ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਰਪੀਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਤਕਾਰ । ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਤੇ ਚ ਰਜੌ ਨਾਰਦਰ੍षਿਚੋਦਿਤਾ ਰਾਜਸੂਤਾਃ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਮਾਤ੍ਮਪਿਤृਪੁਤ੍ਰਮਾਚਾਰਾਦੂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਯਾਚਿਤਵਨ੍ਤਃ ।। ੪-੯-
ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੰਦਰਤਾ ਦਾ ਪਦ ਰੱਖਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਜੀ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਦਰ ਕੋਲੋਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿਤਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਰਾਜ ਮੰਗਿਆ।
ਅਪ੍ਰਦਾਨੇ ਚਾਵਜਿਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਮਤਿਬਲਿਨਃ ਸ੍ਵਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚਕ੍ਰਃ । ਤਤਸ਼੍ਵ ਬਹੁਤਿਥੇ ਕਾਲੇ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਮੇਕਾਨ੍ਤੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਪਹ੍ਟਤਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਯਜ੍ਞਭਾਗਃ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਰਾਹ ।। ੪-੯-
ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਖੁਦ ਇੰਦਰਤਾ ਦਾ ਪਦ ਲੈ ਲਿਆ। ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਵਦਰੀਫਲਮਾਤ੍ਰਮਪ੍ਯਰ੍ਹਸਿ ਮਮ ਆਪ੍ਯਾਯਨਾਯ ਪੁਰੋ ਡਾਸ਼ਖਣਡਂ ਦਾਤੁਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੂਚੇ, --ਯਦ੍ਯਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਤ੍ਵਯਾਹਂ ਚੋਦਿਤਃ ਸ੍ਯਾਂ, ਤਨ੍ਮਯਾ ਤ੍ਵਦਰ੍ਥਂ ਕਿਮਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ।। ੪-੯-
ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੇਰੀ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਜੁਜੂਬ ਫਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਯਜਨ-ਭਾਗ ਦੇਵੋ।" ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਨਾ ਕਰਦਾ?"
ਯਤਿ-ਯਯਾਤਿ-ਸਂਯਾਤਿ-ਅਯਾਤਿ-ਵਿਯਤਿ-ਕृਤਿਸਂਜ੍ਞਾ ਨਹੁषਸ੍ਯ षਟ੍ ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਾਬਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮਾ ਬਭੂਵੁਃ । ਯਤਿਸ੍ਤੁ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨੈਚ੍ਛਤ੍ । ਯਯਾਤਿਸ੍ਤੁ ਭੂਬृਦਭਵਤ੍, ਉਸ਼ਨਸਸ਼੍ਵ ਦੁਹਿਤਰਂ ਦੇਵਯਾਨੀਂ ਸ਼ਰ੍ਮ੍ਮਿष੍ਠਾਞ੍ਚ ਵਾਰ੍षਪਰ੍ਵ੍ਵਣੀਮੁਪਯੇਮੇ ।। ੪-੧੦ -
ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਛੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵਿਰਤਾਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਯਤੀ, ਯਯਾਤੀ, ਸੰਯਾਤੀ, ਅਯਾਤੀ, ਵਿਯਾਤੀ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ। ਯਤੀ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ; ਯਯਾਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਤੇ ਉਸਨਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਕਾਵ੍ਯਸ਼ਾਪਾਚ੍ਚ ਅਕਾਲੇਨੈਵ ਯਯਾਤਿਰ੍ਜਰਾਮਵਾਪ ।। ੪-੧੦-
ਕਾਵਿ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਅਣਸਮੇਂ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਆ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ਼ੁਕ੍ਰਵਚਨਾਜ੍ਵ ਜਰਾਂ ਸਂਕਾਮਯਿਤੁਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਯਦੁਮੁਵਾਚ,--ਤ੍ਵਨ੍ਮਾਤਾ ਮਹਸ਼ਾਪਾਦਿਯਮਕਾਲੇਨੈਵ ਜਰਾ ਮਾਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ । ਤਾਨਹਂ ਤਸ੍ਯੈਵਾਨੁਗ੍ਰਹਾਦੂ ਭਵਤਃ ਸਞ੍ਚ ਰਾਯਾਮ੍ਯੇਕਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਤ੍ਰਮ੍, ਤ ਤृਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਵਿषਯੇषੁ, ਤ੍ਵਦੂਯਸਾ ਵਿषਯਾਨਹ ਭੋਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ।। ੪-੧੦-
ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਯਦੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਅਣਸਮੇਂ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਸਕਾਂ।"
ਨਾਤ੍ਰ ਭਵਤਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਨੈਚ੍ਛਤ੍ ਤਾਂ ਜਰਾਮਾਦਾਤੁਮ । ਤਞ੍ਚਪਿ ਪਿਤਾ ਸ਼ਸ਼ਾਪ,--ਤ੍ਵਤ ਪ੍ਰਸੂਤਿਰ੍ਨ ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਹਾ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ ।। ੪-੧੦-
ਜਦ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਇਹ ਮਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ," ਉਹ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਯਦੁ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ।"
ਵਿਸ਼੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਸਹੋਪਭੋਗਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾਨਾਮਨ੍ਤ ਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯਨੁਦਿਨਂ ਤਨ੍ਮਨਸ੍ਕੋ ਬਭੂਵ ।। ੪-੧੦-
ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾ ਲਵਾਂਗਾ।
ਅਨੁਦਿਨਞ੍ਚ ਉਪਭੋਗਤਸ਼੍ਵ ਕਾਮਾਨਤੀਵ ਰਮ੍ਯਾਨ੍ ਮੇਨੇ ।। ੪-੧੦-
ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਣੇ ਤੇ ਰਸ ਭਰੇ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਨ ਜਾਤੁ ਕਾਮਃ ਕਾਮਾਨਾਮੁਪਭੋਗੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਹਵਿषਾ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਤ੍ਮੇਵ ਭੂਯ ਏਵਾਭਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ।। ੪-੧੦-
ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਵੀ ਭੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਵੀ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵ੍ਰੀਹਿਯਵਂ ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਪਸ਼ਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਏਕਸ੍ਯਾਪਿ ਨ ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤਦਿਤ੍ਯਤਿਤृषਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ।। ੪-੧੦-
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾ ਚੌਲ, ਜੌ, ਸੋਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਭਾਵਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਪਾਪਕਮ੍ । ਸਮਦृष੍ਟੇਸ੍ਤਦਾ ਪੁਸਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾ ਏਵ ਸੁਖਾ ਦਿਸ਼ਃ ।। ੪-੧੦-
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲ ਮੰਦੇ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਖ ਹੀ ਸੁਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਾ ਦੁਰ੍ਮ੍ਮਤਿਭਿਰ੍ਯਾ ਨ ਜੀਰ੍ਯ੍ਯਤਿ ਜੀਰ੍ਯ੍ਯਤਃ । ਤਾਂ ਤृष੍ਣਾਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸੁਖੇਨੈਵਾਭਿਪੂਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ।। ੪-੧੦-
ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡਣ ਔਖੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਭਾਵੇਂ ਵਧਾ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ—ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜੀਰ੍ਯ੍ਯਤਃ ਕੇਸ਼ਾ ਦਨ੍ਤਾ ਜੀਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜੀਰ੍ਯ੍ਯਤਃ । ਧਨਾਸ਼ਾ ਜੀਵਿਤਾਸ਼ਾ ਚ ਜੀਰ੍ਯ੍ਯਤੋऽਪਿ ਨ ਜੀਰ੍ਯ੍ਯਤਿ ।। ੪-੧੦-
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਧਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਤੇ ਦੰਦ ਵੀ ਵਧਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਨੁੱਖ ਵਧਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ।
ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮੇ ਵਿषਯਾਸਕ੍ਤਚੇਤਸਃ । ਤਥਾਪ੍ਯਨੁਦਿਨਂ ਤृष੍ਣਾ ਮਮੈਤੇष੍ਵੇਵ ਜਾਯਤੇ ।। ੪-੧੦-
ਹزار ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਦਿਤਾਮਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਾਧਾਯ ਮਾਨਸਮ੍ । ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਮृਗੈਃ ਸਹ ।। ੪-੧੦-
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਲਗAttachment ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਾਂਗਾ।
ਪੂਰੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦਾਦਾਯ ਜਰਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਯੌਵਨਮ੍ । ਰਾਜ੍ਯੇऽਭਿषਿਚ੍ਯ ਪੂਰੁਞ੍ਚ ਪ੍ਰਯਯੌ ਤਪਸੇ ਵਨਮ੍ ।। ੪-੧੦-
ਪੂਰੁ ਤੋਂ ਵਧਾਪਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੁਆਨੀ ਦੇ ਕੇ, ਪੂਰੁ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਤਾਜ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਦਿਸ਼ਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂਸ੍ਯਾਂ ਤੁਰ੍ਵ੍ਵਸੁਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਥਾਦਿਸ਼ਤ੍ । ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਞ੍ਚ ਤਥਾ ਦ੍ਰੁ ਹ੍ਯੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥਤੋ ਯਦੁਮ੍ ।। ੪-੧੦-
ਉਸ ਨੇ ਤੁਰਵਸੁ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਦ੍ਰਹਯੁ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਤੇ ਯਦੁ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਭੇਜਿਆ।
ਉਦੀਚ੍ਯਾਞ੍ਚ ਤਥੈਵਾਨੁਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਣਡਲਿਨੋ ਨृਪਾਨ੍ । ਸਰ੍ਵ੍ਵਪृਥ੍ਵੀਪਤਿਂ ਪੂਰੁ ਸੋऽਭਿषਿਚ੍ਯ ਵਨਂ ਯਯੌ ।। ੪-੧੦-
ਉਸ ਨੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਪੂਰੁ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਕ੍ਰੋष੍ਟੋਸ੍ਤੁ ਯਦੁਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋ ਧ੍ਵਜਿਨੀਵਾਨ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਯਦੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਵਜਿਨੀਵਾਨ ਸੀ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਤਿਃ ਤਤੋ ਰੁਸ਼ਙ੍ਕੁਃ ਰੁਸ਼ਙ੍ਕੋਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਰਥਃ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਵਾਤੀ ਹੋਇਆ; ਸੁਵਾਤੀ ਤੋਂ ਰੁਸ਼ੰਕੁ; ਰੁਸ਼ੰਕੁ ਤੋਂ ਚਿਤਰਰਥ।
ਤਤ੍ਤਨਯਃ ਸ਼ਸ਼ਿਬਿਨ੍ਦੁਃ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਮਹਾਰਤ੍ਨੇਸ਼ਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਯਭਵਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਚਿਤਰਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਸ਼ੀਬਿੰਦੁ ਸੀ, ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਿਗਰਾਨੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਚਕਵਰਤੀ ਬਣਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਪਤ੍ਨੀ ਨਾਮਭਵਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ।
ਦਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਸਂਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਲੱਖ ਸੀ।
ਤੇषਾਂ ਚ ਪृਥੁਸ਼੍ਰਵਾਃ ਪृਥੁਕਰ੍ਮਾ ਪृਥੁਕੀਰ੍ਤਿਃ ਪृਥੁਯਸ਼ਾਃ ਪृਥੁਜਯਃ ਪृਥੁਦਾਨਃ षਟ੍ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ॥ ੪,੧੨.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥੁਸ਼੍ਰਵਾ, ਪ੍ਰਥੁਕਰਮਾ, ਪ੍ਰਥੁਕੀਰਤੀ, ਪ੍ਰਥੁਯਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਥੁਜਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥੁਦਾਨਾ ਇਹ ਛੇ ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
ਪृਥੁਸ਼੍ਰਵਸਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪृਥੁਤਮਃ ॥ ੪,੧੨.
ਪ੍ਰਥੁਸ਼੍ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਥੁਤਮਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਾਦੁਸ਼ਨਾ ਯੋ ਵਾਜਿਮੇਧਾਨਾਂ ਸ਼ਤਮਾਜਹਾਰ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ਼ਨਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੌ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਿਤਪੁਰ੍ਨਾਮ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਤ੍ ॥ ੪,੧੨.
ਉਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਤਪੂਰਨ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਲ੍ਪੈਰੇਵਾਹੋਭਿਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨਿਜਂ ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਇਤ੍ਯਭਿਧਾਯ ਤੇषਾਮਨੁ ਦਿਨਾਭਿਚਾਰਿਕਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮੋਹਾਯ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਤੇਜੋਵृਦ੍ਧਯੇ ਜੁਹਾਵ । ਤੇ ਚਾਪਿ ਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਮੋਹੇਨਾਭਿਭੂਯਮਾਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦ੍ਰਿषੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਤ੍ਯਾਗਿਨੋ ਵੇਦਵਾਦਪਰਾਙੂਮੁਖਾ ਬਭੂਵੁਃ ਤਤਸ਼੍ਵ ਤਾਨਪੇਤਧਰ੍ਮ੍ਮਾ ਚਾਰਾਨ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਜਘਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤਾਪ੍ਯਾਯਿਤਤੇਜਾਸ਼੍ਵ ਤ੍ਰਿਦਿਵਮਾਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਏਤਦਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪਦਚ੍ਯਵਨਾਰੋਹਣਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਵਪਦਭ੍ਰਸ਼ਂ ਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾ ਨ ਚਾਪ੍ਨੋਤਿ । ਰਮ੍ਭਸ੍ਤ੍ਵਨਪਤ੍ਯੋऽਭਵਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵृਦ੍ਧਸੁਤਃ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਃ, ਤਤੂਪੁਤ੍ਰਃ ਸਞ੍ਜਯਃ, ਤਤਸ਼੍ਵ ਵਿਜਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਵ ਯਜ੍ਞਕृਤ੍, ਤਸ੍ਯ ਹਰ੍षਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ, ਹਰ੍षਵਰ੍ਦ੍ਧਨਸੁਤਃ ਸਹਦੇਵਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਦੀਨਃ, ਤਸ੍ਯ ਜਯਸੇਨਃ, ਤਤਸ਼੍ਵ ਸਂਹੁਤਿਃ, ਤਤ ਪੁਤ੍ਰਃ, ਕ੍ਸ਼ਂਤ੍ਰਧਰ੍ਮ੍ਮਾਃ, ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵृਦ੍ਧਸ੍ਯ । ਅਤੋ ਨਹੁषਵਂਸ਼ਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਇਤਿ ।। ੪-੯-
"ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਪਦ ਵਾਪਸ ਦਿਵਾਂਗਾ," ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਭਟਕਾਉਣ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਮੱਤ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਛੱਡ ਗਏ, ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜੋ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਦ ਤੋਂ ਹਟਣ ਤੇ ਮੁੜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸੁਭਾਗ ਜਾਂ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਰੰਭਾ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਿਦ੍ਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਯ, ਫਿਰ ਵਿਜਯ, ਉਸ ਤੋਂ ਯਜਨਕ੍ਰਿਤ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ, ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਦੀਨ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਯਸੇਨ, ਫਿਰ ਸੰਹੁਤੀ, ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮਾ—ਇਹ ਕਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਿਦ੍ਹ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਨਨ੍ਤਰਞ੍ਚ ਦ੍ਰਹ੍ਯੁ ਤੁਰ੍ਵਸੁਮਨੁਞ੍ਚ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਰ੍ਜਰਾ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਯੌਵਨਪ੍ਰਦਾਨਾਯ ਚ ਚੋਦਯਾਮਾਸ । ਤੈਰਪ੍ਯੇਕਕੈਸ਼੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਵ ਸ਼ਸ਼ਾਪ । ਅਥ ਸ਼ਮ੍ਮਿष੍ਠਾਤਨਯ ਮਸ਼ੇषਕਨੀਯਾਂਸਂ ਪੂਰੁ ਤਥੈਵਾਹ, ਸ ਵਾਤਿਪ੍ਰਵਣ ਮਤਿਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਸਬਹੁਮਾਨੋ ਮਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਸਾਦੋऽਯਮਸ੍ਮਾਕਮਿਤ੍ਯੁਦਾਰਮਭਿਧਾਯ ਜਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ । ਸ੍ਵਕੀਯਞ੍ਚ ਯੌਵਨਂ ਪਿਤ੍ਰੇ ਦਦੌ । ਸੋऽਪਿ ਚ ਨਵਂ ਯੌਵਨ ਮਾਸਾਦ੍ਯ ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਵਿਰੋਧੇਨ ਯਥਾਕਾਮਂ ਯਥਾਕਾਲੋਪਪਨ੍ਨ ਯਥੋਤੂਸਾਹਂ ਵਿषਯਂ ਚਚਾਰ । ਸਮ੍ਯਕ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਨ ਮਕਰੋਤ੍ ।। ੪-੧੦-
ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦ੍ਰਹਯੁ, ਤੁਰਵਸੁ ਤੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੁਆਨੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਵਧਾਪਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹੀ ਗੱਲ ਸ਼ਮਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੁ ਨੂੰ ਆਖੀ। ਪੂਰੁ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਹੈ,' ਤੇ ਵਧਾਪਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਜੁਆਨੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਜੁਆਨੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਮਨ ਚਾਹੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਕੀਤੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।