ਤਸ੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਵਜ੍ਰੋ ਜਜ੍ਞੇ ॥ ੪,੧੫.
ਸੁਭਦਰਾ ਤੋਂ ਵਜਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਵਜ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸੁਚਾਰੁਃ ॥ ੪,੧੫.
ਵਜਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਚਾਰੁ।
ਏਵਮਨੇਕਸ਼ਤਸਹਸ੍੬ ਉषਸਂਖ੍ਯਸ੍ਯ ਯਦੁਕੁਲਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ॥ ੪,੧੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਯਤੋ ਹਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਵਿਮਾਵਤ੍ਰ ਚਰਿਤਾਰ੍ਥੌ ॥ ੪,੧੫.
ਇਸ ਲਈ, ਇਥੇ ਆਏ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਃਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਕृਹਾਚਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪਯੋਗੇषੁ ਯੇ ਰਤਾਃ ॥ ੪,੧੫.
ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਠੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਸਂਖ੍ਯਾਨਂ ਯਾਦਵਾਨਾਂ ਕਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਯਤ੍ਰਾਯੁਤਾਨਾਮਯੁਤਲਕ੍ਸ਼ੇਣਾਸ੍ਤੇ ਸਦਾਹੁਕਃ ॥ ੪,੧੫.
ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ?
ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਹਤਾ ਯੇ ਤੁ ਦੈਤੇਯਾਸ੍ਸੁਮਹਾਬਲਾ:। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਜਨੋਪਦ੍ਰਵਕਾਰਿਣ:।।੪,੧੫,
ਜੋ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣੇ।
ਤੇषਾਮੁਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥਾਯ ਭੁਵਿਦੇਵਾ ਯਦੋ:ਕੁਲੇ। ਅਵਤੀਰ੍ਣਾ:ਕੁਲਸ਼ਤਂ ਯਤ੍ਰੈਕਾਭ੍ਯਧਿਕਂ ਦ੍ਵਿਜ:॥ ੪,੧੫,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਉਤਰ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਸੌ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਧ ਕੇ ਕਲਾਂ ਸਨ, ਹੇ ਦਵਿਜ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਪ੍ਰਮਾਣੇ ਚ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵੇ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਨਿਦੇਸ਼ਸ੍ਥਾਯਿਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਵृਧੁਃ ਸਰ੍ਵਯਾਦਵਾਃ ॥ ੪,੧੫.
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋਏ; ਸਭ ਯਾਦਵ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਵਧੇ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਵृष੍ਣੀਨਾਂ ਯਸ਼੍ਰ੍ਸ਼ृਣੋਤਿ ਨਰਃ ਸਦਾ । ਸ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪਾਤਕੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ॥ ੪,੧੫.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਇਤ੍ਯੇष ਸਮਾਸਤਸ੍ਤੇ ਕਥਿਤਃ, ਤੂਰ੍ਵ੍ਵਸੋਰ੍ਵਸ਼ਮਵਧਾਰਯ ।। ੪-੧੬-
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਤੁਰਵਸਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਮਝ।
ਤੁਰ੍ਵ੍ਵਸੋਰ੍ਵਹ੍ਰਿਰਾਤ੍ਮਜਃ, ਵਹ੍ਰਰ੍ਗੋਭਾਨੁਃ ਤ੍ਰੈਸ਼ਾਮ੍ਬਃ, ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਵ ਕਰਨ੍ਧਮਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਤਤਸ਼੍ਵ ਮਰੁਤ੍ਤਃ, ਸੋऽਨਪਤ੍ਯੋऽਭਵਤ੍ । ਤਤਸ਼੍ਵ ਪੌਰਵਂ ਦੁष੍ਮਨ੍ਤ ਪੁਤ੍ਰਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ । ਏਵਂ ਯਯਾਤਿਸ਼ਾਪਾਤ੍ ਤਦ੍ਵਂਸ਼ਃ ਪੌਰਵਂ ਵਂਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਵਾਨ੍ ।। ੪-੧੬-
ਤੁਰਵਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਹਿਰੀ ਸੀ; ਵਹਿਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੋਭਾਨੂ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰੈਸ਼ੰਬਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਕਰੰਧਮ, ਫਿਰ ਮਰੁਤ। ਮਰੁਤ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪੌਰਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਵੰਸ਼ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੋਸ੍ਤੁ ਤਨਯੋ ਬਭ੍ਰੁਃ ॥ ੪,੧੭.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੁਰਹੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਭਰੂ ਸੀ।
ਬਭ੍ਰੋਃਸੇਤੁਃ ॥ ੪,੧੭.
ਬਭਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੇਤੁ ਸੀ।
ਸੇਤੁਪੁਤ੍ਰ ਆਰਬ੍ਧਨਾਮਾ ॥ ੪,੧੭.
ਸੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਰਬਧਾ ਨਾਂ ਦਾ ਸੀ।
ਆਰਬ੍ਧਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋ ਗਾਨ੍ਧਾਰਃ ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਃ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਘृਤਃ ਘृਤਾਤ੍ਦੁਰ੍ਦਮਃ ਤਤਃ ਪ੍ਰਚੇਤਾਃ ॥ ੪,੧੭.
ਆਰਬਧਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਂਧਾਰਾ ਸੀ; ਗਾਂਧਾਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾ ਸੀ; ਧਰਮਾ ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਤਾ, ਘ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਦੁਰਦਮਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਤਧਰ੍ਮਃ ਬਹੁਲਾਨਾਂ ਮ੍ਲੇਛਾਨਾਮੁਦੀਚ੍ਯਾਨਾਮਾਧਿਪਤ੍ਯਮਕਰੋਤ੍ ॥ ੪,੧੭.
ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਧਰਮਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਕਈ ਮਲੇਛ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਪੂਰੋਰ੍ਜਨਮੇਜਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਚਿਨ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਿਨ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਵੀਰਃ ਪ੍ਰਵੀਰਾਨ੍ਮਨਸ੍ਯੁਰ੍ਮਨਸ੍ਯੋਸ਼੍ਚਾਭਯਦਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸੁਦ੍ਯੁਸ੍ਸੁਦ੍ਯੋ ਰ੍ਬਹੁਗਤਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਯਾਤਿਸ੍ਸਂਯਾਤੇਰਹਂਯਾਤਿਃ ਤਤੋ ਰੌਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਵਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੂਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਚਿਨਵਾਨ ਸੀ; ਪ੍ਰਚਿਨਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਵੀਰਾ ਸੀ; ਪ੍ਰਵੀਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨਸਯੂ ਸੀ; ਮਨਸਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਭਯਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਸੀ; ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਗਤਾ ਸੀ; ਬਹੁਗਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਯਾਤੀ ਸੀ; ਸੰਯਾਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਹੰਯਾਤੀ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਰੌਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ।
ऋਤੇषੁਕਕ੍ਸ਼ੇषੁਸ੍ਥਂਡਿਲੇषੁਕृਤੇषੁਜਲੇषੁਧਰ੍ਮੇषੁਧृਤੇषੁਸ੍ਥਲੇषੁਸਨ੍ਨਤੇषੁਵਨੇषੁਨਾਮਾਨੋ ਰੌਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਦਸ਼ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਰੌਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰਿਤੇਸ਼ੁ, ਕਕਸ਼ੇਸ਼ੁ, ਸਥੰਡਿਲੇਸ਼ੁ, ਕ੍ਰਿਤੇਸ਼ੁ, ਜਲੇਸ਼ੁ, ਧਰਮੇਸ਼ੁ, ਧ੍ਰਿਤੇਸ਼ੁ, ਥਲੇਸ਼ੁ, ਸਨਨਤੇਸ਼ੁ ਤੇ ਵਨੇਸ਼ੁ ਹਨ।
ऋਤੇषੋਰਂਤਿਨਾਰਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਤ੍
ਰਿਤੇਸ਼ੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਤਿਨਾਰਾ ਸੀ।
ਸੁਮਤਿਮਪ੍ਰਤਿਰਥਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਚਾਪ੍ਯਂਤਿਨਾਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨਵਾਪ
ਅੰਤਿਨਾਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਤੀ, ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਤੇ ਧਰੂਵਾ ਸਨ।
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥਸ੍ਯ ਕਣ੍ਵਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਤ੍
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਣਵਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮੇਧਾਤਿਥਿਃ
ਕਣਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਸੀ।
ਯਤਃ ਕਣ੍ਵਾਯਨਾ ਦ੍ਵਿਜਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਕਣਵਾਯਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥਸ੍ਯਾਪਰਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਦੈਲੀਨਃ
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਐਲੀਨਾ ਸੀ।
ਐਲੀਨਸ੍ਯ ਦੁष੍ਯਂਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਐਲੀਨਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਸੀ।
ਦੁष੍ਯਂਤਾਚ੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤੀ ਭਰਤੋऽਭੂਤ੍
ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਸੀ।
ਯਨ੍ਨਾਮਹੇਤੁਰ੍ਦੇਵੈਸ਼੍ਸ਼੍ਲੋਕੋ ਗੀਯਤੇ
ਉਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਤਾ ਭਸ੍ਤ੍ਰ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਯੇਨ ਜਾਤਃ ਸ ਏਵ ਸਃ । ਭਰਸ੍ਵ ਪੁਤ੍ਰਂ ਦੁष੍ਯਂਤਮਾਵਮਂਸ੍ਥਾਸ਼੍ਸ਼ਕੁਂਤਲਾਮ੍
ਮਾਂ ਫੂਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਹੈ। 'ਪੁੱਤਰ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰੋ ਨਾ।'
ਰੇਤੋਧਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਯਤਿ ਨਰਦੇਵ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ । ਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਧਾਤਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਮਾਹ ਸ਼ਕੁਂਤਲਾ
ਪੁਰਖ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਗਰਭ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈਂ — ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸੱਚ ਆਖਿਆ।