ਸਾਰ੍ष੍ਟਿਮਾਰ੍ष੍ਟਿਸ਼ਿਸ਼ੁਸਤ੍ਯਸਤ੍ਯਧृਤਿਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਸਾਰਣਾਤ੍ਮਜਾਃ ॥ ੪,੧੫.
ਸਾਰਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰਸ਼ਟੀ, ਮਾਰਸ਼ਟੀ, ਸ਼ਿਸ਼ੁ, ਸਤਿਆ, ਸਤਿਧ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿ ਸਨ।
ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਭਦ੍ਰਬਾਹੁਦੁਰ੍ਦਮਭੂਤਾਦ੍ਯਾਃ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਃ ਕੁਲਜਾਃ ॥ ੪,੧੫.
ਰੋਹਿਣੀ ਤੋਂ ਭਦਰਾਸ਼ਵ, ਭਦਰਬਾਹੁ, ਦੁਰਦਮ ਆਦਿ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਨਨ੍ਦੋਪਨਨ੍ਦਕृਤਕਾਦ੍ਯ ਮਦਿਰਾਯਾਸ੍ਤਨਯਾਃ ॥ ੪,੧੫.
ਮਦਿਰਾ ਤੋਂ ਨੰਦ, ਉਪਨੰਦ, ਕ੍ਰਿਤਕ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਭਦ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚੋਪਨਿਧਿਗਦਾਦ੍ਯਾਃ ॥ ੪,੧੫.
ਭਦਰਾ ਤੋਂ ਉਪਨਿਧੀ, ਗਦਾ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਵੈਸ਼ਾਲ੍ਯਾਂ ਚ ਕੌਸ਼ਿਕਮੇਕਮੇਵਾਜਨਯਤ੍ ॥ ੪,੧੫.
ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਆਨਕਦੁਨ੍ਦੁਭੇਰ੍ਦੇਵਕ੍ਯਾਮਪਿ ਕੀਰ੍ਤਿਮਤ੍ਸੁषੇਣੋਦਾਯੁਭਦ੍ਰਸੇਨऋਜੁਦਾਸਭਦ੍ਰਦੇਵਾਖ੍ਯਾਃ षਟ੍ਪੁਤ੍ਰਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ॥ ੪,੧੫.
ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਕੀਰਤਿਮਾਨ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਉਦਾਯੁ, ਭਦਰਸੇਨ, ਰਿਜੁਦਾਸ, ਭਦਰਦੇਵ।
ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਕਂਸੋਘਾਤਿਤਵਾਨ੍ ॥ ੪,੧੫.
ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕਂਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਸਪ੍ਤਮਂ ਗਰ੍ਭਮਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇ ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਹਿਤਾਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾ ਜਠਰਮਾਕृष੍ਯ ਨੀਤਵਤੀ ॥ ੪,੧੫.
ਫਿਰ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭੇਜੀ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਨੇ ਸੱਤਵੇਂ ਗਰਭ ਨੂੰ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕਰ੍षਣਾਚ੍ਚਾਸਾਵਪਿ ਸਂਕਰ੍षਣਾਖ੍ਯਾਮਗਮਤ੍ ॥ ੪,੧੫.
ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਪਿਆ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਕਲਜਗਨ੍ਮਹਾਤਰੁਮੂਲਭੂਤੋਭੂਤਭਵਿष੍ਯਦਾਦਿਸਕਲਸੁਰਾਸੁਰਮੁਨਿਜਨਮਨਸਾਮਪ੍ਯਗੋਚਰੋऽਬ੍ਜਭਵਪ੍ਰਮੁਖੈਰਨਲਮੁਖੈਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਵਨਿਭਾਰਹਰਣਾਯ ਪ੍ਰਸਾਦਿਤੋ ਭਗਵਾਨਨਾਦਿਮਧ੍ਯਨਿਧਨੋਦੇਵਕੀਗਰ੍ਭਮਵਤਤਾਰ ਵਾਸੁਦੇਵਃ ॥ ੪,੧੫.
ਫਿਰ, ਵਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ-ਨਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਅਗਨੀ ਆਦਿ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਦਿ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਵੱਸਿਆ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਵਿਵਦ੍ਧਮਾਨੋਰੁਮਹਿਮਾ ਚ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਨਨ੍ਦਗੋਪਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਯਸ਼ੋਦਾਯਾ ਗਰ੍ਭਮਧਿਤਿष੍ਠਿਤਵਤੀ ॥ ੪,੧੫.
ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਨੰਦਗੋਪ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਈ।
ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਦਿਤ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਗ੍ਰਹਮਵ੍ਯਾਲਾਦਿਭਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਾਨਸਮਖਿਲਮੇਵੈਤਜ੍ਜਗਦਪਾਸ੍ਤਾਧਰ੍ਮਮਭਵਤ੍ਤ੍ਸ੍ਮਿਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਨਯਨੇ ਜਾਯਮਾਨੇ ॥ ੪,੧੫.
ਜਦੋਂ ਕੰਵਲੇ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਗ੍ਰਹਿ, ਸੱਪ ਆਦਿ ਦਾ ਡਰ ਮਿਟ ਗਿਆ।
ਜਾਤੇਨ ਚ ਤੇਨਾਖਿਲਮੇਵੈਤਤ੍ਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗਵਰ੍ਤਿ ਜਗਦਕ੍ਰਿਯਤ ॥ ੪,੧੫.
ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੱਚੀ ਰਾਹ ਤੇ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਭਗਵਤੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇऽਵਤੀਰ੍ਣਸ੍ਯ षੋਡਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯੇਕੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਾਧਿਕਾਨਿ ਭਾਰ੍ਯਾਣਾਮ ਭਵਨ੍ ॥ ੪,੧੫.
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਏ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ।
ਤਾਸਾਂ ਚ ਰੁਕ੍ਮਿਣੀ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਜਾਂਬਵਤੀ ਚਾਰੁਹਾਸਿਨੀਪ੍ਰਮੁਖਾ ਹ੍ਯष੍ਟੌ ਪਤ੍ਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਬਭੂਚਵੁਃ ॥ ੪,੧੫.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰੁਕਮਣੀ, ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਅਤੇ ਜਾਂਬਵਤੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ; ਅਠ ਪਤਨੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਨ।
ਤਾਸੁ ਚਾष੍ਟਾਵਯੁਤਾਨਿਲਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਗਵਾਨਖਿਲਮੂਰ੍ਤਿਰਨਾਦਿਮਾਨਜਨਯਤ੍ ॥ ੪,੧੫.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਠ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ, ਸਭ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਤੋਂ ਦਸ ਲੱਖ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਤੇषਾਂ ਚ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਚਾਰੁਦੇष੍ਣ੍ਯਸਾਂਬਾਦਯਃ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ॥ ੪,੧੫.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨ, ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਕੁੱਲ ਤੀਹ ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨੋਪਿ ਰੁਕ੍ਮਿਣਸ੍ਤਨਯਾਂ ਰੁਕ੍ਮਵਤੀਂ ਨਾਮੋਪਯੇਮੇ ॥ ੪,੧੫.
ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਵੀ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਰੁਕਮਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਤਸ੍ਯਾਮਨਿਰੁਦ੍ਧੋ ਜਜ੍ਞੇ ॥ ੪,੧੫.
ਉਸ ਰੁਕਮਵਤੀ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਅਨਿਰੁਦ੍ਧੋऽਪਿ ਰੁਕ੍ਮਿਣਾ ਏਵ ਪੌਤ੍ਰੀਂ ਸੁਭਦ੍ਰਾਂ ਨਾਮੋ ਪਯੇਮੇ ॥ ੪,੧੫.
ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਵੀ ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੁਭਦਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਤਸ੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਵਜ੍ਰੋ ਜਜ੍ਞੇ ॥ ੪,੧੫.
ਸੁਭਦਰਾ ਤੋਂ ਵਜਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਵਜ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸੁਚਾਰੁਃ ॥ ੪,੧੫.
ਵਜਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਚਾਰੁ।
ਏਵਮਨੇਕਸ਼ਤਸਹਸ੍੬ ਉषਸਂਖ੍ਯਸ੍ਯ ਯਦੁਕੁਲਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ॥ ੪,੧੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਯਤੋ ਹਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਵਿਮਾਵਤ੍ਰ ਚਰਿਤਾਰ੍ਥੌ ॥ ੪,੧੫.
ਇਸ ਲਈ, ਇਥੇ ਆਏ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਃਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਕृਹਾਚਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪਯੋਗੇषੁ ਯੇ ਰਤਾਃ ॥ ੪,੧੫.
ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਠੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਸਂਖ੍ਯਾਨਂ ਯਾਦਵਾਨਾਂ ਕਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਯਤ੍ਰਾਯੁਤਾਨਾਮਯੁਤਲਕ੍ਸ਼ੇਣਾਸ੍ਤੇ ਸਦਾਹੁਕਃ ॥ ੪,੧੫.
ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ?
ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਹਤਾ ਯੇ ਤੁ ਦੈਤੇਯਾਸ੍ਸੁਮਹਾਬਲਾ:। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਜਨੋਪਦ੍ਰਵਕਾਰਿਣ:।।੪,੧੫,
ਜੋ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣੇ।
ਤੇषਾਮੁਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥਾਯ ਭੁਵਿਦੇਵਾ ਯਦੋ:ਕੁਲੇ। ਅਵਤੀਰ੍ਣਾ:ਕੁਲਸ਼ਤਂ ਯਤ੍ਰੈਕਾਭ੍ਯਧਿਕਂ ਦ੍ਵਿਜ:॥ ੪,੧੫,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਉਤਰ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਸੌ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਧ ਕੇ ਕਲਾਂ ਸਨ, ਹੇ ਦਵਿਜ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਪ੍ਰਮਾਣੇ ਚ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵੇ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਨਿਦੇਸ਼ਸ੍ਥਾਯਿਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਵृਧੁਃ ਸਰ੍ਵਯਾਦਵਾਃ ॥ ੪,੧੫.
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋਏ; ਸਭ ਯਾਦਵ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਵਧੇ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਵृष੍ਣੀਨਾਂ ਯਸ਼੍ਰ੍ਸ਼ृਣੋਤਿ ਨਰਃ ਸਦਾ । ਸ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪਾਤਕੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ॥ ੪,੧੫.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।