਰੂਪਂ ਤਵ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਯੋ ਦੇਵੈਰਸ਼ੇषੈਰਵਤਾਰਰੂਪਮ੍ । ਤਦਰ੍ਚ੍ਯਤੇ ਵੇਤ੍ਸਿ ਨ ਕਿਂ ਯਦਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਵ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਲਯਮਭ੍ਯੁਪੈਤਿ ॥ ੫,੯.
ਤੇਰਾ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ, ਤੇਰਾ ਅਵਤਾਰ ਰੂਪ, ਕੋਈ ਹੋਰ—even ਦੇਵਤੇ ਵੀ—ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਤ੍ਵਯਾ ਧृਤੇਯਂ ਧਰਣੀ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਚਰਾਚਰਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਨਨ੍ਤਮੂਰ੍ਤੇ । ਕृਤਾਦਿਭੇਦੈਰਜ ਕਾਲਰੂਪੋ ਨਿਮੇषਪੂਰ੍ਵੋ ਜਗਦੇਤਦਤ੍ਸਿ ॥ ੫,੯.
ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲੀ। ਅਜਨਮਾ, ਤੂੰ ਆਪ ਸਮਾਂ ਹੈਂ, ਨਿਮੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਤੇ ਇਹ ਜਗਤ, ਕ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਬਾਡਵਵਹ੍ਨਿਨਾਂਬੁ ਹਿਮਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਕਾਸ੍ਤਮ੍ । ਹਿਮਾਚਲੇ ਭਾਨੁਮਤੋਂਸ਼ੁਸਂਗਾਜ੍ਜਲਤ੍ਵਮਭ੍ਯੇਤਿ ਪੁਨਸ੍ਤਦੇਵ ॥ ੫,੯.
ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਾਲੀ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਹਿਮਾਚਲ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਏਵਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਂਹਰਣੇऽਤ੍ਤਮੇਤਜ੍ਜਗਤ੍ਸਮਸ੍ਤਂ ਤ੍ਵਦਧੀਨਕਂ ਪੁਨਃ । ਤਵੈਵ ਸਰ੍ਗਾਯ ਸਮੁਦ੍ਯਤਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯਸੁਕਲ੍ਪਮੀਸ਼ ॥ ੫,੯.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਗਤ ਮੁੜ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਭਵਾਨਹਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਨੇਕਮੇਵ ਚ ਕਾਰਣਮ੍ । ਜਗਤੋਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਭੇਦੇਨਾਵਾਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ ॥ ੫,੯.
ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਤਮਾ, ਇਕੋ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਾਂ; ਇਸ ਜਗਤ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।
ਤਤ੍ਸ੍ਮਰ੍ਯਤਾਮਮੇਯਾਤ੍ਮਸ੍ਤ੍ਵਯਾਤ੍ਮਾ ਜਹਿ ਦਾਨਵਮ੍ । ਮਾਨੁष੍ਯਮੇਵਾਵਲਂਬ੍ਯ ਬਨ੍ਧੂਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਹਿਤਮ੍ ॥ ੫,੯.
ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਜੋ ਅਣਮਾਪ ਆਤਮਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਤਮਿਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਮਾਰੋ। ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੋ।
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਸਂਸ੍ਮਾਰਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਕृष੍ਣੇਨ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਵਿਹਸ੍ਯ ਪੀਡਯਾਮਾਸ ਪ੍ਰਲਂਬਂ ਬਲਵਾਨ੍ਬਲਃ ॥ ੫,੯.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਝ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਯਾਦ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਹੱਸ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਲੰਬ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮੁष੍ਟਿਨਾ ਸੋਹਨਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕੋਪਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ । ਤੇਨ ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਬਹਿਰ੍ਯਾਤੇ ਵਿਲੋਚਨੇ ॥ ੫,੯.
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰਲੰਬ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਲੰਬ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ।
ਸ ਨਿष੍ਕਾਸਿਤਮਸ੍ਤਿष੍ਕੋ ਮੁਖਾਚ੍ਛੋਣਿਤਮੁਦ੍ਵਮਨ੍ । ਨਿਪਪਾਤ ਮਹੀਪृष੍ਠੇ ਦਤ੍ਯ ਵਰ੍ਯੋ ਮਮਾਰ ਚ ॥ ੫,੯.
ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਲਾਲ ਖੂਨ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਲੰਬ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਲਂਬਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬਲੇਨਾਦ੍ਭੁਤਕਰ੍ਮਣਾ । ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ਗੌਪਾਃਸਾਧੁਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਚਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥ ੫,੯.
ਜਦੋਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਲੰਬ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!' ਆਖਿਆ।
ਸਂਸ੍ਤੂਯਮਾਨੋ ਗੋਪੈਸ੍ਤੁ ਰਾਮੋ ਦੈਤ੍ਯੇ ਨਿਪਾਤਿਤੇ । ਪ੍ਰਲਂਬਂ ਸਹ ਕृष੍ਣੇਨ ਪੁਨਰ੍ਗੋਕੁਲਮਾਯਯੌ ॥ ੫,੯.
ਗੋਪਾਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੜ ਗੋਕੁਲ ਵਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਯੋਵਿਂਹਰਤੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਾਮ-ਕੇਸ਼ਵਯੋਰ੍ਵ੍ਰਜੇ । ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ ਵ੍ਯਤੀਤਾ ਵਿਕਸਤ੍-ਸਰੋਜਾ ਚਾਭਵਚ੍ਛਰਤ੍ ।। ੫-੧੦-
ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵਾ ਵੱਜੇ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ।
ਅਵਾਪੁਸ੍ਤਾਪਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਫਰ੍ਯ੍ਯਃ ਪਲ੍ਵਲੋਦਕੇ । ਪੁਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਸਕ੍ਤੇਨ ਮਮਤ੍ਵੇਨ ਯਥਾ ਗृਹੀ ।। ੫-੧੦-
ਜਲ ਭਰੇ ਪੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਛੀਆਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਮਮਤਾ ਵਾਲਾ ਘਰਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਮਯੂਰਾ ਮੌਨਿਸ੍ਤਸ੍ਥੁਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਮਦਾ ਵਨੇ । ਅਸਾਰਤਾਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਸਂਸਾਰਸ੍ਯੇਵ ਯੋਗਿਨਃ ।। ੫-੧੦-
ਮੋਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੁੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਜਲਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਲਾਃ ਸਿਤਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ । ਤਤ੍ਯਜੁਸ਼੍ਵਾਮ੍ਬਰਂ ਮੇਘਾ ਗृਹਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਯਥਾ ।। ੫-੧੦-
ਸਾਫ-ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰਤ੍ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਂਸ਼ੁਤਪ੍ਤਾਨਿ ਯਯੁਃ ਸ਼ੋष ਸਂਰਾਸਿ ਚ । ਬਹ੍ਵਾਲਮ੍ਬਿ-ਮਮਤ੍ਵੇਨ ਹृਦਯਾਨੀਵ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ।। ੫-੧੦-
ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਧੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਮੁਦੈਃ ਸ਼ਰਦਮ੍ਭਾਂਸਿ ਯੋਗ੍ਯਤਾਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਯਯੁਃ। ਅਵਬੋਧੈਰ੍ਮਨਾਂਸੀਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਮਲਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੫-੧੦-
ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਲ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਰਕਾ ਵਿਮਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਰਰਾਜਾਖਣ੍ਡਮਣ੍ਡਲਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਰਮਦੇਹਾਤ੍ਮਾ ਯੋਗੀ ਸਾਧੁਕੁਲੇ ਯਥਾ ।। ੫-੧੦-
ਸਾਫ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤਾਰੇ ਅਟੁੱਟ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਚੰਦ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਵਾਂਗ, ਸਾਧੂਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ਼ਨਕੈਃ ਸ਼ਨਕੈਸ੍ਤੀਰਂ ਤਤ੍ਯਜੁਸ਼੍ਵ ਜਲਾਸ਼ਯਾਃ । ਮਮਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਾਦਿਰੂੜ੍ਹਮੁਚ੍ਚੈਰ੍ਯਥਾ ਬੁਧਾਃ ।। ੫-੧੦-
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਮਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੈਃ ਸਰੋऽਮ੍ਭੋਭਿਰ੍ਹਂਸਾ ਯੋਗਂ ਪੁਨਰ੍ਯਯੁਃ । ਕ੍ਲੇਸ਼ੈਃ ਕੁਯੋਗਿਨੋऽਸ਼ੇषੈਰਨ੍ਤਰਾਯਹਤਾ ਇਵ ।। ੫-੧੦-
ਜੋ ਹੰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਝੀਲਾਂ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਜੋੜ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਭृਤੋऽਭਵਦਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਮੁਦ੍ਰਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤੋਦਕਃ । ਕ੍ਰਮਾਵਾਪ੍ਤਮਹਾਯੋਗੋ ਨਿਸ਼੍ਵਲਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਯਤਿਃ ।। ੫-੧੦-
ਸਮੁੰਦਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੁੱਪ ਤੇ ਪਾਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਯਤੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਹਾ-ਯੋਗ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ੍ਵਤ੍ਰਾਤਿਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਨਿ ਸਲਿਲਾਨਿ ਤਦਾਭਵਨ੍ । ਜ੍ਞਾਤੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਗਤੇ ਵਿष੍ਣੌ ਮਨਾਂਸੀਵ ਸੁਮੇਧਸਾਮ੍ ।। ੫-੧੦-
ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਭੂਵ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਲਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸ਼ਰਦਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਤੋਯਦਮ੍ । ਯੋਗਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਕ੍ਲੇਸ਼ੌਘਂ ਯੋਗਿਨਾਮਿਵ ਮਾਨਸਮ੍ ।। ੫-੧੦-
ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਆਸਮਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਬੱਦਲ ਹਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਦੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਸੜ ਕੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਂਸ਼ੁਜਨਿਤਂ ਤਾਪਂ ਨਿਨ੍ਯਂ ਤਾਰਾਪਤਿਃ ਸ਼ਮਮ੍ । ਅਹਙ੍ਕਾਰੋਦ੍ਭਵਂ ਦੁਃਖਂ ਵਿਵੇਕਃ ਸੁਮਹਾਨਿਵ ।। ੫-੧੦-
ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਮਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪੀੜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਭਸੋऽਭ੍ਰਾਨ੍ ਭੁਵਃ ਪਙ੍ਕਾਨ੍ ਕਾਲੁष੍ਯਂ ਚਾਮ੍ਭਸਃ ਸ਼ਰਤ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰ ਇਵਾਹਰਤ੍ ।। ੫-੧੦-
ਉਸ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ, ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਹਟਾ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਇਵਾਮ੍ਭੋਭਿਃ ਸਰਸਾਂ ਕृਤਪੂਰਕੈਃ । ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਤੇऽਨੁਦਿਵਸਂ ਰੇਚਕਾਕੁਮ੍ਭਕਾਦਿਭਿਃ ।। ੫-੧੦-
ਜਿਵੇਂ ਸਾਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ, ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਰਿਆ ਤੇ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ—ਸਾਸ ਲੈਣ, ਛੱਡਣ ਤੇ ਰੋਕਣ।
ਵਿਮਲਾਮ੍ਬਰਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਕਾਲੇ ਚਾਭ੍ਯਾਗਤੇ ਵ੍ਰਜੇ। ਦਦਰ੍ਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਮਹਾਰਮ੍ਭਾਯੌਦ੍ਯਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵ੍ਰਜੌਕਸਃ ।। ੫-੧੦-
ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ।