ਵਿष੍ਣੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਅਵਿਕਾਰਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯ ਨਿਤ੍ਯਾਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ । ਸਦੈਕਰੂਪਰੂਪਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਸਰ੍ਵਜਿष੍ਣਵੇ

ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਨਮੋ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਾਯ ਹਰਯੇ ਸ਼ਂਕਰਾਯ ਚ । ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਤਾਰਾਯ ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਿਣੇ

ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਹਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਤਾਰਕ, ਤੇ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਏਕਾਨੇਕਸ੍ਵਰੂਪਾਯ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਮੁਕ੍ਤਿਹੇਤਵੇ

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕ ਵੀ, ਜੋ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਸਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪਰਗਟ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਿਵਿਨਾਸ਼ਾਨਾਂ ਜਗਤੋ ਯੋ ਜਗਨ੍ਮਯਃ । ਮੂਲਭੂਤੋ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵਿष੍ਣਵੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ

ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਆਧਾਰਭੂਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਪ੍ਯਣੀਯਾਂਸਮਯੀਯਸਾਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਮਚ੍ਯੁਤਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍

ਮੈਂ ਅਚੁਤ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪਮਤ੍ਯਨ੍ਤਨਿਰ੍ਮਲਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਤਮੇਵਾਰ੍ਥਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਤਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍

ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਰਤ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਭਟਕਣ ਕਾਰਨ, ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੁਂ ਗ੍ਰਸਿष੍ਣੁਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੌ ਸਰ੍ਗੇ ਤਥਾ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਜਗਤਾਮੀਸ਼ਮਜਮਕ੍ਸ਼ਯਮਵ੍ਯਯਮ੍

ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ,

ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮੈਃ । ਪृष੍ਟ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨਬ੍ਜਯੋਨਿਃ ਪਿਤਾਮਹਃ

ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪਿਤਾਮਹਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।

ਤੈਸ਼੍ਚੌਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸਾਯ ਭੂਭੁਜੇ ਨਿਰ੍ਮਦਾਤਟੇ । ਸਾਰਸ੍ਵਤਾਯ ਤੇਨਾਪਿ ਮਹ੍ਮਂ ਸਾਰਸ੍ਵਤੇਨ ਚ

ਜੋ ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਨੂੰ, ਨਿਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਹੀ ਸਾਰਸਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।

ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਂ ਪਰਮਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਰੂਪਵਰ੍ਣਾਦਿਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇषਣਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ।

ਅਪਕ੍ਸ਼ਯਵਿਨਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਣਾਮਰ੍ਧਿਜਨ੍ਮਭਿਃ । ਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਵਕ੍ਤੁਂਯਃ ਸਦਾਸ੍ਤੀਤਿ ਕੇਵਲਮ੍

ਉਹ ਨਾਸ, ਖਤਮ ਹੋਣ, ਬਦਲਾਅ, ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਉਹ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ'।

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸੌ ਸਮਸ੍ਤਂ ਚ ਵਸਤ੍ਯਤ੍ਰੇਤਿ ਵੈ ਯਤਃ । ਤਤਃ ਸ ਵਾਸੁਦੇਵੇਤਿ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਦ੍‌ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂਮਂ ਨਿਤ੍ਯਮਜਮਕ੍ਸ਼ਯਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਏਕਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੁ ਸਦਾ ਹੇਯਾਭਾਵਾਚ੍ਚ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍

ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਸਦਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ, ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

ਤਦੇਵ ਸਰ੍ਵਮੇਵੈਤਦ੍‌ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਵਤ੍ । ਤਥਾ ਪੁਰੁषਰੂਪੇਣ ਕਾਲਰੂਪੇਣ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਅਵਿਅਕਤ ਦੋਵੇਂ ਸਰੂਪ ਹਨ; ਉਹ ਪੁਰਖ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪਂ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯੇ ਰੂਪੇ ਕਾਲਸ੍ਤਥਾ ਪਰਮ੍

ਹੇ ਦੁਜਾ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰੂਪ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਅਵਿਅਕਤ, ਤੇ ਕਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਸਰੂਪ ਹਨ।

ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਵ੍ਯਕ੍ਤਕਾਲਾਨਾਂ ਪਰਮਂ ਹਿ ਯਤ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍

ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪੁਰਖ, ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਉਪਰ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਪਰਮ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਵ੍ਯਕ੍ਤਕਾਲਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । ਰੂਪਾਣਿ ਸ੍ਥਿਤਿਸਰ੍ਗਾਨ੍ਤਵ੍ਯਕ੍ਤਿਸਦ੍ਭਾਵਹੇਤਵਃ

ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪੁਰਖ, ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੂਪ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।

ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਃ ਕਾਲ ਏਵ ਚ । ਕ੍ਰੀਡਤੋ ਬਾਲਕਸ੍ਯੇਵ ਚੇष੍ਟਾਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਮਯ

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਅਕਤ, ਅਵਿਅਕਤ, ਪੁਰਖ ਤੇ ਕਾਲ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਵੇਖੋ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮृषਿਸਤ੍ਤਮੈਃ । ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍

ਉਹ ਅਵਿਅਕਤ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸਤ-ਅਸਤ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ।

ਅਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਦਾਧਾਰਮਮੇਯਮਜਰਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਹੀਨਂ ਤਦ੍ਰੂਪਾਦਿਭਿਰਸਂਹਿਤਮ੍

ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲੀ, ਬੁਢੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਦਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਨਾ ਛੂਹ, ਤੇ ਰੂਪ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ।

ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਤਜ੍ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਰਨਾਦਿਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯਮ੍ । ਤੇਨਾਗ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਸੀਦ੍ਵ੍‌ਯਾਂਤ੍ਪਂ ਵੈ ਪ੍ਰਲਯਾਦਨੁ

ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜੜ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਉਤਪਤੀ ਜਾਂ ਅੰਤ ਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਸੀ।

ਵੇਦਵਾਦਵਿਦੋ ਵਿਦ੍ਦਨ੍ਨਿਯਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ । ਪਠਨ੍ਤਿ ਚੈਤਮੇਵਾਰ੍ਥ ਪ੍ਰਧਾਨਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਮ੍

ਵੇਦ ਦੇ ਮਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਇਹੀ ਅਰਥ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਹੋ ਨ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਨ ਨਭੋ ਨ ਭੂਮਿ- ਰ੍ਨਾਸੀਤ੍ਮਮੋਜ੍ਯੋਤਿਰਭੂਚ੍ਚ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਬੁਦ੍ਧਯਾਨੁਪਲਭ੍ਯਮੇਕਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨਿਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੁਮਾਂਸ੍ਤਦਾਸੀਤ੍

ਉਥੇ ਨਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਆਪ, ਨਾ ਚਾਨਣ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ; ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਾਤ੍ਪ​ਰਤੋ ਹਿ ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਰੂਪੇ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚ ਵਿਪ੍ਰ । ਤਸ੍ਯੈਵ ਤੇऽਨ੍ਯੇਨ ਧੂਤੇ ਵਿਯੁਕ੍ਤੇ ਰੂਪਾਂਨ੍ਤਰਂ ਤਦ੍‌ਦ੍ਵਿਜ ਕਾਲਸਂਜ੍ਞਮ੍

ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਪ੍ਰਧਾਨ (ਮੂਲ ਪਦਾਰਥ) ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ (ਆਤਮਾ)। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਕਾਲ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।

ਪ੍ਰਕृਤੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਤੀਤਪ੍ਰਲਯੇ ਤੁ ਯਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਕृਤਸਂਜ੍ਞੋऽਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਤ੍ਰ੍ਚਰਃ

ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ' ਸਥਿਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਅਨਾਦਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਕਾਲੋ ਨਾਨ੍ਤੋऽਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਵ੍ਯੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਸਂਯਮਾਃ

ਭਗਵਾਨ ਕਾਲ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ, ਹੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਣਸਾਮ੍ਯੇ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪृਥਕ੍ਪੂਂਸਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ । ਕਾਲਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ

ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਕਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਪ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਜਗਨ੍ਮਯਃ । ਸਰ੍ਵਗਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਫਿਰ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषੌ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮੇਚ੍ਛਯਾ ਹਰਿਃ । ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਵ੍ਯਯਾਵ੍ਯਯੌ

ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।