ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਰਮਂ ਯਸ਼੍ਚਰਤੇ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਸੁਖਂ ਕਲ੍ਪਿਤਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਃ । ਅਨਿਂਧਨਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਿਵ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਸ਼੍ਰਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਃ
ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਈਧਨ ਵਾਲੀ ਜੋਤ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਗਰ ਉਵਾਚ ਕਥਿਤਂ ਚਾਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮ੍ਯਂ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ । ਪੁਂਸਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧੦.
ਸਗਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਹੁਣ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਃ ਕਾਮ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਪੁਂਸਾਮਸ਼ੇषਤਃ । ਸਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਭृਗੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਹ੍ਯਸਿ ਮੇ ਮਤਃ ॥ ੩,੧੦.
ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਿੱਤ, ਨੈਮਿਤਿਕ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
ਔਰ੍ਵ ਉਵਾਚ ਯਦੇਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਾ ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਤਦਹਂ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾ ਮਮ ॥ ੩,੧੦.
ਔਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤੂੰ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਨੈਮਿਤਿਕ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਜਾਤਸ੍ਯ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਕਾਣ੍ਡਮਸ਼ੇषਤਃ । ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਚਾਭ੍ਯੁਦਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯੁਗ੍ਮਾਂਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਡ੍ਮੁਖਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਭੋਜਯੇਨ੍ਮਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰ । ਯਥਾ ਤृਪ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੈਵਂ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੇਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ।
ਦਧ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਬਦਰੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ਮੁਦਾ ਯੁਤਃ । ਨਾਨ੍ਦੀਮੁਖੇਭ੍ਯਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇਨ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦੈਵੇਨ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ॥ ੩,੧੦.
ਦਹੀਂ, ਜੌ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਨੰਦੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਤੀਰਥ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਕਰੇ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਵਾ ਸਰ੍ਵਮੁਪਚਾਰਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤਤ੍ਤਥਾਸ਼ੇषਵृਦ੍ਧਿਕਾਲੇषੁ ਭੂਪਤੇ ॥ ੩,੧੦.
ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਘੁੰਮ ਕੇ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ, ਵਧਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਮ ਕਰੇ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਨਾਮ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪਿਤੈਵ ਦਸ਼ਮੇਹਨਿ । ਦੇਵਪੂਰ੍ਵਂ ਨਰਾਖ੍ਯਂ ਹਿ ਸ਼ਰ੍ਮਵਰ੍ਮਾਦਿਸਂਯੁਤਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਫਿਰ, ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ, ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾਮ ਰੱਖੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ, 'ਸ਼ਰਮਾ', 'ਵਰਮਾ' ਆਦਿ ਜੋੜ ਕੇ।
ਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਯਣਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਮੇਤਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਗੁਪ੍ਤਦਾਸਾਤ੍ਮਕਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਃ ॥ ੩,੧੦.
'ਸ਼ਰਮਾ' ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ, 'ਵਰਮਾ' ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ।
ਨਾਰ੍ਥਹੀਨਂ ਨ ਚਾਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨਾਪਸ਼ਬ੍ਦਯੁਤਂ ਤਥਾ । ਨਾਮਙ੍ਗਲ੍ਯਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਾਕਂ ਨਾਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਨਾਮ ਨਾ ਤਾ ਅਰਥਹੀਨ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਅਸ਼ੁਭ, ਨਾ ਕਰੜਾ, ਨਾ ਨਫਰਤ ਵਾਲਾ; ਨਾਮ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤਿਦੀਰ੍ਘਂਨਾਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨਾਤਿਗੁਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸੁਖੋਚ੍ਚਾਰ੍ਯਂ ਤੁ ਤਨ੍ਨਾਮ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਣਵਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਨਾਮ ਨਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਣਵ' ਦੇ ਅੱਖਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ।
ਤਤੋऽਨਨ੍ਤਰਸਂਸ੍ਕਾਰਸਂਸ੍ਕृਤੋ ਗੁਰੁਵੇਸ਼੍ਮਨਿ । ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
ਗृਹੀਤਵਿਦ੍ਯੋ ਗੁਰਵੇ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਗੁਰੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਭੂਪਾਲ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਾਰਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਜੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਵਾ ਕਾਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਕਲ੍ਪਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਗੁਗੋਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁषਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਦੇਰਥਾਪਿ ਵਾ ॥ ੩,੧੦.
ਜਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੀ।
ਵੈਖਾਨਸੋ ਵਾਪਿ ਭਵੇਤ੍ਪਰਿਵ੍ਰਾਡਥ ਵੇਚ੍ਛਯਾ । ਪੂਰ੍ਵਸਂਕਲ੍ਪਿਤਂ ਯਾਦृਕ੍ਤਾਦृਕ੍ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਰਾਧਿਪ ॥ ੩,੧੦.
ਜਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਨਵਾਸੀ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਜਾਏ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ, ਉਹੀ ਕਰੇ।
ਵਰ੍षੈਰੇਕਗੁਣਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮੁਦ੍ਵਹੇਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਮਃਸ੍ਵਯਮ੍ । ਨਾਤਿ ਕੇਸ਼ਾਮਕੇਸ਼ਾਂ ਵਾ ਨਾਤਿਕृष੍ਣਾਂ ਨ ਪਿਙ੍ਗਲਾਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਇੱਕ ਮਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਲਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਣ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਹੋਣ; ਤੇ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਪੀਲੀ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋਵੇ।
ਨਿਸਰ੍ਗਤੋਧਿਕਾਙ੍ਗਾਂ ਵਾ ਨ੍ਯੂਨਾਙ੍ਗਾਮਪਿ ਨੋਦ੍ਵਹੇਤ੍ । ਨਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਸਰੋਮਾਂ ਵਾਕੁਲਜਾਂ ਵਾਪਿ ਰੋਗਿਣੀਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਉਹ ਮਰਦ ਕਿਸੇ ਐਸੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੋਣ। ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਬਹੁਤ ਵੱਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤ ਦੀ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ।
ਨ ਦੁष੍ਟਾਂ ਦੁष੍ਟਵਾਕ੍ਯਾਂ ਵਾ ਵ੍ਯਙ੍ਗਿਨੀਂ ਪੁਤृਮਾਤृਤਃ । ਨ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਤੀਂ ਨ ਚੈਵ ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਉਹ ਮਰਦ ਕਿਸੇ ਮੰਦ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਕਰੜਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਗ-ਵਿਕਲ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਦਾਡੀ ਜਾਂ ਮਰਦਾਂ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰੇ।
ਨ ਘਰ੍ਵਰਸ੍ਵਰਾਂ ਕ੍ਸ਼ਾਮਾਂ ਤਥਾ ਕਾਕਸ੍ਵਰਾਂ ਨ ਚ । ਨਾਨਿਬਨ੍ਧੇਕ੍ਸ਼ਣਾਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਨੋਦ੍ਵਹੇਦ੍ਬੁਧਃ ॥ ੩,੧੦.
ਉਹ ਮਰਦ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰੇ ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਕਰੜੀ ਜਾਂ ਘਰਘਰਾਹਟ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗੀ ਪਤਲੀ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਗੋਲ ਹੋਣ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰੇ।
ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਰੋਮਸ਼ੇ ਜਙ੍ਘੇ ਗੁਲ੍ਫੌ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਥੋਨ੍ਨਤੌ । ਗਣ੍ਡਯੋਃ ਕੂਪਰੌ ਯਸ੍ਯਾ ਹਸਂਤ੍ਯਾਸ੍ਤਾਂ ਨ ਚੋਦ੍ਵਹੇਤ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਉਹ ਮਰਦ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਹੋਣ, ਗੋਡੇ ਬਹੁਤ ਉਭਰੇ ਹੋਣ, ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖੱਡ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੱਸਦੀ ਹੋਵੇ।
ਨਾਤਿਰੂਕ੍ਸ਼ਚ੍ਛਵਿਂ ਪਾਡੁਕਰਜਾਮਰੁਣੇਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍ । ਆਪੀਨ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਂ ਚ ਨਕਨ੍ਯਾਮੁਦ੍ਵਹੇਦ੍ਬੁਧਃ ॥ ੩,੧੦.
ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਰਦ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰੇ ਜਿਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਬਹੁਤ ਕਰੜੀ ਹੋਵੇ, ਅੱਖਾਂ ਕਬੂਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਮੋਟੇ ਹੋਣ।
ਨ ਵਾਮਨਾਂ ਨਾਤਿਦੀਰ੍ਘਾਂ ਨੋਦ੍ਵਹੇਤ੍ਸਂਹਤਭ੍ਰੁਵਮ੍ । ਨ ਚਾਤਿ ਚ੍ਛਿਦ੍ਰਦਸ਼ਨਾਂ ਨ ਕਰਾਲਮੁਖੀਂ ਨਰਃ ॥ ੩,੧੦.
ਉਹ ਮਰਦ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਭੰਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਣ, ਦੰਦ ਬਹੁਤ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਵਿਅੰਗ ਹੋਵੇ।
ਪਞ੍ਚਮੀਂ ਮਾਤृਪਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚ ਪਿਤृਪਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੀਮ੍ । ਗृਹਸ੍ਥਸ਼੍ਚੋਦ੍ਵਹੇਤ੍ਕਨ੍ਯਾਂ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਨृਪ ॥ ੩,੧੦.
ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਦੈਵਸ੍ਤਥੈਵਾਰ੍षਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਸ੍ਤਥਾਸੁਰਃ । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਰਾਕ੍ਸ਼ਯੌ ਚਾਨ੍ਯੌ ਪੈਸ਼ਾਚਸ਼੍ਚਾष੍ਟਮੋ ਮਤਃ ॥ ੩,੧੦.
ਬ੍ਰਾਹਮ, ਦੈਵ, ਆਰਸ਼, ਪ੍ਰਜਾਪਤ, ਆਸੁਰ, ਗਾਂਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਪੈਸ਼ਾਚ — ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇषਾਂ ਯਸ੍ਯ ਯੋ ਧਰ੍ਮੋ ਵਰ੍ਮਸ੍ਯੋਕ੍ਤੋ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ । ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦਾਰਗ੍ਰਹਣਂ ਤੇਨਾਨ੍ਯਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਸ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਤ ਲਈ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲੈਣ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ।
ਸਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਂ ਸਹਿਤਸ੍ਤਯਾ । ਸਮੁਦ੍ਵਹੇਦ੍ਦਦਾਤ੍ਯੇਤਤ੍ਸਮ੍ਯਗੂਢਂ ਮਹਾਫਲਮ੍ ॥ ੩,੧੦.
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਸ਼ਾਰ ਉਵਾਚ । ਇਤ੍ਯਾਹ ਭਗਵਾਨੌਰ੍ਵਃ ਸਗਰਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ । ਸਦਾਚਾਰੀਨ੍ ਪੁਰਾ ਸਮ੍ਯਾਙ੍ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤੇ
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਔਰਵ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਗਰ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੱਸਿਆ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ!
ਮਯਾਪ੍ਯੇਤਦਸ਼ੇषੇਣਾ ਕਥਿਤਂ ਭਵਤੇ ਦ੍ਰਿਜ । ਸਮੁਲ੍ਲਙੂ ਧ੍ਯ ਸਦਾਚਾਰਂ ਕਸ਼੍ਵਿਨ੍ਨਾਪ੍ਰੋਤਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ! ਉੱਚ ਆਚਰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਕੌਣ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ?
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ । षਣਢਾਪਬਿਦ੍ਧਪ੍ਰਮੁਖਾ ਵਿਦਿਤਾ ਭਗਵਨ । ਮਯਾ । ਉਦਕ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਵ ਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਗ੍ਰਾਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵੇਦਿਤੁ ਮ੍
ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਤ, ਮੈਂ ਛੇ ਕਪਟ ਮਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ, ਉਡਾਕਿਆਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਨਗਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।