ਏਕਦਾ ਤੁ ਦੁਹਿਤृਸ੍ਨੇਹਾਕृष੍ਟਹृਦਯਸ੍ਸ ਮਹੀਪਤਿਰਤਿਦੁਃਖਿਤਾਸ੍ਤਾ ਉਤ ਸੁਖਿਤਾ ਵਾ ਇਤਿ ਵਿਚਿਂਤ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਮਹਰ੍षੇਰਾਸ਼੍ਰਮਸਮੀਪਮੁਪੇਤ੍ਯ ਸ੍ਫੁਰਦਂਸ਼ੁਮਾਲਾਲਲਾਮਾਂ ਸ੍ਫਟਿਕਮਯਪ੍ਰਾਸਾਦਮਾਲਾਮਤਿਰਮ੍ਯੋਪਵਨਜਲਾਸ਼ਯਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼
ਇਕ ਵਾਰੀ, ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹਨ ਜਾਂ ਖੁਸ਼, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਮਹਲ, ਸੋਹਣੇ ਬਾਗ ਤੇ ਕੰਵਲੇ ਦੇ ਪੌਂਡ ਵੇਖੇ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਚੈਕਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਮਾਤ੍ਮਜਾਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਕृਤਾਸਨਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਸ੍ਨੇਹਨਯਨਾਂਬੁਗਰ੍ਭਨਯਨੋਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇੱਕ ਮਹਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਬੈਠਕ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ।
ਅਪ੍ਯਤ੍ਰ ਵਤ੍ਸੇ ਭਵਤ੍ਯਾਸ੍ਸੁਖਮੁਤ ਕਿਂਚਿਦਸੁਖਮਪਿ ਤੇ ਮਹਰ੍षਿਸ੍ਸ੍ਨੇਹਵਾਨੁਤ ਨ ਸ੍ਮਰ੍ਯਤੇਸ੍ਮਦ੍ਗृਹਵਾਸ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਤਂ ਤਨਯਾ ਪਿਤਰਮਾਹ
‘ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੁਖ ਵੀ ਹੈ? ਰਿਸ਼ੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?’ ਇੰਝ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਧੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਤਾਤਿਰਮਣੀਯਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋਤ੍ਰਾਤਿਮਨੋਜ੍ਞਮੁਪਵਨਮੇਤੇ ਕਲਵਾਕ੍ਯਵਿਹਂਗਮਾਭਿਰੁਤਾਃ ਪ੍ਰੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਪਦ੍ਮਾਕਰਜਲਾਸ਼ਯਾਃ ਮਨੋਨੁਕੂਲਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਵਸ੍ਤ੍ਰਭੂषਣਾਦਿਭੋਗੋ ਮृਦੂਨਿ ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸਂਪਤ੍ਸਮੇਤਂ ਮੇ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਮ੍
‘ਪਿਤਾ, ਇਹ ਮਹਲ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਬਾਗ ਬੜੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੰਵਲੇ ਦੇ ਪੌਂਡ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਕਪੜੇ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਬੈਠਕ ਨਰਮ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੈ।’
ਤਥਾਪਿ ਕੇਨ ਵਾ ਜਨ੍ਮਭੂਮਿਰ੍ਨ ਸ੍ਮਰ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਵੀ, ਆਪਣਾ ਜਨਮ-ਥਾਂ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ?
ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਿਦਮਸ਼੍षੋਮਤਿਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੀ ਚਮਕ ਤੇ ਸੋਭਾ ਤੇਰੇ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਹੈ।
ਕਿਂ ਤ੍ਵੇਕਂ ਮਮੈਤਦ੍ਦੁਃਖਕਾਰਣਂ ਯਦਸ੍ਮਦ੍ਗृਹਾਨ੍ਮਹਰ੍षਿਰਯਮ੍ਮਦ੍ਭਰ੍ਤ੍ਤਾ ਨ ਵਿष੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ ਮਮੈਵ ਕੇਵਲਮਤਿਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਮੀਪਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨੀਨਾਮਨ੍ਯਾਸਾਮਸ੍ਮਦ੍ਭਗਿਨੀਨਾਮ੍
ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ: ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਭੈਣਾਂ, ਦੂਜੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚ ਮਮ ਸੋਦਰ੍ਯੋਤਿਦੁਃਖਿਤਾ ਇਤ੍ਯੇਵਮਤਿਦੁਃਖਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਮੁਪੇਤ੍ਯ ਸ੍ਵਤਨਯਾਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤਥੈਵ ਪृष੍ਟਵਾਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰੀ ਸਹੋਧਰ ਪਤਨੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੈ,' ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ।
ਤਯਾਪਿ ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਦ੍ਯੁਪਭੋਗਸੁਖਂ ਭृਸ਼ਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮਮੈਵ ਕੇਵਲਮਤਿਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨੀਨਾਮਨ੍ਯਾਸਾਮਸ੍ਮਦ੍ਭਗਿਨੀਨਾਮਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮਸ੍ਤਪ੍ਰਾਸਾਦੇषੁ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਤਨਯਾਂ ਤਨਯਾਂ ਤਥੈਵਾਵृਚ੍ਛਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਾਥ ਬੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੇ, ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।' ਇਹ ਗੱਲ ਹਰ ਧੀ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਹਰ ਧੀ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸਰ੍ਵਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਾਭਿਸ੍ਤਥੈਵਾਭਿਹਿਤਃ ਪਰਿਤੋषਵਿਸ੍ਮਯਨਿਰ੍ਭਰਵਿਵਸ਼ਹृਦਯੋ ਭਗਵਂਤਂ ਸੌਭਰਿਮੇਕਾਂਤਾਵਸ੍ਥਿਤਮੁਪੇਤ੍ਯ ਕृਤਪੂਜੋਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਗੱਲ ਆਖੀ; ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਭਗਵੰਤ ਸੌਭਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਸੀ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ:
ਦृष੍ਟਸ੍ਤੇ ਭਗਵਨ੍ ਸੁਮਹਾਨੇष ਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਰਭਾਵੋ ਨੈਵਂਵਿਧਮਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਦਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਵਿਭੂਤਿਭਿਰ੍ਵਿਲਸਿਤਮੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਯਦੇਤਦ੍ਭਗਵਤਸ੍ਤਪਸਃ ਫਲਮਿਤ੍ਯਭਿਪੂਜ੍ਯ ਤਮृषਿਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤੇਨ ऋषਿਵਰ੍ਯੇਣ ਸਹ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਾਲਮਭਿਮਤੋਪਭੋਗਾਨ੍ ਬੁਭੁਜੇ ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਚ ਜਗਾਮ
ਭਗਵੰਤ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇਖੀ ਹੈ; ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਐਸੀ ਵੱਡੀ ਵਧਿਆਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤਪ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ। ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਨ ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਭੋਗੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।
ਕਾਲੇਨ ਗਚ੍ਛਤਾ ਤਸ੍ਯ ਤਾਸੁ ਰਾਜਤਨਯਾਸੁ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਂ ਸਾਰ੍ਧਮਭਵਤ੍
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।
ਅਨੁਦਿਨਾਨੁਰੂਢਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਸਰਸ਼੍ਚ ਸ ਤਤ੍ਰਾਤੀਵਮਮਤਾਕृष੍ਟਹृਦਯੋऽਭਵਤ੍
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।
ਅਪ੍ਯੇਤੇऽਸ੍ਮਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕਲਭਾषਿਣਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਗਚ੍ਛੇਯੁਃ ਅਪ੍ਯੇਤੇ ਯੌਵਨਿਨੋ ਭਵੇਯੁਃ ਅਪਿ ਕृਤਦਾਰਾਨੇਤਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯੇਯਮਪ੍ਯੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾ ਭਵੇਯੁਃ ਅਪ੍ਯੇਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮੀਤ੍ਯਾਦਿਮਨੋਰਥਾਨਨੁਦਿਨਂ ਕਾਲਸਂਪਤ੍ਤਿਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਨੁਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯੈਤਚ੍ਚਿਂਤਯਾਮਾਸ
ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਚੱਲਣਗੇ? ਕੀ ਉਹ ਜਵਾਨ ਹੋਣਗੇ? ਕੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ? ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨ-ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲਾਕੇ ਇਹੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਅਹੋ ਮੇ ਮੋਹਸ੍ਯਾਤਿਵਿਸ੍ਤਾਰਃ
ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਮੋਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ!
ਮਨੋਰਥਾਨਾਂ ਨ ਸਮਾਪ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਵਰ੍षਾਯੁਤੇਨਾਪ੍ਯਥ ਵਾਪਿ ਲਕ੍ਸ਼ੈਃ । ਪੂਰ੍ਣੇषੁਪੂਰ੍ਣੇषੁ ਮਨੋਰਥਾਨਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਯਸ੍ਸਂਤਿ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਨਾਮ੍
ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਂ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਣ; ਜਦ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਨਵੀਆਂ ਫਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਗਤਾ ਯੌਵਨਿਨਸ਼੍ਚ ਜਾਤਾ ਦਾਰੈਸ਼੍ਚ ਸਂਯੋਗਮਿਤਾਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾਃ । ਦृष੍ਟਾਃ ਸੁਤਾਸ੍ਤਤ੍ਤਨਯਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪੁਨਰ੍ਵਾਂਚ੍ਛਤਿ ਮੇਂऽਤਰਾਤ੍ਮਾ
ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਚੱਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇषਾਮਿਤਿ ਚੇਤ੍ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਮਨੋਰਥੋ ਮੇ ਭਵਿਤਾ ਤਤੋਨ੍ਯਃ । ਪੂਰ੍ਣੇਪਿ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਪਰਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ ਕੇਨ ਮਨੋਰਥਸ੍ਯ
ਜੇ ਮੈਂ ਸੋਚਾਂ, 'ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ,' ਤਾਂ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਵੀਂ ਇੱਛਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕੌਣ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਮृਤ੍ਯੁਤੋ ਨੈਵ ਮਨੋਰਥਾਨਾਮਂਤੋਸ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਿਦਂ ਮਯਾਦ੍ਯ । ਮਨੋਰਥਾਸਕ੍ਤਿਪਰਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਯਤੇ ਵੈ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸਂਗਿ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੌਤ ਨਾਲ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਸ ਮੇ ਸਮਾਧਿਰ੍ਜਲਵਾਸਮਿਤ੍ਰਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਗਾਤ੍ਸਹਸੈਵ ਨष੍ਟਃ । ਪਰਿਗ੍ਰਹਸ੍ਸਂਗਕृਤੋ ਮਯਾਯਂ ਪਰਿਗ੍ਰਹੋਤ੍ਥਾ ਚ ਮਮਾਤਿਲਿਪ੍ਸਾ
ਮੇਰੀ ਸਮਾਧੀ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਖੋ ਗਈ; ਇਹ ਮਮਤਾ ਮੈਂ ਆਪ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਵਧੀਕ ਲਾਲਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਦੁਃਖਂ ਯਦੈਵੈਕਸ਼ਰੀਰਜਨ੍ਮ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਂਖ੍ਯਾਕਮਿਦਂ ਪ੍ਰਸੂਤਮ੍ । ਪਰਿਗ੍ਰਹੇਣ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਾਤ੍ਮਜਾਨਾਂ ਸੁਤੈਰਨੇਕੈਰ੍ਬਹੁਲੀਕृਤਂ ਤਤ
ਜੋ ਦੁੱਖ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ, ਮਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੁਤਾਤ੍ਮਜੈਸ੍ਤਤ੍ਤਨਯੈਸ਼੍ਚ ਭੂਯੋ ਭੂਯਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਂ ਪਰਿਗ੍ਰਹੇਣ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਮੇष੍ਯਤ੍ਯਤਿਦੁਃਖਹੇਤੁਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹੋ ਵੈ ਮਮਤਾਭਿਧਾਨਃ
ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਮਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮਮਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਲਕੀਅਤ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵਧੇਗੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ।
ਚੀਰ੍ਣਂ ਤਪੋ ਯਤ੍ਤੁ ਜਲਾਸ਼੍ਰਯੇਣ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਿਰੇषਾ ਤਪਸੋਂਤਰਾਯਃ । ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਗਾਦਭਵਚ੍ਚ ਯੋ ਮੇ ਸੁਤਾਦਿਰਾਗੋ ਮੁषਿਤੋਸ੍ਮਿ ਤੇਨ
ਜੋ ਤਪ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਧਾ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਮਮਤਾ ਮੇਰੇ ਤਪ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਬਣ ਗਈ। ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਮੇਰਾ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।
ਨਿਸ੍ਸਂਗਤਾ ਮੁਕ੍ਤਿਪਦਂ ਯਤੀਨਾਂ ਸਂਗਾਦਸ਼ੇषਾਃ ਪ੍ਰਭਵਂਤਿ ਦੋषਾਃ । ਆਰੂਢਯੋਗੋ ਵਿਨਿਪਾਤ੍ਯਤੇਧਸ੍ਸਂਗੇਨ ਯੋਗੀ ਕਿਮੁਤਾਲ੍ਪਬੁਦ੍ਧਿਃ
ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮਮਤਾ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇ?
ਅਹਂ ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਦਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ਥੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹਗ੍ਰਾਹਗृਹੀਤਬੁਦ੍ਧਿਃ । ਯਦਾ ਹਿ ਭੂਯਃ ਪਰਿਹੀਨਦੋषੋ ਜਨਸ੍ਯ ਦੁਃਖੈਰ੍ਭਵਿਤਾ ਨ ਦੁਃਖੀ
ਮੈਂ ਉਸ ਸੱਚੇ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਦੀ ਲਗਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤਾਰਮਚਿਂਤ੍ਯਰੂਪਮਣੋਰਣੀਯਾਂਸਮਤਿਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ । ਸਿਤਾਸਿਤਂ ਚੇਸ਼੍ਵਰਮੀਸ਼੍ਵਰਾਣਾਮਾਰਾਧਯਿष੍ਯੇ ਤਪਸੈਵ ਵਿष੍ਣੁਮ੍
ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਅਣਮਾਪਣਯੋਗ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ਼ੇषੌਜਸਿ ਸਰ੍ਵਰੂਪਿਣ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਵਿਸ੍ਪष੍ਟਤਨਾਵਨਂਤੇ । ਮਮਾਚਲਂ ਚਿਤ੍ਤਮਪੇਤਦੋषਂ ਸਦਾਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣਾਵਭਵਾਯ ਭੂਯਃ
ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹੇ—ਉਹ ਜੋ ਸਰਬ-ਚਮਕਦਾਰ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।
ਸਮਸ੍ਤਭੂਤਾਦਮਲਾਦਨਂਤਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਦਨ੍ਯਦਨਾਦਿਮਧ੍ਯਾਤ੍ । ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਕਿਂਚਿਤ੍ਤਮਹਂ ਗੁਰੂਣਾਂ ਪਰਂ ਗੁਰੁਂ ਸਂਸ਼੍ਰਯਮੇਮਿ ਵਿष੍ਣੁਮ੍
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਨੰਤ, ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਬਿਨਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਮੱਧ ਦੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ। ਇਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨੈਵਾਭਿਧਾਯਾਸੌ ਸੌਭਰਿਰਪਹਾਯ ਪੁਤ੍ਰਗृਹਾਸਨਪਰਿਗ੍ਰਹਾਦਿਕਮਸ਼ੇषਮਰ੍ਥਜਾਤਂ ਸਕਲਭਾਰ੍ਯਾਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਵਨਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਸੌਭਰੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਘਰ, ਆਸਨ, ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਦਿਨਂ ਵੈਖਾਨਸਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਮਸ਼ੇषਕ੍ਰਿਯਾਕਲਾਪਂ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਪਿਤਸਕਲਪਾਪਃ ਪਰਿਪਕ੍ਵਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਰਾਤ੍ਮਨ੍ਯਗ੍ਨੀਨ੍ਸਮਾਰੋਪ੍ਯ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰਭਵਤ੍
ਉਥੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੈਖਾਨਸ ਰੀਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।