ਉਦੀਚ੍ਯਾਞ੍ਚ ਤਥੈਵਾਨੁਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਣਡਲਿਨੋ ਨृਪਾਨ੍ । ਸਰ੍ਵ੍ਵਪृਥ੍ਵੀਪਤਿਂ ਪੂਰੁ ਸੋऽਭਿषਿਚ੍ਯ ਵਨਂ ਯਯੌ ।। ੪-੧੦-
ਉਸ ਨੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਪੂਰੁ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਕ੍ਰੋष੍ਟੋਸ੍ਤੁ ਯਦੁਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋ ਧ੍ਵਜਿਨੀਵਾਨ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਯਦੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਵਜਿਨੀਵਾਨ ਸੀ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਤਿਃ ਤਤੋ ਰੁਸ਼ਙ੍ਕੁਃ ਰੁਸ਼ਙ੍ਕੋਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਰਥਃ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਵਾਤੀ ਹੋਇਆ; ਸੁਵਾਤੀ ਤੋਂ ਰੁਸ਼ੰਕੁ; ਰੁਸ਼ੰਕੁ ਤੋਂ ਚਿਤਰਰਥ।
ਤਤ੍ਤਨਯਃ ਸ਼ਸ਼ਿਬਿਨ੍ਦੁਃ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਮਹਾਰਤ੍ਨੇਸ਼ਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਯਭਵਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਚਿਤਰਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਸ਼ੀਬਿੰਦੁ ਸੀ, ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਿਗਰਾਨੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਚਕਵਰਤੀ ਬਣਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਪਤ੍ਨੀ ਨਾਮਭਵਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ।
ਦਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਸਂਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਲੱਖ ਸੀ।
ਤੇषਾਂ ਚ ਪृਥੁਸ਼੍ਰਵਾਃ ਪृਥੁਕਰ੍ਮਾ ਪृਥੁਕੀਰ੍ਤਿਃ ਪृਥੁਯਸ਼ਾਃ ਪृਥੁਜਯਃ ਪृਥੁਦਾਨਃ षਟ੍ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ॥ ੪,੧੨.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥੁਸ਼੍ਰਵਾ, ਪ੍ਰਥੁਕਰਮਾ, ਪ੍ਰਥੁਕੀਰਤੀ, ਪ੍ਰਥੁਯਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਥੁਜਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥੁਦਾਨਾ ਇਹ ਛੇ ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
ਪृਥੁਸ਼੍ਰਵਸਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪृਥੁਤਮਃ ॥ ੪,੧੨.
ਪ੍ਰਥੁਸ਼੍ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਥੁਤਮਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਾਦੁਸ਼ਨਾ ਯੋ ਵਾਜਿਮੇਧਾਨਾਂ ਸ਼ਤਮਾਜਹਾਰ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ਼ਨਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੌ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਿਤਪੁਰ੍ਨਾਮ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਤਪੂਰਨ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਰੁਕ੍ਮਕਵਚਸ੍ਤਤਃ ਪਰਵृਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਸ਼ਿਤਪੂਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮਕਵਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਾਵ੍ਰਤ ਜਨਮਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਪਰਾਵृਤੋ ਰੁਕ੍ਮੇषੁਪृਥੁਜ੍ਯਾਮਘਵਲਿਤਹਰਿਤਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਜਾ ਬਭੂਵੁਃ ॥ ੪,੧੨.
ਪਰਾਵ੍ਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਰੁਕਮੇਸ਼ੁ, ਪ੍ਰਥੁਜਯਾਮਾ, ਅਘਵਾਲਿਤ, ਹਰੀਤ ਅਤੇ ਹੋਰ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾਪਿ ਜ੍ਯਾਮਘਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੋਕੋ ਗੀਯਤੇ ॥ ੪,੧੨.
ਅੱਜ ਵੀ ਜਯਾਮਘਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਯਾਵਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਕੇਚਿਦ੍ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਥ ਵਾ ਮृਤਾਃ । ਤੇषਾਂ ਤੁ ਜ੍ਯਾਮਘਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ਼ੈਵ੍ਯਾਪਤਿਰਭੂਨ੍ਨृਪਃ ॥ ੪,੧੨.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਜੀਵਤ ਜਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਯਾਮਘਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ; ਉਹ ਸ਼ੈਵਿਆ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਅਪੁਤ੍ਰਾ ਤਸ੍ਯ ਸਾ ਪਤ੍ਨੀ ਸ਼ੈਵ੍ਯਾ ਨਾਮ ਤਥਾਪ੍ਯਸੌ । ਅਪਤ੍ਯਕਾਮੋऽਪਿ ਭਯਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਵਿਨ੍ਦਤ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੈਵਿਆ ਸੀ, ਬੰਝ ਸੀ; ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਲੈਈ।
ਸ ਤ੍ਵੇਕਦਾ ਪ੍ਰਭੂਤਰਥਤੁਰਗਗਜਸਂਮਰ੍ਦਾਤਿਦਾਰੁਣੇ ਮਹਾਹਵੇ ਯੁਦ੍ਧ੍ਯਮਾਨਃਚ ਸਕਲਮੇਵਾਰਿਚਕ੍ਰਮਜਯਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਰਥ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਸਨ, ਉਹ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
ਤਚ੍ਚਾਰਿਚਕ੍ਰਮਪਾਸ੍ਤਪੁਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਬਲਕੋਸ਼ਂ ਸ੍ਵਮਧਿष੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿਵਿਦ੍ਰੁਤਮ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਉਹ ਵੈਰੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ।
ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਰੁਤੇਤਿਤ੍ਰਾਸਲੋਲਾਯਤਲੋਚਨਯੁਗਲਂ ਤ੍ਰਾਹਿਤ੍ਰਾਹਿ ਮਾਂ ਤਾਤਾਂਬ ਭ੍ਰਤਰਿਤ੍ਯਾਕੁਲਵਿਲਾਪਵਿਧੁਰਂ ਸ ਰਾਜਕਨ੍ਯਾਰਤ੍ਨਮਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਜਦ ਉਹ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁੰਵਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚੀਖ ਰਹੀ ਸੀ, 'ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ!'
ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਮਨੁਰਾਗਨੁਗਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸ ਨृਪੋऽਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦਿਲ ਉਸ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਸਾਧ੍ਵਿਦਂ ਮਮਾਪਤ੍ਯਰਹਿਤਸ੍ਯ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਭਰ੍ਤੁਃ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਵਿਧਿਨਾਪਤ੍ਯਕਾਰਣਂ ਕਨ੍ਯਾਰਤ੍ਨਮੁਪਪਾਦਿਤਮ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੰਝ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਜਕੁੰਵਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ।'
ਤਦੇਤਤ੍ਸਮੁਦ੍ਵਹਾਮੀਤਿ ॥ ੪,੧੨.
'ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਂਗਾ।'
ਅਥ ਵੈਨਾਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਮਾਰੋਪ੍ਯ ਸ੍ਵਮਧਿष੍ਠਾਨਂ ਨਯਾਮਿ ॥ ੪,੧੨.
ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਤਯੈਵ ਦੇਵ੍ਯਾਸ਼ੈਵ੍ਯਯਾਹਮਨੁਜ੍ਞਾਤਃਸਮੁਦ੍ਵਹਾਮੀਤਿ ॥ ੪,੧੨.
ਰਾਣੀ ਸ਼ੈਵਿਆ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ।
ਅਥੈਨਾਂ ਰਥਮਾਰੋਪ੍ਯ ਸ੍ਵਨਗਰਮਗਚ੍ਛਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਵਿਜਯਿਨਂ ਚ ਰਾਜਾਨਮਸ਼ੇषਪੌਰਭृਤ੍ਵਯਰਿਜਨਾਮਾਤ੍ਯਸਮੇਤਾ ਸ਼ੈਵ੍ਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਧਿष੍ਠਨਦ੍ਵਾਰਮਾਗਤਾ ॥ ੪,੧੨.
ਜਿੱਤੂ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਸ਼ੈਵਿਆ ਆਈ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈ ਸੀ।
ਸਾ ਚਾਵਲੋਕ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਵ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼ਵਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨੀਂ ਕਨ੍ਯਾਮੀषਦੁਦ੍ਭੂਤਾਮਰ੍षਸ੍ਫੁਰਦਧਰਪਲ੍ਲਵਾ ਰਾਜਾਨਮਵੋਚਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਸ਼ੈਵਿਆ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੋਠ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਕੰਪ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੈਵਿਆ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਅਤਿਚਪਲਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਰ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇ ਕੇਯਮਾਰੋਪਿਤੇਤਿ ॥ ੪,੧੨.
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਰਥ 'ਚ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਹੈ?
ਅਸਾਵਪ੍ਯਨਾਲੋਚਿਤੋਤ੍ਤਰਵਚਨੋਤਿਭਯਾਤ੍ਤਾਮਾਹ ਸ੍ਨੁषਾ ਮਮੇਯਮਿਤਿ ॥ ੪,੧੨.
ਰਾਜਾ ਨੇ, ਹੋਰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੁੱਤਰੀ ਵਧੂ ਹੈ।"
ਅਥੈਨਂ ਸ਼ੈਵ੍ਯੋਵਾਚ ॥ ੪,੧੨.
ਫਿਰ ਸ਼ੈਵਿਆ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:
ਨਾਹਂ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਨਾਨ੍ਯਾ ਪਤ੍ਨ੍ਯਭਵਤ੍ਤਵ । ਸ੍ਨੁषਾਸਂਬਨ੍ਧਤਾ ਹ੍ਯੋषਾ ਕਤਮੇਨ ਸੁਤੇਨ ਤੇ ॥ ੪,੧੨.
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਜਣਿਆ, ਤੇਰੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਤਾਂ ਇਹ ਔਰਤ ਤੇਰੇ ਕਿਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਧੂ ਬਣੀ ਹੈ?