ਏਤੇ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋ ਰੂਪਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੫,੧.
—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਦੈਤੇਯਪਿਸ਼ਾਚੋਰਗਦਾਨਵਾਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵਰੂਪਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੫,੧.
ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੈਤ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਸੱਪ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ—ਇਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਗ੍ਰਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਤਾਰਕਾਚਿਤ੍ਰਗਗਨਾਗ੍ਨਿਜਲਾਨਿਲਾਃ । ਅਹਂ ਚ ਵਿषਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵ ਵਿष੍ਣੁਮਯਂ ਜਗਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਗ੍ਰਹ, ਤਾਰੇ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਆਕਾਸ਼, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਮੈਂ ਖੁਦ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚਾਨੇਕਰੂਪਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣ੍ਯ ਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ । ਬਾਧ੍ਯਬਾਧਕਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਲੋਲਾ ਇਵ ਸਾਗਰੇ ॥ ੫,੧.
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ, ਜੋ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਬਾਏ ਹੋਏ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਸਾਂਪ੍ਰਤਮਮੀ ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਕਾਲਨੇਮਿਪੁਰੋਗਮਾਃ । ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਂ ਸਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਬਾਧਨ੍ਤੇऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ ੫,੧.
ਹੁਣ, ਇਹ ਦੈਤ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਾਲਨੇਮਿਰ੍ਹਤੋ ਯੋऽਸੌ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ । ਉਗ੍ਰਸੇਨਸੁਤਃ ਕਂਸਃਸਂਭੂਤਃਸ ਮਹਾਸੁਰਃ ॥ ੫,੧.
ਕਾਲਨੇਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਂਸ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਹੈ।
ਆਰਿष੍ਟੋ ਧੇਨੁਕਃ ਕੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਲਂਬੋ ਨਰਕਸ੍ਤਥਾ । ਸੁਂਦੋऽਸੁਰਸ੍ਤਥਾਤ੍ਯੁਗ੍ਰੋ ਬਾਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬਲੇਃਸੁਤਃ ॥ ੫,੧.
ਆਰਿਸ਼ਟ, ਧੇਨੁਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਲੰਬ, ਅਤੇ ਨਰਕ ਵੀ, ਸੁੰਬਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਣਾ, ਜੋ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ—
ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਨृਪਾਣਾਂ ਭਵਨੇषੁ ਯੇ । ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਾਨ੍ਨ ਸਂਖ੍ਯਾਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ॥ ੫,੧.
ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਹ ਮੰਦ-ਮਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਕ੍ਸ਼ੋਹਿਣ੍ਯੋਤ੍ਰ ਬਹੁਲਾ ਦਿਵ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਧਰਾਃਸੁਰਾਃ । ਮਹਾਬਲਾਨਾਂ ਦृਪ੍ਤਾਨਾਂ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਣਾਂ ਮਮੋਪਰਿ ॥ ੫,੧.
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸੈਨਾ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ।
ਤਦ੍ਭੂਰਿਭਾਰ ਪੀਡਾਰ੍ਤਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮ੍ਯਮਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਬਿਭਰ੍ਤੁਮਾਤ੍ਮਾਨਮਹਮਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਾਮਿ ਵਃ ॥ ੫,੧.
ਇਸ ਵੱਡੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕੋ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਤਨ੍ਮਹਾਭਾਗਾ ਮਮ ਭਾਰਾਵਤਾਰਣਮ੍ । ਯਥਾ ਰਸਾਤਲਂ ਨਾਹਂ ਗਚ੍ਛੇਯਮਤਿਵਿਹ੍ਵਲਾ ॥ ੫,੧.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕੋ, ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂ।
ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਧਰਾਵਾਕ੍ਯਮਸ਼ੇषੈਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰੈਃ । ਭੁਵੋ ਭਾਰਾਵਤਾਰਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਹ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ ॥ ੫,੧.
ਪ੍ਰਥਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਭੂਮੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯਥਾਹ ਵਸੁਧਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਦਿਵੌਕਸਃ । ਅਹਂ ਭਵੋ ਭਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਾਃ ॥ ੫,੧.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਥਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਓਹੀ ਸਚ ਹੈ, ਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ; ਮੈਂ, ਸ਼ਿਵ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ।
ਵਿਭੂਤਯਸ਼੍ਚ ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਸਾਮੇਵ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਆਧਿਕ੍ਯਨ੍ਯੂ੬ ਅਤਾਬਾਧ੍ਯਬਾਧਕਤ੍ਵੇਨ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੫,੧.
ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਘੱਟ, ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦਬਾਏ ਹੋਏ, ਇਹ ਹਾਲਤਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਦਾਗਚ੍ਛਤ ਗਚ੍ਛਾਮਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਬ੍ਧੇਸ੍ਤਟਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਰਾਧ੍ਯ ਹਰਿਂ ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਾਮ ਵੈ ॥ ੫,੧.
ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਧੀਆ ਕੰਢੇ ਤੇ ਚੱਲੀਏ; ਉਥੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗੇ।
ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਜਗਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਸ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਜਗਨ੍ਮਯਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ੇਨਾਵਤੀਰ੍ਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਯੋ ਤਤ੍ਰ ਸਹ ਦੇਵੈਃ ਪਿਤਾਮਹਃ । ਸਮਾਹਿਤਮਨਾਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤੁष੍ਟਾਵ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਗਿਆ; ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਦ੍ਵੇ ਵਿਦ੍ਯੇ ਤ੍ਵਮਨਾਮ੍ਨਾਯਪਰਾ ਚੈਵਾਪਰਾ ਤਥਾ । ਤ ਏਵ ਭਵਤੋ ਰੂਪੇ ਮੂਰ੍ਤਾਮੂਰ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕੇ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੫,੧.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਹੈਂ—ਉੱਚੀ ਤੇ ਨੀਵੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ; ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ।
ਦ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੀ ਤ੍ਵਣੀਯੋਤਿਸ੍ਥੂਲਾਤ੍ਮਨ੍ਸਰ੍ਵ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ—ਸੂਖਮ ਤੇ ਸਥੂਲ, ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ; ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ऋਗ੍ਵੇਦਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਃਸਾਮਵੇਦਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਣਃ । ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਕਲ੍ਪੋ ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਚ ਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਜ੍ਯੋਤਿषਮੇਵ ਚ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ ਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਹੈਂ; ਸਿੱਖਿਆ, ਕਰਮ, ਨਿਰੁਕਤ, ਛੰਦ ਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣੇ ਚ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਮੀਮਾਂਸਾ ਨ੍ਯਾਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਧੋਕ੍ਸ਼ਜ ॥ ੫,੧.
ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ, ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਮੀਮਾਂਸਾ, ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਹੇ ਅਧੋਕਸ਼ਜ, ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
ਆਤ੍ਮਾऽਤ੍ਮਦੇਹਗੁਣਵਦ੍ਵਿਚਾਰਾਚਾਰਿ ਯਦ੍ਵਚ । ਤਦਪ੍ਯਾਦ੍ਯਪਤੇ ਨਾਨ੍ਯਦਧ੍ਯਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਵਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਆਤਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਆਦਿ-ਪਤੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਵਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਨਾਮਵਰ੍ਮਵਤ੍ । ਅਪਾਣਿਪਾਦਰੂਪਂ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਵਰਨਣਯੋਗ, ਅਚਿੰਤਯ, ਬਿਨਾ ਕਵਚ ਵਾਲਾ; ਹੱਥ-ਪੈਰ ਬਿਨਾ ਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈਂ।
ਸ਼ृਣੋष੍ਯਕਰ੍ਣਃ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਮਚਕ੍ਸ਼ੁਰੂਪੋ ਬਹੁਰੂਪਰੂਪਃ । ਅਪਾਦਹਸ੍ਤੋ ਜਵਨੋ ਗ੍ਰਹੀਤਾ ਤ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਸਿ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਵੇਦ੍ਯਃ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਕੰਨ ਬਿਨਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈਂ, ਅੱਖਾਂ ਬਿਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਪੈਰ-ਹੱਥ ਬਿਨਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਤੇ ਫੜਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਸਭ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈਂ।
ਅਣੋਰਣੀਯਾਂ ਸਮਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਜ੍ਞਾਨਨਿਵृਤ੍ਤਿਰਗ੍ਰ੍ਯਾ । ਧੀਰਸ੍ਯ ਧੀਰਸ੍ਯ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਵਰੇਣ੍ਯਰੂਪਾਤ੍ਪਰਤਃ ਪਰਾਤ੍ਮਨ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਰੂਪ ਹੈਂ; ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ।
ਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਭਿਰ੍ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ । ਯਦ੍ਭੂਤਭਵ੍ਯਂ ਯਦਣੋਰਣੀਯਃ ਪੁਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਮੇਕਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਨ। ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ।
ਏਕਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਭਗਵਾਨ੍ਹੁਤਾਸ਼ੋ ਵਰ੍ਚੋਵਿਭੂਤਂ ਜਗਤੋ ਦਦਾਸਿ । ਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਨਨ੍ਤਮੂਰ੍ਤੇ ਤ੍ਰੇਧਾ ਪਦਂ ਤ੍ਵਂ ਨਿਦਧਾਸਿ ਧਾਤਃ ॥ ੫,੧.
ਇੱਕ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਤ-ਆਗ ਹੈ; ਤੂੰ ਜਗਤ ਨੂੰ ਚਮਕ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਧਾਤਾ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਪਦਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਯਥਾਗ੍ਨਿਰੇਕੋ ਬਹੁਧਾ ਸਮਿਧ੍ਯਤੇ ਵਿਕਾਰਭੇਦੈਰਵਿਕਾਰਰੂਪਃ । ਤਥਾ ਭਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਗਤੈਕਰੂਪੀ ਰੂਪਾਣ੍ਯਸ਼ੇषਾਣ੍ਯਨੁਪੁष੍ਯਤੀਸ਼ ॥ ੫,੧.
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਅੱਗ ਬਹੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪਤਾ 'ਚ ਬਦਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਏਕਂ ਤਵਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਯਤ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਾਂ ਸੂਰਯੋ ਜ੍ਞਾਨਦृਸ਼੍ਯਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਯਦ੍ਵਾ ਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਂ ਪਰਾਤ੍ਮਨ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੇਰਾ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਰਮ ਪਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੇ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਰੂਪ, ਭੂਤ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮष੍ਟਿਵ੍ਯष੍ਟਿਰੂਪਵਾਨ੍ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃਸਰ੍ਵਨਿਤ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਜ੍ਞਾਨਬਲਰ੍ਧਿਮਾਨ੍ ॥ ੫,੧.
ਤੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸਮੂਹਕ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।