ਦੇਵਾਪਿਃ ਪੌਰਵੋ ਰਾਜਾ ਪੁਰੁਸ਼੍ਚੇਕ੍ਸ਼ਾਕੁਵਂਸ਼ਜਃ । ਮਹਾਯੋਗਬਲੋਪੇਤੌ ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮਸਂਸ਼੍ਰਿਤੌ
ਦੇਵਾਪੀ, ਪੌਰਵ ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਪੁਰੁ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਲਾਪਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਕृਤੇ ਯੁਗੇ ਤ੍ਵਿਹਾਗਮ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਕੌ ਹਿ ਤੌ । ਭਵਿष੍ਯਤੋ ਮਨੋਰ੍ਵਂਸ਼ਬੀਜਭੂਤੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਖ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬਣਨਗੇ, ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਏਤੇਨ ਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਮਨੁਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਵਸੁਂਧਰਾ । ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦ੍ਵਾਪਰਾਣਿ ਯੁਗਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਭੁਜ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦੁਆਪਰ — ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਕਲੌ ਤੇ ਬੀਜਭੂਤਾ ਵੈ ਕੇਚਿਤ੍ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਵੈ ਮੁਨੇ । ਯਥੈਵ ਦੇਵਾਪਿਪੁਰੂ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਸਮਧਿष੍ਠਿਤੌ
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੰਸ਼-ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਪੀ ਤੇ ਪੁਰੁ ਹੁਣ ਵੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏष ਤੂਦ੍ਦੇਸ਼ਤੋ ਵਂਸ਼ਸ੍ਤਵੋਕ੍ਤੋ ਭੂਭੁਜਾਂ ਮਯਾ । ਨਿਖਿਲੋ ਗਦਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਨੈष ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਪੂਰਾ ਦੱਸਣਾ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਏਤੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਭੂਪਾਲਾ ਯੈਰਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਮਂਡਲੇ । ਕृਤਂ ਮਮਤ੍ਵਂ ਮੋਹਾਂਧੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਹੇਯਕਲੇਵਰੇ
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਕਥਂ ਮਮੇਯਮਚਲਾ ਮਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਥਂ ਮਹੀ । ਮਦ੍ਵਂਸ਼ਸ੍ਯੇਤਿਚਿਂਤਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਜਗ੍ਮੁਰਂਤਮਿਮੇ ਨृਪਾਃ
‘ਇਹ ਅਡੋਲ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?’ — ਇਹ ਸੋਚਦੇ-ਸੋਚਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ।
ਤੇਭ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਪਰੇ । ਭਵਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਸ੍ਯਂਤਿ ਤੇषਾਮਨ੍ਯੇ ਚ ਯੇऽਪ੍ਯਨੁ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਆਏ; ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋਰ ਆ ਜਾਣਗੇ।
ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਤ੍ਮਜਯੋਦ੍ਯੋਗਂ ਯਾਤ੍ਰਾਵ੍ਯਗ੍ਰਾਨ੍ਨਰਾਧਿਪਾਨ੍ । ਪੁष੍ਪਪ੍ਰਹਾਸੈਸ਼੍ਸ਼ਰਦਿ ਹਸਂਤੀਵ ਵਸੁਂਧਰਾ
ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਪृਥਿਵੀਗੀਤਾਞ੍ਛ੍ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਯਾਨਾਹ ਧਰ੍ਮਧ੍ਵਜਿਨੇ ਨਜਕਾਯਾਸਿਤੋ ਮੁਨਿਃ
ਹੇ ਮੈਤਰੇਯ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗਾਏ ਹੋਏ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣ, ਜੋ ਆਸੀਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਧਰਮਧਵਜ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਸਨ।
ਪृਥਿਵ੍ਯੁਵਾਚ । ਕਥਮੇष ਨਰੇਂਦ੍ਰਾ ਣਾਂ ਮੋਹੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਮਪਿ । ਯੇਨ ਕੇਨ ਸਧਰ੍ਮਾਣੋਪ੍ਯਤਿਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਚੇਤਸਃ
ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਫਰਜਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਪੂਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮਜਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਜੇਤੁਮਿਚ੍ਛਂਤਿ ਮਂਤ੍ਰਿਣਃ । ਤਤੋ ਭृਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪੌਰਾਂਸ਼੍ਚ ਜਿਗੀषਂਤੇ ਤਥਾ ਰਿਪੂਨ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮੰਤਰੀ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਉਹ ਨੌਕਰਾਂ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੇਨ ਜੇष੍ਯਾਮੋ ਵਯਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਸਸਾਗਰਾਮ੍ । ਇਤ੍ਯਾਸਕ੍ਤਧਿਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਂਤ੍ਯਵਿਦੂਰਗਮ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, 'ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਾਂਗੇ' ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇਸ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਵਰਣਂ ਯਾਤਿ ਭੂਮਂਡਲਮਥੋ ਵਸ਼ਮ੍ । ਕਿਯਦਾਤ੍ਮਜਯਸ੍ਯੈਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰਾਤ੍ਮਜਯੇ ਫਲਮ੍
ਸਮੁੰਦਰ ਹੱਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮੁਕਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ?
ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਜਾ ਯਾਤਾ ਯਾਂ ਨਾਦਾਯ ਗਤਃ ਪਿਤਾ । ਤਾਂ ਮਾਮਤੀਵ ਮੂਢਤ੍ਵਾਜ੍ਜੇਤੁਮਿਚ੍ਛਂਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ
ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੇ ਵੱਡੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਤ੍ਕृਤੇ ਪਿਤृਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭ੍ਰਾਤॄਣਾਂ ਚਾਪਿ ਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਜਾਯਤੇਤ੍ਯਂਤਮੋਹੇਨ ਮਮਤ੍ਵਾਦृਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲੜਾਈ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਟਕਾਵਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲਗਨ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪृਥ੍ਵੀ ਮਮੇਯਂ ਸਕਲਾ ਮਮੈषਾ ਮਦਨ੍ਵਯਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਯਮ੍ । ਯੋਯੋ ਮृਤੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਬਭੂਵ ਰਾਜਾ ਕੁਬੁਦ੍ਧਿਰਾਸੀਦਿਤਿ ਤਸ੍ਯਤਸ੍ਯ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ; ਜੋ ਮਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗਲਤ ਸੋਚ ਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਮਤ੍ਵਾਦृਤਚਿਤ੍ਤਮੇਕਂ ਵਿਹਾਯ ਮਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜਂਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਨੁਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਥਂ ਮਮਤ੍ਵਂ ਹृਦ੍ਯਾਸ੍ਪਦਂ ਮਤ੍ਪ੍ਰਭਵਂ ਕਰੋਤਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨ ਲਗਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਲਗਨ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਪृਥ੍ਵੀ ਮਮੈषਾऽऽਸ਼ੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜੈਨਾਂ ਵਦਂਤਿ ਯੇ ਦੂਤਮੁਖੈਸ੍ਸ੍ਵਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ । ਨਰਾਧਿਪਾਸ੍ਤੇषੁ ਮਮਾਤਿਹਾਸਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਮੂਢੇषੁ ਦਯਾऽਭ੍ਯੁਪੈਤਿ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ—ਇਹਨੂੰ ਛੇਤੀ ਛੱਡੋ!—ਇਹ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ, ਮੇਰੀ ਲਗਨ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੂੜ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਦਇਆ ਫਿਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਧਰਣੀਗੀਤਾਸ਼੍ਸ਼੍ਲੋਕਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਯੈਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । ਮਮਤ੍ਵਂ ਵਿਲਯਂ ਯਾਤਿ ਤਪਤ੍ਯਰ੍ਕੇ ਯਥਾ ਹਿਮਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਇਹ ਹਨ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਗਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਵਿਚ ਹਿਮ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਕਥਿਤਃ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਨੋਰ੍ਵਂਸ਼ੋ ਮਯਾ ਤਵ । ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਾਂਸ਼ਕਾ ਨृਪਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਉਪ-ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ृਣੋਤਿ ਯ ਇਮਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਨੋਰ੍ਵਂਸ਼ਮਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਤਸ੍ਯ ਪਾਪਮਸ਼੍षੴ ਵੈ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤ੍ਯਮਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਨਧਾਨ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਿਮਤੁਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਵ੍ਯਾਹਤੇਂਦ੍ਰਿ ਯਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਮਖਿਲਂ ਵਂਸ਼ਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਯੋਃ
ਜੋ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਧਨ ਤੇ ਦੌਲਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਜਹ੍ਨੁਮਾਂਧਾਤृਸਗਰਾਵਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍ਰਘੂਨ੍ । ਯਯਾਤਿਨਹੁषਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਿष੍ਠਾਮੁਪਾਗਤਾਨ੍
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਜਹਨੂ, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਸਗਰ, ਅਵਿਕਸ਼ਿਤ, ਰਘੂ, ਯਯਾਤੀ, ਨਹੁਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ,
ਮਹਾਬਲਾਨ੍ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਨਨਨ੍ਤਧਨਸਂਚਯਾਨ੍ । ਕृਤਾਨ੍ਕਾਲੇਨ ਬਲਿਨਾ ਕਥਾਸ਼੍षੋਆ!ਨ੍ਨਰਾਧਿਪਾਨ੍
ਜੋ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਮਹਾਂਵੀਰ, ਅਨੰਤ ਧਨ-ਸੰਚੇ ਵਾਲੇ, ਰਾਜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਕਾਲ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦੌ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਕੇ ਤਥਾ । ਦ੍ਰ ਵ੍ਯਾਦੌ ਵਾ ਕृਤਪ੍ਰਜ੍ਞੋ ਮਮਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ
ਸੁਣ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਖੇਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਲਗਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਤਪ੍ਤਂ ਤਪੋ ਯੈਃ ਪੁਰੁषਪ੍ਰਵੀਰੈਰੁਦ੍ਵਾਹੁਭਿਰ੍ਵਰ੍षਗਣਾਨਨੇਕਾਨ੍ । ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਯਜ੍ਞੈਰ੍ਬਲਿਨੋਤਿਵੀਰ੍ਯਾਃ ਕृਤਾਨੁਕਾਲੇਨ ਕਥਾਵਸ਼ੇषਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਕਾਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪृਥੁਸ੍ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ਵਿਚਚਾਰ ਲੋਕਾਨਵ੍ਯਾਹਤੋ ਯੋ ਵਿਜਿਤਾਰਿਚਕ੍ਰਃ । ਸ ਕਾਲਵਾਤਾਭਿਹਤਃ ਪ੍ਰਣष੍ਟਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਯਥਾ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਤੂਲਮਗ੍ਨੌ
ਪ੍ਰਥੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਜੈ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁਕਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਾਲ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਰੂਈ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਃ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਵੀਰ੍ਯੋ ਬੁਭੁਜੇ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਸਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਹਤਾਰਿਚਕ੍ਰਃ । ਕਥਾਪ੍ਰਸਂਗੇष੍ਵਭਿਧੀਯਮਾਨਸ੍ਸ ਏਵ ਸਂਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਹੇਤੁਃ
ਜਿਸ ਕਾਰਤਵੀਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਭਰਮ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਾਨਨਾਵਿਕ੍ਸ਼ਤਰਾਘਵਾਣਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮੁਦ੍ਭਾਸਿਤਦਿਙ੍ਮੁਖਾਨਾਮ੍ । ਭਸ੍ਮਾਪਿ ਸ਼ਿष੍ਟਂ ਨ ਕਥਂ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਭ੍ਰੂਭਂਗਪਾਤੇਨ ਧਿਗਂਤਕਸ੍ਯ
ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਜੋ ਰਾਘਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਕ ਭੰਵ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁੱਟੀ ਗਈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੀ।