ਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਇਤ੍ਯੇष ਸਮਾਸਤਸ੍ਤੇ ਕਥਿਤਃ, ਤੂਰ੍ਵ੍ਵਸੋਰ੍ਵਸ਼ਮਵਧਾਰਯ ।। ੪-੧੬-
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਤੁਰਵਸਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਮਝ।
ਤੁਰ੍ਵ੍ਵਸੋਰ੍ਵਹ੍ਰਿਰਾਤ੍ਮਜਃ, ਵਹ੍ਰਰ੍ਗੋਭਾਨੁਃ ਤ੍ਰੈਸ਼ਾਮ੍ਬਃ, ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਵ ਕਰਨ੍ਧਮਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਤਤਸ਼੍ਵ ਮਰੁਤ੍ਤਃ, ਸੋऽਨਪਤ੍ਯੋऽਭਵਤ੍ । ਤਤਸ਼੍ਵ ਪੌਰਵਂ ਦੁष੍ਮਨ੍ਤ ਪੁਤ੍ਰਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ । ਏਵਂ ਯਯਾਤਿਸ਼ਾਪਾਤ੍ ਤਦ੍ਵਂਸ਼ਃ ਪੌਰਵਂ ਵਂਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਵਾਨ੍ ।। ੪-੧੬-
ਤੁਰਵਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਹਿਰੀ ਸੀ; ਵਹਿਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੋਭਾਨੂ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰੈਸ਼ੰਬਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਕਰੰਧਮ, ਫਿਰ ਮਰੁਤ। ਮਰੁਤ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪੌਰਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਵੰਸ਼ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੋਸ੍ਤੁ ਤਨਯੋ ਬਭ੍ਰੁਃ ॥ ੪,੧੭.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੁਰਹੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਭਰੂ ਸੀ।
ਬਭ੍ਰੋਃਸੇਤੁਃ ॥ ੪,੧੭.
ਬਭਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੇਤੁ ਸੀ।
ਸੇਤੁਪੁਤ੍ਰ ਆਰਬ੍ਧਨਾਮਾ ॥ ੪,੧੭.
ਸੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਰਬਧਾ ਨਾਂ ਦਾ ਸੀ।
ਆਰਬ੍ਧਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋ ਗਾਨ੍ਧਾਰਃ ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਃ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਘृਤਃ ਘृਤਾਤ੍ਦੁਰ੍ਦਮਃ ਤਤਃ ਪ੍ਰਚੇਤਾਃ ॥ ੪,੧੭.
ਆਰਬਧਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਂਧਾਰਾ ਸੀ; ਗਾਂਧਾਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾ ਸੀ; ਧਰਮਾ ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਤਾ, ਘ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਦੁਰਦਮਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਤਧਰ੍ਮਃ ਬਹੁਲਾਨਾਂ ਮ੍ਲੇਛਾਨਾਮੁਦੀਚ੍ਯਾਨਾਮਾਧਿਪਤ੍ਯਮਕਰੋਤ੍ ॥ ੪,੧੭.
ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਧਰਮਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਕਈ ਮਲੇਛ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਪੂਰੋਰ੍ਜਨਮੇਜਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਚਿਨ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਿਨ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਵੀਰਃ ਪ੍ਰਵੀਰਾਨ੍ਮਨਸ੍ਯੁਰ੍ਮਨਸ੍ਯੋਸ਼੍ਚਾਭਯਦਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸੁਦ੍ਯੁਸ੍ਸੁਦ੍ਯੋ ਰ੍ਬਹੁਗਤਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਯਾਤਿਸ੍ਸਂਯਾਤੇਰਹਂਯਾਤਿਃ ਤਤੋ ਰੌਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਵਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੂਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਚਿਨਵਾਨ ਸੀ; ਪ੍ਰਚਿਨਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਵੀਰਾ ਸੀ; ਪ੍ਰਵੀਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨਸਯੂ ਸੀ; ਮਨਸਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਭਯਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਸੀ; ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਗਤਾ ਸੀ; ਬਹੁਗਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਯਾਤੀ ਸੀ; ਸੰਯਾਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਹੰਯਾਤੀ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਰੌਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ।
ऋਤੇषੁਕਕ੍ਸ਼ੇषੁਸ੍ਥਂਡਿਲੇषੁਕृਤੇषੁਜਲੇषੁਧਰ੍ਮੇषੁਧृਤੇषੁਸ੍ਥਲੇषੁਸਨ੍ਨਤੇषੁਵਨੇषੁਨਾਮਾਨੋ ਰੌਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਦਸ਼ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਰੌਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰਿਤੇਸ਼ੁ, ਕਕਸ਼ੇਸ਼ੁ, ਸਥੰਡਿਲੇਸ਼ੁ, ਕ੍ਰਿਤੇਸ਼ੁ, ਜਲੇਸ਼ੁ, ਧਰਮੇਸ਼ੁ, ਧ੍ਰਿਤੇਸ਼ੁ, ਥਲੇਸ਼ੁ, ਸਨਨਤੇਸ਼ੁ ਤੇ ਵਨੇਸ਼ੁ ਹਨ।
ऋਤੇषੋਰਂਤਿਨਾਰਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਤ੍
ਰਿਤੇਸ਼ੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਤਿਨਾਰਾ ਸੀ।
ਸੁਮਤਿਮਪ੍ਰਤਿਰਥਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਚਾਪ੍ਯਂਤਿਨਾਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨਵਾਪ
ਅੰਤਿਨਾਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਤੀ, ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਤੇ ਧਰੂਵਾ ਸਨ।
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥਸ੍ਯ ਕਣ੍ਵਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਤ੍
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਣਵਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮੇਧਾਤਿਥਿਃ
ਕਣਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਸੀ।
ਯਤਃ ਕਣ੍ਵਾਯਨਾ ਦ੍ਵਿਜਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਕਣਵਾਯਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥਸ੍ਯਾਪਰਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਦੈਲੀਨਃ
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਐਲੀਨਾ ਸੀ।
ਐਲੀਨਸ੍ਯ ਦੁष੍ਯਂਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਐਲੀਨਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਸੀ।
ਦੁष੍ਯਂਤਾਚ੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤੀ ਭਰਤੋऽਭੂਤ੍
ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਸੀ।
ਯਨ੍ਨਾਮਹੇਤੁਰ੍ਦੇਵੈਸ਼੍ਸ਼੍ਲੋਕੋ ਗੀਯਤੇ
ਉਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਤਾ ਭਸ੍ਤ੍ਰ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਯੇਨ ਜਾਤਃ ਸ ਏਵ ਸਃ । ਭਰਸ੍ਵ ਪੁਤ੍ਰਂ ਦੁष੍ਯਂਤਮਾਵਮਂਸ੍ਥਾਸ਼੍ਸ਼ਕੁਂਤਲਾਮ੍
ਮਾਂ ਫੂਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਹੈ। 'ਪੁੱਤਰ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰੋ ਨਾ।'
ਰੇਤੋਧਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਯਤਿ ਨਰਦੇਵ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ । ਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਧਾਤਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਮਾਹ ਸ਼ਕੁਂਤਲਾ
ਪੁਰਖ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਗਰਭ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈਂ — ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸੱਚ ਆਖਿਆ।
ਭਰਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨਿਤ੍ਰਯੇ ਨਵ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।
ਨੈਤੇ ਮਮਾਨੁਰੂਪਾ ਇਤ੍ਯਭਿਹਿਤਾਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤਰਃ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਭਯਾਤ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਞ੍ਜਘ੍ਨੁਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੇ, ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਨ', ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤੋਸ੍ਯ ਵਿਤਥੇ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਨਿ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਿਨੋ ਮਰੁਤ੍ਸੋਮਯਾਜਿਨੋ ਦੀਰ੍ਘਤਮਸਃ ਪਾਰ੍ष੍ਣ੍ਯਪਾਸ੍ਤਦ੍ਬृਹਸ੍ਪਤਿਵੀਰ੍ਯਾਦੁਤਥ੍ਯਪਤ੍ਨ੍ਯਾਂ ਮਮਤਾਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਖ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਰੁਦ੍ਭਿਰ੍ਦਤ੍ਤਃ
ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਸੋਮ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਮਤਾ (ਉਤਥਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦੀਰਘਤਮਸ ਦੀ ਧੀ) ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਨਾਮਨਿਰ੍ਵਚਨਸ਼੍ਲੋਕਃ ਪਠ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਢੇ ਭਰ ਦ੍ਵਾਜਮਿਮਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜਂ ਬृਹਸ੍ਪਤੇ । ਯਾਤੌ ਯਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰੌ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਯਮ੍ ਇਤਿ
‘ਹੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਇਹ ਭਾਰ ਚੁੱਕੋ, ਇਹ ਭਰਦਵਾਜ ਪੁੱਤਰ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਚਲੇ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਰਦਵਾਜ ਪਿਆ।
ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਸ ਤਸ੍ਯ ਵਿਤਥੇ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਨਿ ਮਰੁਦ੍ਭਿਰ੍ਦਤ੍ਤਃ ਤਤੋ ਵਿਤਥਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ
ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਮਰੁਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਥਥਾ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
ਵਿਤਥਸ੍ਯਾਪਿ ਮਨ੍ਯੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਤ੍
ਵਿਥਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਯੂ ਹੋਇਆ।
ਬृਹਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਹਾਵੀਰ੍ਯਨਗਰਗਰ੍ਗਾ ਅਭਵਨ੍ਮਨ੍ਯੁਪੁਤ੍ਰਾਃ
ਮੰਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਤਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਮਹਾਵੀਰਿਆ, ਨਗਰ ਅਤੇ ਗਰਗਾ ਹੋਏ।
ਨਗਰਸ੍ਯ ਸਂਕृਤਿਸ੍ਸਂਕृਤੇਰ੍ਗੁਰੁਪ੍ਰੀਤਿਰਂਤਿਦੇਵੌ
ਨਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ ਸੀ; ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਦੇਵ ਹੋਏ।
ਗਰ੍ਗਾਚ੍ਛਿਨਿਃ ਤਤਸ਼੍ਚ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਾਸ਼੍ਸ਼ੈਨ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੋਪੇਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯੋ ਬਭੂਵੁ
ਗਰਗਾ ਤੋਂ ਸ਼ਿਨੀ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਗਾਰਗਿਆ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਏ।