ਕ੍ਰਥਸ੍ਯ ਸ੍ਨषਾਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਕੁਨ੍ਤਿਰਭਵਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਕ੍ਰਥਾ ਦੇ ਵਧੂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਹੋਇਆ।
ਕੁਨ੍ਤੇਰ੍ਧृष੍ਟਿਃ ਧृष੍ਟੇਰ੍ਨਿਧृਤਿਃ ਨਿਧृਤੇਰ੍ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯੋਮਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਜੀਮੂਤਃ ਤਤਸ਼੍ਚ ਵਿਕृਤਿਃ ਤਤਸ਼੍ਚ ਭੀਭਰਥਃ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਵਰਥਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਦਸ਼ਰਥਃ ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕੁਨਿਃ ਤਤ੍ਤਨਯਃ ਕਰਂਭਿਃ ਕਰਂਭੇਰ੍ਦੇਵਰਾਤੋऽਭਵਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਕੁੰਤੀ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਨਿਧ੍ਰਿਤੀ, ਨਿਧ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ, ਫਿਰ ਵਯੋਮਾ; ਵਯੋਮਾ ਤੋਂ ਜੀਮੂਤਾ; ਫਿਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ; ਫਿਰ ਭੀਭਰਥਾ; ਭੀਭਰਥਾ ਤੋਂ ਨਵਰਥਾ; ਨਵਰਥਾ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥਾ; ਫਿਰ ਸ਼ਕੁਨੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰੰਭੀ; ਕਰੰਭੀ ਤੋਂ ਦੇਵਰਾਤਾ ਹੋਇਆ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਃ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮਧੁਃ ਮਧੋਃ ਕੁਮਾਰਵਂਸ਼ਃ ਕੁਮਾਰਵਂਸ਼ਾਦਨੁਃ ਅਨੋਃ ਪੁਰੁਮਿਤ੍ਰਃ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਰਭਵਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਕਸ਼ਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਕਸ਼ਤਰ ਤੋਂ ਮਧੁ, ਮਧੁ ਤੋਂ ਕੁਮਾਰ ਵੰਸ਼, ਕੁਮਾਰ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਅਨੁ, ਅਨੁ ਤੋਂ ਪੁਰੁਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।
ਤਤਸ਼੍ਚਾਂਸ਼ੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸਤ੍ਵਤਃ ॥ ੪,੧੨.
ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਆਂਸ਼ੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਂਸ਼ੁ ਤੋਂ ਸਤਵਤ।
ਸਤ੍ਵਤਾਦੇਤੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਃ ॥ ੪,੧੨.
ਸਤਵਤ ਤੋਂ ਇਹ ਸਤਵਤ ਵੰਸ਼ੀ ਹੋਏ।
ਇਤ੍ਯੇਤਾਂ ਜ੍ਯਾਮਘਸ੍ਯ ਸਂਤਤਿਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਮਾਨ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਸ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੪,੧੨.
ਮਿਤ੍ਰੇਯਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜਯਾਮਘਾ ਦੀ ਇਹ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਭਜਨਭਜਮਾਨਦਿਵ੍ਯਾਂਧਕਦੇਵਾਵृਧਮਹਾਭੋਜਵृष੍ਣਿਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਸਤ੍ਵਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਜਿਨ, ਭਜਮਾਨ, ਦਿਵਿਆ, ਅੰਧਕ, ਦੇਵਵ੍ਰਿਧ, ਮਹਾਬੋਜ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ—ਇਹ ਸਤਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਸਤਵਤ ਵੰਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਜਮਾਨਸ੍ਯ ਨਿਮਿਕृਕਣਵृष੍ਣਯਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵੈਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ਤਜਿਤ੍ਸਹਸ੍ਰਜਿਦਯੁਤਜਿਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਭਜਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਮੀ, ਕ੍ਰਿਕਣ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਸਨ; ਤੇ ਦੋ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ—ਸ਼ਤਜਿਤ, ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ ਅਤੇ ਅਯੁਤਜਿਤ।
ਦੇਵਾਵृਧਸ੍ਯਾਪਿ ਬਭ੍ਰੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਤ੍
ਦੇਵਵ੍ਰਿਧ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਭਰੂ ਸੀ।
ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਯਂ ਸ਼੍ਲੋਕੋ ਗੀਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਯਥੈਵ ਸ਼ृਣੁਮੋ ਦੂਰਾਤ੍ਸਂਪਸ਼੍ਯਾਮਸ੍ਤਥਾਂਤਿਕਾਤ੍ । ਬਭ੍ਰੁਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਦੇਵੈਰ੍ਦੇਵਾਵृਧਸ੍ਸਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦੂਰੋਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਬਭਰੂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਵ੍ਰਿਧ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਪੁਰੁषਾਃ षਟ੍ ਚ षष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਥਾऽष੍ਟ ਯੇ । ਤੇऽਮृਤਤ੍ਵਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਬਭ੍ਰੋਰ੍ਦੇਵਾਵृਧਾਦਪਿ
ਬਭਰੂ ਤੇ ਦੇਵਵ੍ਰਿਧ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਛਿਆਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਅੱਠ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
ਮਹਾਭੋਜਸ੍ਤ੍ਵਤਿਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਵਯੇ ਭੋਜਾਃ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਵਰਪੁਰਨਿਵਾਸਿਨੋ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਵਰਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਮਹਾਬੋਜ ਬਹੁਤ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਬੋਜਾ, ਜੋ ਮਾਰਤਿਕਾਵਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਮਾਰਤਿਕਾਵਰਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵृष੍ਣੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰੋ ਯੁਧਾਜਿਚ੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਵਭੂਤਾਮ੍
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਯੁਧਾਜਿਤ।
ਤਤਸ਼੍ਚਾਨਮਿਤ੍ਰਃ ਤਥਾਨਮਿਤ੍ਰਾਨ੍ਨਿਘ੍ਨਃ
ਫਿਰ ਅਨਮੀਤ੍ਰਾ ਆਇਆ; ਅਨਮੀਤ੍ਰਾ ਤੋਂ ਨਿਘਨਾ।
ਨਿਘ੍ਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੇਨ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤੌ
ਨਿਘਨਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਤੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ।
ਤਸ੍ਯ ਚ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤੋ ਭਗਵਾਨਾਦਿਤ੍ਯਃ ਸਖਾऽਭਵਤ੍
ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦਾ ਦੋਸਤ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਬਣਿਆ।
ਏਕਦਾ ਤ੍ਵਂਭੋਨਿਧਿਤੀਰਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ਸੂਰ੍ਯਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ੍ਤੁष੍ਟਾਵ ਤਨ੍ਮਨਸ੍ਕਤਯਾ ਚ ਭਾਸ੍ਵਾਨਭਿष੍ਟੂਯਮਾਨੋऽਗ੍ਰਤਸ੍ਤਸ੍ਥੌ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਪष੍ਟਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਧਰਂ ਚੈਨਮਾਲੋਕ੍ਯ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ੍ਸੂਰ੍ਯਮਾਹ
ਫਿਰ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਯਥੈਵ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵਹ੍ਨਿਪਿਂਡੋਪਮਂ ਤ੍ਵਾਮਹਮਪਸ਼੍ਯਂ ਤਥੈਵਾਦ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਗਤਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਭਗਵਤਾ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਸਾਦੀਕृਤਂ ਵਿਸ਼੍षੋਮੁਪਲਕ੍ਸ਼ਯਾਮੀਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੇ ਭਗਵਤਾ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਨਿਜਕਂਠਾਦੁਨ੍ਮੁਚ੍ਯ ਸ੍ਯਮਂਤਕਂ ਨਾਮ ਮਹਾਮਣਿਵਰਮਵਤਾਰ੍ਯੈਕਾਨ੍ਤੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੁਣ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ, ਤੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ ਪਰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲ ਤੋਂ ਸਯਮੰਤਕ ਨਾਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮਣੀ ਕੱਢ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤਸ੍ਤਮਾਤਾਮ੍ਰੋਜ੍ਜ੍ਵਲਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਵਪੁषਮੀषਦਾਪਿਂਗਲਨਯਨਮਾਦਿਤ੍ਯਮਦ੍ਰਾ ਕ੍ਸ਼ੀਤ੍
ਫਿਰ ਉਥੋਂ, ਉਹ ਨੇ ਤਪਦੇ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਪੀਲੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਛੋਟੇ ਕਦ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਕृਤਪ੍ਰਣਿਪਾਤਸ੍ਤਵਾਦਿਕਂ ਚ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਸਹਸ੍ਰਦੀਧਿਤਿਃ ਵਰਮਸ੍ਮਤ੍ਤੋਭਿਮਤਂ ਵृਣੀष੍ਵੇਤਿ
ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰੋਂ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਵਰ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
ਸ ਚ ਤਦੇਵ ਮਣਿਰਤ੍ਨਮਯਾਚਤ
ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਮਣੀ ਮੰਗੀ।
ਸ ਚਾਪਿ ਤਸ੍ਮੈ ਤਦ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦੀਧਿਤਿਪਤਿਰ੍ਵਿਯਤਿ ਸ੍ਵਧਿष੍ਣ੍ਯਮਾਰੁਰੋਹ
ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਲੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਿਆ।
ਸਤ੍ਰਾਜਿਤੋऽਪ੍ਯਮਲਮਣਿਰਤ੍ਨਸਨਾਥਕਂਠਤਯਾ ਸੂਰ੍ਯ ਇਵ ਤੇਜੋਭਿਰਸ਼੍षੋਦਿਗਂਤਰਾਣ੍ਯੁਦ੍ਭਾਸਯਨ੍ ਦ੍ਵਾਰਕਾਂ ਵਿਵੇਸ਼
ਸਤਰਾਜਿਤ, ਗਲ ਵਿਚ ਨਿਰਮਲ ਮਣੀ ਪਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਿਆਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ, ਦੁਆਰਕਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਾਰਕਾਵਾਸੀ ਜਨਸ੍ਤੁ ਤਮਾਯਾਂਤਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਗਵਂਤਮਾਦਿਪੁਰੁषਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮਵਨਿਭਾਰਾਵਤਰਣਾਯਾਂਸ਼੍ਨੋ ਮਾਨੁषਰੂਪਧਾਰਿਣਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਹ
ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ।'
ਭਗਵਨ੍ ਭਵਂਤਂ ਦ੍ਰ ष੍ਟ੍ਰਂ ਨੂਨਮਯਮਾਦਿਤ੍ਯ ਆਯਾਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ।' ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:
ਭਗਵਾਨ੍ਨਾਯਮਾਦਿਤ੍ਯਃ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤੋऽਯਮਾਦਿਤ੍ਯਦਤ੍ਤਸ੍ਯਮਂਤਕਾਖ੍ਯਂ ਮਹਾਮਣਿਰਤ੍ਨਂ ਬਿਭ੍ਰਦਤ੍ਰੋਪਯਾਤਿ
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਤਰਾਜਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਮਹਾਨ ਮਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਯਮੰਤਕ ਹੈ, ਪਾ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਤਦੇਨਂ ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਬ੍ਧਾਃ ਪਸ਼੍ਯਤੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤਥੈਵ ਦਦृਸ਼ੁਃ
'ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖੋ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ।
ਸ ਚ ਤਂ ਸ੍ਯਮਂਤਕਮਣਿਮਾਤ੍ਮਨਿਵੇਸ਼ਨੇ ਚਕ੍ਰੇ
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਲਿਆ।