ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਤਨ੍ਮਹਾਭਾਗਾ ਮਮ ਭਾਰਾਵਤਾਰਣਮ੍ । ਯਥਾ ਰਸਾਤਲਂ ਨਾਹਂ ਗਚ੍ਛੇਯਮਤਿਵਿਹ੍ਵਲਾ ॥ ੫,੧.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕੋ, ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂ।
ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਧਰਾਵਾਕ੍ਯਮਸ਼ੇषੈਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰੈਃ । ਭੁਵੋ ਭਾਰਾਵਤਾਰਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਹ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ ॥ ੫,੧.
ਪ੍ਰਥਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਭੂਮੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯਥਾਹ ਵਸੁਧਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਦਿਵੌਕਸਃ । ਅਹਂ ਭਵੋ ਭਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਾਃ ॥ ੫,੧.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਥਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਓਹੀ ਸਚ ਹੈ, ਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ; ਮੈਂ, ਸ਼ਿਵ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ।
ਵਿਭੂਤਯਸ਼੍ਚ ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਸਾਮੇਵ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਆਧਿਕ੍ਯਨ੍ਯੂ੬ ਅਤਾਬਾਧ੍ਯਬਾਧਕਤ੍ਵੇਨ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੫,੧.
ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਘੱਟ, ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦਬਾਏ ਹੋਏ, ਇਹ ਹਾਲਤਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਦਾਗਚ੍ਛਤ ਗਚ੍ਛਾਮਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਬ੍ਧੇਸ੍ਤਟਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਰਾਧ੍ਯ ਹਰਿਂ ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਾਮ ਵੈ ॥ ੫,੧.
ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਧੀਆ ਕੰਢੇ ਤੇ ਚੱਲੀਏ; ਉਥੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗੇ।
ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਜਗਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਸ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਜਗਨ੍ਮਯਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ੇਨਾਵਤੀਰ੍ਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਯੋ ਤਤ੍ਰ ਸਹ ਦੇਵੈਃ ਪਿਤਾਮਹਃ । ਸਮਾਹਿਤਮਨਾਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤੁष੍ਟਾਵ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਗਿਆ; ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਦ੍ਵੇ ਵਿਦ੍ਯੇ ਤ੍ਵਮਨਾਮ੍ਨਾਯਪਰਾ ਚੈਵਾਪਰਾ ਤਥਾ । ਤ ਏਵ ਭਵਤੋ ਰੂਪੇ ਮੂਰ੍ਤਾਮੂਰ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕੇ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੫,੧.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਹੈਂ—ਉੱਚੀ ਤੇ ਨੀਵੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ; ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ।
ਦ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੀ ਤ੍ਵਣੀਯੋਤਿਸ੍ਥੂਲਾਤ੍ਮਨ੍ਸਰ੍ਵ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ—ਸੂਖਮ ਤੇ ਸਥੂਲ, ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ; ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ऋਗ੍ਵੇਦਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਃਸਾਮਵੇਦਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਣਃ । ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਕਲ੍ਪੋ ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਚ ਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਜ੍ਯੋਤਿषਮੇਵ ਚ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ ਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਹੈਂ; ਸਿੱਖਿਆ, ਕਰਮ, ਨਿਰੁਕਤ, ਛੰਦ ਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣੇ ਚ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਮੀਮਾਂਸਾ ਨ੍ਯਾਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਧੋਕ੍ਸ਼ਜ ॥ ੫,੧.
ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ, ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਮੀਮਾਂਸਾ, ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਹੇ ਅਧੋਕਸ਼ਜ, ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
ਆਤ੍ਮਾऽਤ੍ਮਦੇਹਗੁਣਵਦ੍ਵਿਚਾਰਾਚਾਰਿ ਯਦ੍ਵਚ । ਤਦਪ੍ਯਾਦ੍ਯਪਤੇ ਨਾਨ੍ਯਦਧ੍ਯਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਵਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਆਤਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਆਦਿ-ਪਤੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਵਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਨਾਮਵਰ੍ਮਵਤ੍ । ਅਪਾਣਿਪਾਦਰੂਪਂ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਵਰਨਣਯੋਗ, ਅਚਿੰਤਯ, ਬਿਨਾ ਕਵਚ ਵਾਲਾ; ਹੱਥ-ਪੈਰ ਬਿਨਾ ਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈਂ।
ਸ਼ृਣੋष੍ਯਕਰ੍ਣਃ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਮਚਕ੍ਸ਼ੁਰੂਪੋ ਬਹੁਰੂਪਰੂਪਃ । ਅਪਾਦਹਸ੍ਤੋ ਜਵਨੋ ਗ੍ਰਹੀਤਾ ਤ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਸਿ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਵੇਦ੍ਯਃ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਕੰਨ ਬਿਨਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈਂ, ਅੱਖਾਂ ਬਿਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਪੈਰ-ਹੱਥ ਬਿਨਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਤੇ ਫੜਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਸਭ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈਂ।
ਅਣੋਰਣੀਯਾਂ ਸਮਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਜ੍ਞਾਨਨਿਵृਤ੍ਤਿਰਗ੍ਰ੍ਯਾ । ਧੀਰਸ੍ਯ ਧੀਰਸ੍ਯ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਵਰੇਣ੍ਯਰੂਪਾਤ੍ਪਰਤਃ ਪਰਾਤ੍ਮਨ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਰੂਪ ਹੈਂ; ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ।
ਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਭਿਰ੍ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ । ਯਦ੍ਭੂਤਭਵ੍ਯਂ ਯਦਣੋਰਣੀਯਃ ਪੁਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਮੇਕਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਨ। ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ।
ਏਕਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਭਗਵਾਨ੍ਹੁਤਾਸ਼ੋ ਵਰ੍ਚੋਵਿਭੂਤਂ ਜਗਤੋ ਦਦਾਸਿ । ਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਨਨ੍ਤਮੂਰ੍ਤੇ ਤ੍ਰੇਧਾ ਪਦਂ ਤ੍ਵਂ ਨਿਦਧਾਸਿ ਧਾਤਃ ॥ ੫,੧.
ਇੱਕ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਤ-ਆਗ ਹੈ; ਤੂੰ ਜਗਤ ਨੂੰ ਚਮਕ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਧਾਤਾ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਪਦਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਯਥਾਗ੍ਨਿਰੇਕੋ ਬਹੁਧਾ ਸਮਿਧ੍ਯਤੇ ਵਿਕਾਰਭੇਦੈਰਵਿਕਾਰਰੂਪਃ । ਤਥਾ ਭਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਗਤੈਕਰੂਪੀ ਰੂਪਾਣ੍ਯਸ਼ੇषਾਣ੍ਯਨੁਪੁष੍ਯਤੀਸ਼ ॥ ੫,੧.
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਅੱਗ ਬਹੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪਤਾ 'ਚ ਬਦਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਏਕਂ ਤਵਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਯਤ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਾਂ ਸੂਰਯੋ ਜ੍ਞਾਨਦृਸ਼੍ਯਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਯਦ੍ਵਾ ਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਂ ਪਰਾਤ੍ਮਨ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੇਰਾ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਰਮ ਪਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੇ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਰੂਪ, ਭੂਤ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮष੍ਟਿਵ੍ਯष੍ਟਿਰੂਪਵਾਨ੍ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃਸਰ੍ਵਨਿਤ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਜ੍ਞਾਨਬਲਰ੍ਧਿਮਾਨ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸਮੂਹਕ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
ਅਨ੍ਯੂਨਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਧੀਨੋ ਨਾਦਿਮਾਨ੍ਵਸ਼ੀ । ਕ੍ਲਮਤਨ੍ਦ੍ਰੀ ਭਯਕ੍ਰੋਧਕਾਮਾਦਿਭਿਰਸਂਯੁਤਃ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਨਾ ਘਟਦਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਵਧਦਾ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਨਿਰਭਰ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਸਰਵ-ਸੰਪੂਰਨ; ਥਕਾਵਟ, ਆਲਸ, ਡਰ, ਗੁੱਸਾ, ਇੱਛਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ।
ਨਿਰਵਦ੍ਯਃ ਪਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰ੍ਨਿਰਧਿष੍ਠੋऽਕ੍ਸ਼ਰਃ ਕ੍ਰਮਃ । ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪਰਾਧਾਰੋ ਧਾਮ੍ਨਾਂ ਧਾਮਾਤ੍ਮਕੋऽਕ੍ਸ਼ਯਃ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਪਰਮ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬਿਨਾ ਅਸਥਾਨ, ਅਟੱਲ ਕ੍ਰਮ; ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਉੱਚਾ ਆਧਾਰ, ਚਮਕ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਅਟੱਲ ਹੈਂ।
ਸਕਲਾਵਰਣਾਨੀਤਨਿਰਾਲਂਬਨਭਾਵਨ । ਮਹਾਵਿਭੂਤਿਸਂਸ੍ਥਾਨ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ ॥ ੫,੧.
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਸਭ ਪੜਦਿਆਂ ਤੇ ਆਸਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਸੇਰਾ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
ਨਾਕਾਰਣਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦ੍ਵਾ ਕਾਰਣਾਕਾਰਣਾਨ੍ਨ ਚ । ਸ਼ਰੀਰਗ੍ਰਹਣਂ ਵਾਪਿ ਧਰ੍ਮਤ੍ਰਾਣਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ, ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ, ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਂਸ੍ਤਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਭਗਵਾਨਜਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਾਹ ਪ੍ਰੀਤੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਨ੍ ॥ ੫,੧.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਤਿਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਭੋਭੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਮਤ੍ਤਃਸਹ ਦੇਵੈਰ੍ਯਦਿष੍ਯਤੇ । ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮਸ਼ੇषਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵਾਵਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸੋ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਰੇਰ੍ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਿਰੂਪਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਤ੍ । ਤੁष੍ਟਾਵ ਭੂਯੋ ਦੇਵੇषੁ ਸਾਧ੍ਵਸਾਵਨਤਾਤ੍ਮਸੁ ॥ ੫,੧.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਡਰ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਕृਤ੍ਵਃਸਹਸ੍ਰਬਾਹੋ ਬਹੁਵਕ੍ਤ੍ਰਪਾਦ । ਨਮੋਨਮਸ੍ਤੇ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਵਿਨਾਸ਼ਸਂਸ੍ਥਾਨਕਰਾਪ੍ਰਮੇਯ ॥ ੫,੧.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਅਣਗਣੇ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਨਾਸ ਤੇ ਸਥਿਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤਿਬृਹਤ੍ਪ੍ਰਮਾਮ ਗਰੀਯਸਾਮਪ੍ਯਤਿਗੌਰਵਾਤ੍ਮਨ੍ । ਪ੍ਰਧਾਨਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮੂਲਾਤ੍ਪਰਾਤ੍ਮਨ੍ਭਗਵਨ੍ਪ੍ਰਸੀਦ ॥ ੫,੧.
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁਖਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ, ਮੂਲ ਪਦਾਰਥ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਹੇ ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ।
ਏषਾ ਮਹੀ ਦੇਵ ਮਹੀਪ੍ਰਸੂਤੈਰ੍ਮਹਾਸੁਰੈਃ ਪੀਡਿਤਸ਼ੈਲਬਨ੍ਧਾ । ਪਰਾਯਣਂ ਤ੍ਵਾਂ ਜਗਤਾਮੁਪੈਤਿ ਭਾਰਾਵਤਾਰਾਰ੍ਥਮਪਾਰਸਾਰ ॥ ੫,੧.
ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਇਹ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੈਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਅਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਅਪਾਰ।