ਕਥਾਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਮਵਾਪ ਯਦ੍ਵੈ ਮਾਂਧਾਤृਨਾਮਾ ਭੁਵਿ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤੀ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪਿ ਤਤ੍ਕੋ ਹਿ ਕਰੋਤਿ ਸਾਧੁਰ੍ਮਮਤ੍ਵਮਾਨ੍ਮਨ੍ਯਪਿ ਮਂਦਚੇਤਾਃ
ਮਾਂਧਾਤਾ ਚਕਵਰਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੌਣ, ਭਾਵੇਂ ਮਨੋਂ ਮੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ?
ਭਗੀਰਥਾਦ੍ਯਾਸ੍ਸਗਰਂ ਕਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਦਸ਼ਨਨੋ ਰਾਘਵਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ਚ । ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਭੂਵੁਰੇਤੇ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕ੍ਵ ਨੁ ਤੇ ਨ ਵਿਦ੍ਮਃ
ਭਗੀਰਥ, ਸਗਰ, ਕਕੁਤਸਥ, ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਹੋਰ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਏ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਯੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਯੇ ਚ ਨृਪਾ ਭਵਿष੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਯਾ ਵਿਪ੍ਰਵਰੋਗ੍ਰਵੀਯਾਃ । ਏਤੇ ਤਥਾऽਨ੍ਯੇ ਚ ਤਥਾਭਿਧੇਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਿष੍ਯਂਤਿ ਯਥੈਵ ਪੂਰ੍ਵੇ
ਜੋ ਰਾਜੇ ਹੁਣ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਏਤ ਦ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨ ਨਰੇਣ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਮਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਪਿ ਪਂਡਿਤੇਨ । ਤਿष੍ਠਂਤੁ ਤਾਵਤ੍ਤਨਯਾਤ੍ਮਜਾਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਯੋ ਯੇ ਚ ਸ਼ਰੀਰਿਣੋऽਨ੍ਯੇ
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਵੀ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਖੇਤ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿੰਦ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਛੱਡੋ।
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਨृਪਾਣਾਂ ਕਥਿਤਃਸਰ੍ਵੋ ਭਵਤਾ ਵਂਸ਼ਵਿਸ੍ਤਰਃ । ਵਂਸ਼ਾਨੁਚਰਿਤਂ ਚੈਵ ਯਥਾਵਦਨੁਵਰ੍ਣਿਤਮ੍ । ਅਂਸ਼ਾਵਤਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇ ਯੋऽਯਂ ਯਦੁਕੁਲੋਦ੍ਭਵਃ । ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥ ੫,੧.
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਧਤ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਜਿਵੇਂ ਹੋਏ, ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼-ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਚਕਾਰ ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਅਂਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨਾਵਤੀਰ੍ਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਤਾਨਿ ਮੁਨੇ ਵਦ ॥ ੫,੧.
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਉਹ ਕੰਮ ਦੱਸੋ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ੋत्तਮ ਨੇ ਅੰਸ਼-ਅਵਤਾਰ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੀਤੇ।
ਸ਼੍ਰੀਪਾਰਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮੇਤਦ੍ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋऽਹਮਿਹ ਤ੍ਵਯਾ । ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਾਂਸ਼ਸਂਭੂਤਿਚਰਿਤਂ ਜਗਤੋ ਹਿਤਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸੁਣੋ — ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼-ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਈ।
ਦੇਵਕਸ੍ਯ ਸੁਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਸੁਦੇਵੋ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਉਪਯੇਮੇ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਦੇਵਕੀਂ ਦੇਵਤੋਪਮਾਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਪਹਿਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਮੁਨਿ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵਕਾ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵਕੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਕਂਸਸ੍ਤਯੋਰ੍ਵਰਰਥਂ ਚੋਦਯਾਮਾਸ ਸਾਰਥਿਃ । ਵਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਦੇਵਕ੍ਯਾ ਸਂਯੋਗੇ ਭੋਜਨਨ੍ਦਨਃ ॥ ੫,੧.
ਕੰਸ, ਜੋ ਭੋਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਥ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਬਣਿਆ।
ਆਥਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾਗੁਚ੍ਚੈਃ ਕਂਸਮਾਭਾष੍ਯ ਸਾਦਰਮ੍ । ਮੇਘਗਂਭੀਰਨਿਰ੍ਘੋषਂ ਸਮਾਭਾष੍ਯੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਫਿਰ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਕਹਿ ਉਠੀ:
ਯਾਮੇਤਾਂ ਵਹਸੇ ਮੂਢ ਸਹ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਰਥੇ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਅਸ੍ਯਾਸ੍ਤਵਾष੍ਟਮੋ ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨਪਹਰਿष੍ਯਤਿ ॥ ੫,੧.
ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਇਸ ਔਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸਮੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਖਡ੍ਗਂ ਕਂਸੋ ਮਹਾਬਲਃ । ਦੇਵਕੀਂ ਹਨ੍ਤੁਮਾਰਬ੍ਧੋ ਵਸੁਦੇਵੋऽਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੰਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹੀ:
ਨ ਹਨ੍ਤਵ੍ਯਾ ਮਹਾਭਾਗ ਦੇਵਕੀ ਭਵਤਾਨਘ । ਸਮਰ੍ਪਯਿष੍ਯੇ ਸਕਲਾਨ੍ਗਰ੍ਭਾਨਸ੍ਯੋਦਰੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ॥ ੫,੧.
ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਤਥੇਤ੍ਯਾਹ ਤਤਃ ਕਂਸੋ ਵਸੁਦੇਵਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਨ ਘਾਤਯਾਮਾਸ ਚ ਤਾਂ ਦੇਵਕੀਂਸਤ੍ਯਗੌਰਵਾਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੰਸ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਿਹਾ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਕਾਲੇ ਤੁ ਭੂਰਿਭਾਰਾਵਪੀਡਿਤਾ । ਜਗਾਮ ਧਰਣੀ ਮੇਰੌ ਸਮਾਜਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਇਸ ਸਮੇਂ, ਧਰਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਈ।
ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਨ੍ਸੁਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਥ ਮੇਦਿਨਿ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਖੇਦਾਤ੍ਕਰੁਣਭਾषਿਣੀ ॥ ੫,੧.
ਉਥੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੁਖ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਬਾਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ।
ਭੂਮਿਰੁਵਾਚ ਅਗ੍ਨਿਃਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਗੁਰੁਰ੍ਗਵਾਂ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪਰੋ ਗੁਰੁਃ । ਮਮਾਪ੍ਯਖਿਲਲੋ ਕਾਨਾਂ ਕੁਰੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣੋ ਗੁਰੁਃ ॥ ੫,੧.
ਪ੍ਰਥਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੋਨੇ ਲਈ ਅੱਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ; ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਪਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਪੂਰ੍ਵਜਃ । ਕਲਾਕਾष੍ਠਾਨਿਮੇषਾਤ੍ਮਾ ਕਾਲਸ਼੍ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ॥ ੫,੧.
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਪਲ, ਛਣ, ਅਤੇ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਕਾਰੀ ਹੈ।
ਤਦਂਸ਼ਭੂਤਃਸਰ੍ਵੈषਾਂ ਸਮੂਹੋ ਵਃਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਃ ॥ ੫,੧.
ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਸਭਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਸਰੁਤਃਸਾਧ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਾ ਵਸ੍ਵਸ਼੍ਵਿਵਹ੍ਨਯਃ । ਪਿਤਰੋ ਯੇ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾਰੋऽਤ੍ਰਿਪੁਰੋਗਮਾਃ ॥ ੫,੧.
ਆਦਿਤਿਆ, ਸਾਧਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਸੁ, ਅੱਗ, ਪਿਤਰ, ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ—
ਏਤੇ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋ ਰੂਪਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੫,੧.
—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਦੈਤੇਯਪਿਸ਼ਾਚੋਰਗਦਾਨਵਾਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵਰੂਪਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੫,੧.
ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੈਤ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਸੱਪ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ—ਇਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਗ੍ਰਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਤਾਰਕਾਚਿਤ੍ਰਗਗਨਾਗ੍ਨਿਜਲਾਨਿਲਾਃ । ਅਹਂ ਚ ਵਿषਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵ ਵਿष੍ਣੁਮਯਂ ਜਗਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਗ੍ਰਹ, ਤਾਰੇ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਆਕਾਸ਼, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਮੈਂ ਖੁਦ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚਾਨੇਕਰੂਪਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣ੍ਯ ਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ । ਬਾਧ੍ਯਬਾਧਕਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਲੋਲਾ ਇਵ ਸਾਗਰੇ ॥ ੫,੧.
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ, ਜੋ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਬਾਏ ਹੋਏ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਸਾਂਪ੍ਰਤਮਮੀ ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਕਾਲਨੇਮਿਪੁਰੋਗਮਾਃ । ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਂ ਸਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਬਾਧਨ੍ਤੇऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ ੫,੧.
ਹੁਣ, ਇਹ ਦੈਤ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਾਲਨੇਮਿਰ੍ਹਤੋ ਯੋऽਸੌ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ । ਉਗ੍ਰਸੇਨਸੁਤਃ ਕਂਸਃਸਂਭੂਤਃਸ ਮਹਾਸੁਰਃ ॥ ੫,੧.
ਕਾਲਨੇਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਂਸ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਹੈ।
ਆਰਿष੍ਟੋ ਧੇਨੁਕਃ ਕੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਲਂਬੋ ਨਰਕਸ੍ਤਥਾ । ਸੁਂਦੋऽਸੁਰਸ੍ਤਥਾਤ੍ਯੁਗ੍ਰੋ ਬਾਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬਲੇਃਸੁਤਃ ॥ ੫,੧.
ਆਰਿਸ਼ਟ, ਧੇਨੁਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਲੰਬ, ਅਤੇ ਨਰਕ ਵੀ, ਸੁੰਬਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਣਾ, ਜੋ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ—
ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਨृਪਾਣਾਂ ਭਵਨੇषੁ ਯੇ । ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਾਨ੍ਨ ਸਂਖ੍ਯਾਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ॥ ੫,੧.
ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਹ ਮੰਦ-ਮਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਕ੍ਸ਼ੋਹਿਣ੍ਯੋਤ੍ਰ ਬਹੁਲਾ ਦਿਵ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਧਰਾਃਸੁਰਾਃ । ਮਹਾਬਲਾਨਾਂ ਦृਪ੍ਤਾਨਾਂ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਣਾਂ ਮਮੋਪਰਿ ॥ ੫,੧.
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸੈਨਾ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ।
ਤਦ੍ਭੂਰਿਭਾਰ ਪੀਡਾਰ੍ਤਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮ੍ਯਮਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਬਿਭਰ੍ਤੁਮਾਤ੍ਮਾਨਮਹਮਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਾਮਿ ਵਃ ॥ ੫,੧.
ਇਸ ਵੱਡੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕੋ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹਾਂ।