ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਮਾਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਅਂਬ ਕਥਯਾਤ੍ਰ ਵਯਂ ਕ੍ਵ ਤਾਤੋਸ੍ਮਾਕਮਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਪृਚ੍ਛਂਤਂ ਮਾਤਾ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਵੋਚਤ੍
‘ਮਾਂ, ਦੱਸੋ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ? ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਮਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਪਿਤृਰਾਜ੍ਯਾਪਹਰਣਾਦਮਰ੍षਿਤੋ ਹੈਹਯਤਾਲਜਂਘਾਦਿਵਧਾਯ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮਕਰੋਤ੍
ਫਿਰ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜ ਲੈ ਜਾਣ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੈਹਯਾ, ਤਾਲਜੰਘਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਈ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਹੈਹਯਤਾਲਜਂਘਾਞ੍ਜਘਾਨ
ਉਸ ਨੇ ਹੈਹਯਾ ਤੇ ਤਾਲਜੰਘਾ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਕਯਵਨਕਾਂਭੋਜਪਾਰਦਪਪ੍ਲਵਾਃ ਹਨ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤਤ੍ਕੁਲਗੁਰੁਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਸ਼ਰਣਂ ਜਗ੍ਮੁਃ
ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਾਰਦ ਅਤੇ ਪਹਲਵ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕੁਲ-ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪਾਸ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਗਏ।
ਅਥੈਨਾਨ੍ਵਸਿष੍ਠੋ ਜੀਵਨ੍ਮृਤਕਾਨ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਗਰਮਾਹ
ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਦੇ-ਮਰੇ ਕਰ ਕੇ ਸਗਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਵਤ੍ਸਾਲਮੇਭਿਰ੍ਜੀਵਨ੍ਮृਤਕੈਰਨੁਮृਤੈਃ
‘ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਜੀਵਦੇ-ਮਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਸ ਕਰ।’
ਏਤੇ ਚ ਮਯੈਵ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਪਰਿਪਾਲਨਾਯ ਨਿਜਧਰ੍ਮਦ੍ਵਿਜਸਂਗਪਰਿਤ੍ਯਾਗਂ ਕਾਰਿਤਾਃ
‘ਇਹ ਲੋਕ, ਤੇਰੀ ਕਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗਤ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।’
ਤਥੇਤਿ ਤਦ੍ਗੁਰੁਵਚਨਮਭਿਨਂਦ੍ਯ ਤੇषਾਂ ਵੇषਾਨ੍ਯਤ੍ਵਮਕਾਰਯਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਬਚਨ ਮਨ ਤੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਯਵਨਾਨ੍ਮੁਂਡਿਤਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਦ੍ਧਮੁਂਡਿਤਾਞ੍ਚ੍ਛਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਲਂਬਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਪਾਰਦਾਨ੍ ਪਪ੍ਲਵਾਞ੍ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਧਰਾਨ੍ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਵषਟ੍ਕਾਰਾਨੇਤਾਨਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਂਸ਼੍ਚਕਾਰ
ਉਸ ਨੇ ਯਵਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੁੰਢਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮੁੰਢਣ ਲਈ, ਪਾਰਦਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਵਾਲ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਡ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਤੇ ਯਜਨ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਏਤੇ ਚਾਤ੍ਮਧਰ੍ਮਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਤਾਂ ਯਯੁਃ
ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਗਏ ਤੇ ਮਲੇਛ ਹੋ ਗਏ।
ਸਗਰੋਪਿ ਸ੍ਵਮਧਿष੍ਠਾਨਮਾਗਮ੍ਯ ਅਸ੍ਖਲਿਤਚਕ੍ਰਸ੍ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਵਤੀਮਿਮਾਮੁਰ੍ਵੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਾਸ
ਸਗਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਟ ਕੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਕਾਸ਼੍ਯਪਦੁਹਿਤਾ ਸੁਮਤਿਰ੍ਵਿਦਰ੍ਭਰਾਜਤਨਯਾ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਚ ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਸਗਰਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਗਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਸੁਮਤੀ, ਜੋ ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ, ਜੋ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚਾਪਤ੍ਯਾਰ੍ਥਮੌਰ੍ਵਃ ਪਰਮੇਣ ਸਮਾਧਿਨਾਰਾਧਿਤੋ ਵਰਮਦਾਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਸਗਰ ਨੇ ਔਰਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
ਏਕਾ ਵਂਸ਼ਕਰਮੇਕਂ ਪੁਤ੍ਰਮਪਰਾ षष੍ਟਿਂ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਜਨਯਿष੍ਯਤੀਤਿ ਯਸ੍ਯਾ ਯਦਭਿਮਤਂ ਤਦਿਚ੍ਛਯਾ ਗृਹ੍ਯਤਾਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨ੍ਯੇਕਂ ਵਰਯਾਮਾਸ
ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ ਜੋ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਏਗਾ, ਦੂਜੀ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੁਣ ਲਵੇ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣਿਆ।
ਸੁਮਤਿਃ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ षष੍ਟਿਂ ਵਵ੍ਰੇ
ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣੇ।
ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਅਲ੍ਪੈਰਹੋਭਿਃ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਪੁਤ੍ਰਮੇਕਮਸਮਂਜਸਨਾਮਾਨਂ ਵਂਸ਼ਕਰਮਸੂਤ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਮੰਜਸ ਸੀ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ।
ਕਾਸ਼੍ਯਪਤਨਯਾਯਾਸ੍ਤੁ ਸੁਮਤ੍ਯਾਃ षष੍ਟਿਂ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਭਵਨ੍
ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੀ ਧੀ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।
ਤਸ੍ਮਾਦਸਮਂਜਸਾਦਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ਨਾਮ ਕੁਮਾਰੋ ਜਜ੍ਞੇ
ਅਸਮੰਜਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ।
ਸ ਤ੍ਵਸਮਂਜਸੋ ਬਾਲੋ ਬਾਲ੍ਯਾਦੇਵਾਸਦ੍ਵृਤ੍ਤੋਭੂਤ੍
ਅਸਮੰਜਸ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਮਾੜੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਪਿਤਾ ਚਾਸ੍ਯਾਚਿਂਤਯਦਯਮਤੀਤਬਾਲ੍ਯਃ ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਚਪਨ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।'
ਅਥ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਵਯਸ੍ਯਤੀਤੇ ਅਸਚ੍ਚਰਿਤਮੇਨਂ ਪਿਤਾ ਤਤ੍ਯਾਜ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਚਪਨ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਨ੍ਯਪਿ षष੍ਟਿਃ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਸਮਂਜਸਚਰਿਤਮੇਵਾਨੁਚਕ੍ਰੁਃ
ਉਹ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਅਸਮੰਜਸ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤਤਸ਼੍ਚਾਸਮਂਜਸਚਰਿਤਾਨੁਕਾਰਿਭਿਸ੍ਸਾਗਰੈਰਪਧ੍ਵਸ੍ਤਯਜ੍ਞੈਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਜਗਤਿ ਦੇਵਾਸ੍ਸਕਲਵਿਦ੍ਯਾਮਯਮਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਮਸ਼੍षੋਦੋषੈਰ੍ਭਗਵਤਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯਾਂਸ਼ਭੂਤ ਕਪਿਲਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਤਦਰ੍ਥਮੂਚੁਃ
ਅਸਮੰਜਸ ਦੇ ਚਲਣ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਗਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯਜਨ ਵਿਗਾੜੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਭਗਵਨ੍ਨੇਭਿਸ੍ਸਗਰਤਨਯੈਰਸਮਂਜਸਚਰਿਤਮਨੁਗਮ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਸ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਥਮੇਭਿਰਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਮਨੁਸਰਦ੍ਭਿਰ੍ਜਗਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ
ਇਹ ਮਾੜੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕੇਗੀ?
ਅਤ੍ਯਾਰ੍ਤ੍ਤ ਜਗਤ੍ਪਰਿਤ੍ਰਾਣਾਯ ਚ ਭਗਵਤੋਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰਗ੍ਰਹਣਮਿਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਭਗਵਾਨਾਹਾਲ੍ਪੈਰੈਵ ਦਿਨੈਰ੍ਵਿਨਂਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ
ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੁਖੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਥੇ ਅਵਤਾਰ ਲੈਣਗੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।'
ਅਤ੍ਰਾਂਤਰੇ ਚ ਸਗਰੋ ਹਯਮੇਧਮਾਰਭਤ
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਸਗਰ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਤਸ੍ਯ ਚ ਪੁਤ੍ਰੈਰਧਿष੍ਠਿਤਮਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਂ ਕੋਪ੍ਯਪਹृਤ੍ਯ ਭੁਵੋ ਬਿਲਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼
ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰੱਖਵਾਲੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹ ਘੋੜਾ ਚੁਰਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਕ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਤਨਯਾਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਖੁਰਗਤਿਨਿਰ੍ਵਂਧੇਨਾਵਨੀਮੇਕੈਕੋ ਯੋਜਨਂ ਚਖ੍ਨੁਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ, ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਖੋਦਿਆ।