ਅਤ੍ਰਾਯਂ ਸ਼੍ਲੋਕਃ । ਏਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪ੍ਰਸੂਤਾ ਵੈ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਂਗਿਰਸਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਰਥੀਤਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰੋਪੇਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ਇਤਿ
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ: ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਥੀਤਰਾ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹਨ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤਵਤਸ਼੍ਚ ਮਨੋਰਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਜਜ੍ਞੇ ਘ੍ਰਾਣਤਃ
ਮਨੂ, ਜਦ ਉਹ ਭੁੱਖਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਨੱਕ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਜੰਮਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਪ੍ਰਧਾਨਾ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਨਿਮਿਦਂਡਾਖ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬਭੂਵੁਃ
ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ—ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ, ਨਿਮੀ ਤੇ ਡੰਡਾ—ਸਨ।
ਸ਼ਕੁਨਿਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਰੋ ਬਭੂਵੁਃ
ਪੰਜਾਹ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣੇ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦष੍ਟੌ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥਭੂਪਾਲਾਃ
ਚਾਲੀ-ਅਠ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ।
ਸ ਚੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਰष੍ਟਕਾਯਾਸ਼੍ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਰ੍ਹਂ ਮਾਂਸਮਾਨਯੇਤਿ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਮਾਜ੍ਞਾਪਯਾਮਾਸ
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: 'ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ ਯੋਗ ਮਾਸ ਲਿਆਉ।'
ਸ ਤਥੇਤਿ ਗृਹੀਤਾਜ੍ਞੋ ਵਿਧृਤਸ਼ਰਾਸਨੋ ਵਨਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯਾਨੇਕਸ਼ੋ ਮृਗਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਂਤੋਤਿਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਰੀਤੋ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਰੇਕਂ ਸ਼ਸ਼ਮਭਕ੍ਸ਼ਯਤ੍ । ਸ਼੍षੴ ਚ ਮਾਂਸਮਾਨੀਯ ਪਿਤ੍ਰੇ ਨਿਵੇਦਯਾਮਾਸ
ਉਹ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਥਕ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਭੁੱਖਾ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾਇਆ। ਉਸ ਖਰਗੋਸ਼ ਦਾ ਮਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਕੁਲਾਚਾਰ੍ਯੋ ਵਸ਼ਿष੍ਠਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਾਯ ਚੋਦਿਤਃ ਪ੍ਰਾਹ । ਅਲਮਨੇਨਾਮੇਧ੍ਯੇਨਾਮਿषੇਣ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰੇਣੈਤਨ੍ਮਾਂਸਮੁਪਹਤਂ ਯਤੋऽਨੇਨ ਸ਼ਸ਼ੋ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮਾਸ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਬੋਲੇ: 'ਇਹ ਮਾਸ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਬੁਰਾ ਹੈ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾਇਆ ਹੈ।'
ਤਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਰ੍ਗੁਰੁਣੈਵਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਾਦਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਃ
ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ 'ਸ਼ਸ਼ਾਦ' ਨਾਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਪਿਤਰ੍ਯੁਪਰਤੇ ਚਾਸਾਵਖਿਲਾਮੇਤਾਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਧਰ੍ਮਤਸ਼੍ਸ਼ਾਸ਼ਾਸ
ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਸ਼ਾਦਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਂਜਯੋਨਾਮ ਪੁਤ੍ਰੋਭਵਤ੍
ਸ਼ਸ਼ਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰੰਜਯਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍
ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਹਿ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਦੇਵਾਸੁਰਯੁਦ੍ਧਮਤਿਭੀषਣਮਭਵਤ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰ ਚਾਤਿਬਲਿਭਿਰਸੁਰੈਰਮਰਾਃ ਪਰਾਜਿਤਾਸ੍ਤੇ ਭਗਵਂਤਂ ਵਿष੍ਣੁਮਾਰਾਧਯਾਂਚਕ੍ਰੁਃ
ਉਥੇ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਨਾਮਨਾਦਿਨਿਧਨੋਖਿਲਜਗਤ੍ਪਰਾਯਣੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪ੍ਰਾਹ
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਦਾ ਸਹਾਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।
ਜ੍ਞਾਤਮੇਤਨ੍ਮਯਾ ਯੁष੍ਮਾਭਿਰ੍ਯਦਭਿਲषਿਤਂ ਤਦਰ੍ਥਮਿਦਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍
'ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।'
ਪੁਰਂਜਯੋ ਨਾਮ ਰਾਜਰ੍षੇਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ਾਦਸ੍ਯ ਤਨਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਵਰੋ ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰੇਹਮਂਸ਼੍ਨੋ ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਵਤੀਰ੍ਯ ਤਾਨਸ਼੍षੋਆ!ਨਸੁਰਾਨ੍ਨਿਹਨਿष੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ਭਵਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰਂਜਯੋऽਸੁਰਵਧਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯੋਗਂ ਕਾਰ੍ਯਤਾਮਿਤਿ
'ਪੁਰੰਜਯਾ, ਸ਼ਸ਼ਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੋਧਾ, ਮੇਰਾ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ; ਮੈਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਪੁਰੰਜਯਾ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ।'
ਏਤਚ੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਭਗਵਂਤਂ ਵਿष੍ਣੁਮਮਰਾਃ ਪੁਰਂਜਯਸਕਾਸ਼ਮਾਜਗ੍ਮੁਰੂਚੁਸ਼੍ਚੈਨਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੁਰੰਜਯਾ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਭੋਭੋਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਵਰ੍ਯਾਸ੍ਮਾਭਿਰਭ੍ਯਰ੍ਥਿਤੇਨ ਭਵਤਾਸ੍ਮਾਕਮਰਾਤਿਵਧੋਦ੍ਯਤਾਨਾਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਾਹਾਯ੍ਯਮਿਚ੍ਛਾਮਃ ਤਦ੍ਭਵਤਾਸ੍ਮਾਕਮਭ੍ਯਾਗਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਣਯਭਂਗੋ ਨ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਰਂਜਯਃ ਪ੍ਰਾਹ
'ਹੇ ਵਧੀਆ ਯੋਧੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣੀ ਨਹੀਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਪੁਰੰਜਯਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਨਾਥੋ ਯੋਯਂ ਯੁष੍ਮਾਕਮਿਂਦ੍ਰ ਃ! ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਰਸ੍ਯ ਯਦ੍ਯਹਂ ਸ੍ਕਂਧਾਧਿਰੂਢੋ ਯੁष੍ਮਾਕਮਰਾਤਿਭਸ੍ਸਹ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯੇ ਤਦਹਂ ਭਵਤਾਂ ਸਹਾਯਃ ਸ੍ਯਾਮ੍
'ਜੇ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਂਗਾ।'
ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸਮਸ੍ਤਦੇਵੈਰਿਂਦ੍ਰੇ ਣ ਚ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਸਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਿਤਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੋਰ੍ਵृषਰੂਪਧਾਰਿਣਃ ਕਕੁਦਿ ਸ੍ਥਿਤੋऽਤਿਰੋषਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਭਗਵਤਸ਼੍ਚਰਾਚਰਗੁਰੋਰਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਤੇਜਸਾਪ੍ਯਾਯਿਤੋ ਦੇਵਾਸੁਰਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਸਮਸ੍ਤਾਨੇਵਾਸੁਰਾਨ੍ਨਿਜਘਾਨ
ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੱਛੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੁਰੰਜਯਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁੰਝ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਕੀਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਅਚੁਤ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਤਸ਼੍ਚ ਵृषਭਕਕੁਦਿ ਸ੍ਥਿਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਦੈਤੇਯਬਲਂ ਨਿषੂਦਿਤਮਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਕਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ
ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਵੱਛੇ ਦੇ ਕੁੰਝ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਕਕੁਤਸਥ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
ਕਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨੇਨਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਤ੍
ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੇਨਾਃ ਸੀ।
ਪृਥੁਰਨੇਨਸਃ
ਪ੍ਰਥੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੇਨਸਾ ਸੀ।
ਪृਥੋਰ੍ਵਿष੍ਟਰਾਸ਼੍ਵਃ
ਅਨੇਨਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਟਰਾਸ਼ਵਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਚਾਂਦ੍ਰੋ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵਃ
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਂਦ੍ਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਸੀ।
ਚਾਂਦ੍ਰ ਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ਾਵਸ੍ਤਃ ਯਃ ਪੁਰੀਂ ਸ਼ਾਵਸ੍ਤੀਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯਾਮਾਸ
ਚਾਂਦ੍ਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਵਸਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਵਸਤੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਾਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬृਹਦਸ਼੍ਵਃ
ਸ਼ਾਵਸਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਦਾਸ਼ਵਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵਃ
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵਾ ਸੀ।