ਪृਥਿਵ੍ਯੁਵਾਚ । ਕਥਮੇष ਨਰੇਂਦ੍ਰਾ ਣਾਂ ਮੋਹੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਮਪਿ । ਯੇਨ ਕੇਨ ਸਧਰ੍ਮਾਣੋਪ੍ਯਤਿਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਚੇਤਸਃ
ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਫਰਜਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਪੂਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮਜਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਜੇਤੁਮਿਚ੍ਛਂਤਿ ਮਂਤ੍ਰਿਣਃ । ਤਤੋ ਭृਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪੌਰਾਂਸ਼੍ਚ ਜਿਗੀषਂਤੇ ਤਥਾ ਰਿਪੂਨ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮੰਤਰੀ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਉਹ ਨੌਕਰਾਂ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੇਨ ਜੇष੍ਯਾਮੋ ਵਯਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਸਸਾਗਰਾਮ੍ । ਇਤ੍ਯਾਸਕ੍ਤਧਿਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਂਤ੍ਯਵਿਦੂਰਗਮ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, 'ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਾਂਗੇ' ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇਸ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਵਰਣਂ ਯਾਤਿ ਭੂਮਂਡਲਮਥੋ ਵਸ਼ਮ੍ । ਕਿਯਦਾਤ੍ਮਜਯਸ੍ਯੈਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰਾਤ੍ਮਜਯੇ ਫਲਮ੍
ਸਮੁੰਦਰ ਹੱਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮੁਕਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ?
ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਜਾ ਯਾਤਾ ਯਾਂ ਨਾਦਾਯ ਗਤਃ ਪਿਤਾ । ਤਾਂ ਮਾਮਤੀਵ ਮੂਢਤ੍ਵਾਜ੍ਜੇਤੁਮਿਚ੍ਛਂਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ
ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੇ ਵੱਡੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਤ੍ਕृਤੇ ਪਿਤृਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭ੍ਰਾਤॄਣਾਂ ਚਾਪਿ ਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਜਾਯਤੇਤ੍ਯਂਤਮੋਹੇਨ ਮਮਤ੍ਵਾਦृਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲੜਾਈ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਟਕਾਵਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲਗਨ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪृਥ੍ਵੀ ਮਮੇਯਂ ਸਕਲਾ ਮਮੈषਾ ਮਦਨ੍ਵਯਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਯਮ੍ । ਯੋਯੋ ਮृਤੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਬਭੂਵ ਰਾਜਾ ਕੁਬੁਦ੍ਧਿਰਾਸੀਦਿਤਿ ਤਸ੍ਯਤਸ੍ਯ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ; ਜੋ ਮਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗਲਤ ਸੋਚ ਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਮਤ੍ਵਾਦृਤਚਿਤ੍ਤਮੇਕਂ ਵਿਹਾਯ ਮਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜਂਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਨੁਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਥਂ ਮਮਤ੍ਵਂ ਹृਦ੍ਯਾਸ੍ਪਦਂ ਮਤ੍ਪ੍ਰਭਵਂ ਕਰੋਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨ ਲਗਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਲਗਨ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਪृਥ੍ਵੀ ਮਮੈषਾऽऽਸ਼ੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜੈਨਾਂ ਵਦਂਤਿ ਯੇ ਦੂਤਮੁਖੈਸ੍ਸ੍ਵਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ । ਨਰਾਧਿਪਾਸ੍ਤੇषੁ ਮਮਾਤਿਹਾਸਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਮੂਢੇषੁ ਦਯਾऽਭ੍ਯੁਪੈਤਿ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ—ਇਹਨੂੰ ਛੇਤੀ ਛੱਡੋ!—ਇਹ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ, ਮੇਰੀ ਲਗਨ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੂੜ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਦਇਆ ਫਿਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਧਰਣੀਗੀਤਾਸ਼੍ਸ਼੍ਲੋਕਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਯੈਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । ਮਮਤ੍ਵਂ ਵਿਲਯਂ ਯਾਤਿ ਤਪਤ੍ਯਰ੍ਕੇ ਯਥਾ ਹਿਮਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਇਹ ਹਨ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਗਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਵਿਚ ਹਿਮ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਕਥਿਤਃ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਨੋਰ੍ਵਂਸ਼ੋ ਮਯਾ ਤਵ । ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਾਂਸ਼ਕਾ ਨृਪਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਉਪ-ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ृਣੋਤਿ ਯ ਇਮਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਨੋਰ੍ਵਂਸ਼ਮਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਤਸ੍ਯ ਪਾਪਮਸ਼੍षੴ ਵੈ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤ੍ਯਮਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਨਧਾਨ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਿਮਤੁਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਵ੍ਯਾਹਤੇਂਦ੍ਰਿ ਯਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਮਖਿਲਂ ਵਂਸ਼ਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਯੋਃ
ਜੋ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਧਨ ਤੇ ਦੌਲਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਜਹ੍ਨੁਮਾਂਧਾਤृਸਗਰਾਵਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍ਰਘੂਨ੍ । ਯਯਾਤਿਨਹੁषਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਿष੍ਠਾਮੁਪਾਗਤਾਨ੍
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਜਹਨੂ, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਸਗਰ, ਅਵਿਕਸ਼ਿਤ, ਰਘੂ, ਯਯਾਤੀ, ਨਹੁਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ,
ਮਹਾਬਲਾਨ੍ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਨਨਨ੍ਤਧਨਸਂਚਯਾਨ੍ । ਕृਤਾਨ੍ਕਾਲੇਨ ਬਲਿਨਾ ਕਥਾਸ਼੍षੋਆ!ਨ੍ਨਰਾਧਿਪਾਨ੍
ਜੋ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਮਹਾਂਵੀਰ, ਅਨੰਤ ਧਨ-ਸੰਚੇ ਵਾਲੇ, ਰਾਜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਕਾਲ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦੌ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਕੇ ਤਥਾ । ਦ੍ਰ ਵ੍ਯਾਦੌ ਵਾ ਕृਤਪ੍ਰਜ੍ਞੋ ਮਮਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ
ਸੁਣ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਖੇਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਲਗਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਤਪ੍ਤਂ ਤਪੋ ਯੈਃ ਪੁਰੁषਪ੍ਰਵੀਰੈਰੁਦ੍ਵਾਹੁਭਿਰ੍ਵਰ੍षਗਣਾਨਨੇਕਾਨ੍ । ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਯਜ੍ਞੈਰ੍ਬਲਿਨੋਤਿਵੀਰ੍ਯਾਃ ਕृਤਾਨੁਕਾਲੇਨ ਕਥਾਵਸ਼ੇषਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਕਾਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪृਥੁਸ੍ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ਵਿਚਚਾਰ ਲੋਕਾਨਵ੍ਯਾਹਤੋ ਯੋ ਵਿਜਿਤਾਰਿਚਕ੍ਰਃ । ਸ ਕਾਲਵਾਤਾਭਿਹਤਃ ਪ੍ਰਣष੍ਟਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਯਥਾ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਤੂਲਮਗ੍ਨੌ
ਪ੍ਰਥੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਜੈ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁਕਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਾਲ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਰੂਈ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਃ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਵੀਰ੍ਯੋ ਬੁਭੁਜੇ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਸਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਹਤਾਰਿਚਕ੍ਰਃ । ਕਥਾਪ੍ਰਸਂਗੇष੍ਵਭਿਧੀਯਮਾਨਸ੍ਸ ਏਵ ਸਂਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਹੇਤੁਃ
ਜਿਸ ਕਾਰਤਵੀਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਭਰਮ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਾਨਨਾਵਿਕ੍ਸ਼ਤਰਾਘਵਾਣਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮੁਦ੍ਭਾਸਿਤਦਿਙ੍ਮੁਖਾਨਾਮ੍ । ਭਸ੍ਮਾਪਿ ਸ਼ਿष੍ਟਂ ਨ ਕਥਂ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਭ੍ਰੂਭਂਗਪਾਤੇਨ ਧਿਗਂਤਕਸ੍ਯ
ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਜੋ ਰਾਘਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਕ ਭੰਵ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁੱਟੀ ਗਈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੀ।
ਕਥਾਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਮਵਾਪ ਯਦ੍ਵੈ ਮਾਂਧਾਤृਨਾਮਾ ਭੁਵਿ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤੀ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪਿ ਤਤ੍ਕੋ ਹਿ ਕਰੋਤਿ ਸਾਧੁਰ੍ਮਮਤ੍ਵਮਾਨ੍ਮਨ੍ਯਪਿ ਮਂਦਚੇਤਾਃ
ਮਾਂਧਾਤਾ ਚਕਵਰਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੌਣ, ਭਾਵੇਂ ਮਨੋਂ ਮੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ?
ਭਗੀਰਥਾਦ੍ਯਾਸ੍ਸਗਰਂ ਕਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਦਸ਼ਨਨੋ ਰਾਘਵਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ਚ । ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਭੂਵੁਰੇਤੇ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕ੍ਵ ਨੁ ਤੇ ਨ ਵਿਦ੍ਮਃ
ਭਗੀਰਥ, ਸਗਰ, ਕਕੁਤਸਥ, ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਹੋਰ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਏ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਯੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਯੇ ਚ ਨृਪਾ ਭਵਿष੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਯਾ ਵਿਪ੍ਰਵਰੋਗ੍ਰਵੀਯਾਃ । ਏਤੇ ਤਥਾऽਨ੍ਯੇ ਚ ਤਥਾਭਿਧੇਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਿष੍ਯਂਤਿ ਯਥੈਵ ਪੂਰ੍ਵੇ
ਜੋ ਰਾਜੇ ਹੁਣ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਏਤ ਦ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨ ਨਰੇਣ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਮਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਪਿ ਪਂਡਿਤੇਨ । ਤਿष੍ਠਂਤੁ ਤਾਵਤ੍ਤਨਯਾਤ੍ਮਜਾਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਯੋ ਯੇ ਚ ਸ਼ਰੀਰਿਣੋऽਨ੍ਯੇ
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਵੀ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਖੇਤ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿੰਦ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਛੱਡੋ।
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਨृਪਾਣਾਂ ਕਥਿਤਃਸਰ੍ਵੋ ਭਵਤਾ ਵਂਸ਼ਵਿਸ੍ਤਰਃ । ਵਂਸ਼ਾਨੁਚਰਿਤਂ ਚੈਵ ਯਥਾਵਦਨੁਵਰ੍ਣਿਤਮ੍ । ਅਂਸ਼ਾਵਤਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇ ਯੋऽਯਂ ਯਦੁਕੁਲੋਦ੍ਭਵਃ । ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥ ੫,੧.
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਧਤ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਜਿਵੇਂ ਹੋਏ, ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼-ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਚਕਾਰ ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਅਂਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨਾਵਤੀਰ੍ਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਤਾਨਿ ਮੁਨੇ ਵਦ ॥ ੫,੧.
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਉਹ ਕੰਮ ਦੱਸੋ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ੋत्तਮ ਨੇ ਅੰਸ਼-ਅਵਤਾਰ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੀਤੇ।
ਸ਼੍ਰੀਪਾਰਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮੇਤਦ੍ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋऽਹਮਿਹ ਤ੍ਵਯਾ । ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਾਂਸ਼ਸਂਭੂਤਿਚਰਿਤਂ ਜਗਤੋ ਹਿਤਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸੁਣੋ — ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼-ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਈ।
ਦੇਵਕਸ੍ਯ ਸੁਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਸੁਦੇਵੋ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਉਪਯੇਮੇ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਦੇਵਕੀਂ ਦੇਵਤੋਪਮਾਮ੍ ॥ ੫,੧.
ਪਹਿਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਮੁਨਿ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵਕਾ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵਕੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਕਂਸਸ੍ਤਯੋਰ੍ਵਰਰਥਂ ਚੋਦਯਾਮਾਸ ਸਾਰਥਿਃ । ਵਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਦੇਵਕ੍ਯਾ ਸਂਯੋਗੇ ਭੋਜਨਨ੍ਦਨਃ ॥ ੫,੧.
ਕੰਸ, ਜੋ ਭੋਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਥ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਬਣਿਆ।
ਆਥਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾਗੁਚ੍ਚੈਃ ਕਂਸਮਾਭਾष੍ਯ ਸਾਦਰਮ੍ । ਮੇਘਗਂਭੀਰਨਿਰ੍ਘੋषਂ ਸਮਾਭਾष੍ਯੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੫,੧.
ਫਿਰ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਕਹਿ ਉਠੀ: