ਏਕਦਾ ਤੁ ਮਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਯਦੇਤਦ੍ ਭਵਤੋਦਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਾਹ ਕਾਲਿਙ੍ਗਕੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਮੁਨੇਰ੍ਵਚਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਕਾਲਿੰਗਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਾਤਿਸ੍ਮਰੇਣ ਕਥਿਤੋ ਰਹਸ੍ਯਃ ਪਰਮੋ ਮਮ । ਯਮ-ਕਿਙ੍ਗਰਯੋਰ੍ਯੋऽਭੂਤ੍ ਸਂਵਾਦਸ੍ਤਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮਹਾਂ ਰਹੱਸ ਦੱਸਿਆ: ਯਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸ੍ਵਪੁਰੁषਮਭਿਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਾਸ਼ਹ੍ਸਤਂ ਵਦਤਿ ਯਮਃ ਕਿਲ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਾਮੂਲੇ । ਪਰਿਹਰ ਮਧੁਸੂਦਨਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਰਹਮਨ੍ਯਨृਣਾਂ ਨ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਮ੍
ਯਮ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਾਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਜੋ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।'
ਅਹਮਮਰਘਣਰ੍ਚਿਤੇਨ ਧਾਤ੍ਰਾ ਯਮ ਇਤਿ ਲੋਕਹਿਤਾਹਿਤੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤਃ । ਹਰਿਗੁਰੁਵਸ਼ਗੋऽਸ੍ਮਿ ਨ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਸਂਯਮਨੇ ਮਮਾਪਿ ਵਿष੍ਣੁਃ
ਮੈਂ ਯਮ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਧਾਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਹਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ — ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰੇ ਸੰਯਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਟਕਮੁਕੁਟਕਰ੍ਣਿਕਾਦਿਬੇਦੈਃ ਕਨਕਮਭੇਦਮਪੀष੍ਯਤੇ ਯਥੈਕਮ । ਸੁਰਪਸ਼ੁਮਨੁਜਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਭਿ ਹਰਿਰਖਿਲਾਭਿਰੁਦੀਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਤਥੈਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਕੜੇ, ਮਕੁਟ, ਕੰਨ-ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਨਾ ਇੱਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜਲਪਰਮਾਣਾਵੋऽਨਿਲਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰਪਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਥੈਕਤਾਂ ਧਰਿਵ੍ਯਾਃ । ਸੁਰਪਸ਼ੁਮਨੁਜਾਦਯਸ੍ਤਥਾਨ੍ਤੇ ਗੁਣਕਲੁषੇਣ ਸਨਾਤਨੇਨ ਤੇਨ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਆਖਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਵੀ ਆਖਰ ਵਿਚ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਰਿਮਮਰਗਣਰ੍ਚਿਤਾਞਘ੍ਰਿਪਹ੍ਮਂ ਪ੍ਰਣਮਤਿ ਯਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤੋ ਹਿ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਃ । ਤਮਪਗਤਸਮਸ੍ਤਪਾਪਬਨ੍ਧਂ ਵ੍ਰਜ ਪਰਿਹ੍ਟਤ੍ਯ ਯਥਾਗ੍ਰਿਗਾਜ੍ਯਸਿਕ੍ਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਯਮਵਚਨਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਪਾਸ਼ੀ ਕਥਯ ਮਮ ਵਿਭੋ ! ਸਮਸ੍ਤਧਾਤੁ ਯਮਪੁਰੁषਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਧਰ੍ਮਰਾਜਮ੍ । ਰ੍ਭਵਤਿ ਹਰੇਃ ਖਲੁ ਯਾਦृਸ਼ੋऽਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਃ
ਯਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਸ਼ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਦੂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ!' ਅਤੇ ਯਮ ਦਾ ਦੂਤ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਦਾ ਫਲ ਉਸਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।'
ਨ ਚਲਤਿ ਨਿਜਵਰ੍ਣਾਧਰ੍ਮਤੋ ਯਃ ਸਮਮਤਿਰਾਤ੍ਮਸੁਹ੍ਟਦਵਿਪਕ੍ਸ਼ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਨ ਹਰਤਿ ਨ ਚ ਹਨ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਚ੍ਚੈਃ ਸਿਤਮਨਸਂ ਤਮਵੈਹਿ ਵਿष੍ਣਭਕ੍ਤਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਦੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਿਤਰ ਤੇ ਵੈਰੀ ਵੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭਗਤ ਸਮਝੋ।
ਕਲਿਕਲੂषਮਲੇਨ ਯਸ੍ਯ ਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਮਲਮਤੇਰ੍ਮਲਿਨੀਕृਤੋऽਸ੍ਤਮੋਹੇ । ਮਨਸਿ ਕृਤਜਨਾਰ੍ਦਨਂ ਮਨੁष੍ਯਂ ਸਤਤਮਵੇਹਿ ਹਰਰਤੀਵ ਭਕ੍ਤਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਲਿਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਟਕਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ—ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦਾ ਭਗਤ ਜਾਣੋ।
ਕਨਕਮਪਿ ਰਹਸ੍ਯਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਯਾ ਤृਰ੍ਣਾਮਿਵ ਯਃ ਸਮਵੈਤਿ ਵੈ ਪਰਸ੍ਵਮ । ਭਵਤਿ ਚ ਭਗਵਤ੍ਯਨਨ੍ਯਚੇਤਾਃ ਪੁਰੁषਵਰਂ ਤਮਵੇਹਿ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਮ੍
ਜੋ ਪਰਾਈ ਦੌਲਤ—even ਸੋਨਾ—ਨੂੰ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭਗਤ ਮੰਨੋ।
ਸ੍ਫਟਿਕਗਿਰਿਸ਼ਿਲਾਮਲਃ ਕ੍ਵ ਬਿष੍ਣੁਰ੍ਮਨਸਿ ਨृਣਾਂ ਕ੍ਵ ਚ ਮਤ੍ਸਰਾਦਿਦੋषਃ । ਨ ਹਿ ਤੁਹਿਨਮਯੂਖਰਸ਼੍ਮਿਪੁਞ੍ਜ ਭਵਤਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨਦੀਪ੍ਤਿਜਃ ਪ੍ਰਤਾਪਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਫ਼ੈਦ ਪਹਾੜ ਤੇ ਈਰਖਾ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਢੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।
ਵਿਮਲਮਤਿਵਿਮਤ੍ਸਰਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਚਰਿਤੋऽਖਿਲਸਤ੍ਵਮਿਤ੍ਰਬੂਤਃ । ਪ੍ਰਿਯਹਿਤਵਚਨੋऽਸ੍ਤਮਾਨਮਾਯੋ ਵਸਤਿ ਸਦਾ ਹ੍ਟਦਿ ਤਸ੍ਯ ਵਾਸੁਦੇਵਃ
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਭਲੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ—ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਸਤਿ ਹ੍ਟਦਿ ਸਨਾਤਨੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਤਿ ਪੁਮਾਨ੍ ਜਗਤੋऽਸ੍ਯ ਸੌਮ੍ਯਰੂਪਃ । ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰਸਮਤਿਰਮ੍ਯਮਾਤ੍ਮਨੋऽਨ੍ਤਃ ਕਥਯਤਿ ਚਾਰੁਤਯੈਵ ਸ਼ਾਲਪੋਤਃ
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਠਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਹਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਰਮ ਟੋਣੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਮਨਿਯਮਵਿਦੂਤਕਲ੍ਮषਾਣਾ ਮਨੁਦਿਨਮਚ੍ਯੁਤਸਕ੍ਤਮਾਨਸਾਨਾਮ੍ । ਅਪਗਤਮਦ-ਮਾਨ-ਮਤ੍ਸਰਾਣਂ ਤ੍ਯਜ ਭਟ!ਦੂਰਤਰੇਣ ਮਾਨਵਾਨਾਮ
ਹੇ ਯੋਧੇ! ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਯਮ-ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਨਹੀਂ, ਅਹੰਕਾਰ, ਅਹੰਮ, ਈਰਖਾ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਛੱਡ ਦੇ।
ਹ੍ਟਦਿ ਯਦਿ ਭਗਵਾਨਨਾਦਿਰਰਾਸ੍ਤੇ ਹਰਿਰਸਿਸ਼ਙ੍ਖਗਦਾਧਰੋऽਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾ । ਤਦਘਮਘਵਿਘਾਤਕਰ੍ਤृਭਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਕਥਂ ਸਤਿ ਚਾਨ੍ਧਕਾਰਮਰ੍ਕੇ
ਜੇ ਅਨਾਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ, ਜੋ ਸੰਖ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹੋਣ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।
ਹਰਤਿ ਪਰਧਨਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੂਨ੍ ਵਦਤਿ ਤਥਾਨृਤਨਿष੍ਠੁ ਰਾਣਿ ਯਸ਼੍ਵ । ਅਸੁਭਜਨਿਤਦੁਰ੍ਮਦਸ੍ਯ ਪੁ ਸਃ ਕਲੁषਮਤੇਹ੍ਟ ਦਿ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਤਃ
ਜੋ ਪਰਾਈ ਦੌਲਤ ਚੁਕਦਾ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ, ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ, ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਨ ਮਲਿਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ—ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਨ ਸਹਤਿ ਪਰਸਮ੍ਪਦਂ ਵਿਨਿਨ੍ਦਾਂ ਕਲੁषਮਤਿਃ ਕੁਰੁਤੇ ਸਤਾਮਸਾਧੁਃ । ਨ ਯਜਤਿ ਨ ਦਦਾਤਿ ਯਸ਼੍ਵ ਸਨ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਨ ਤਸ੍ ਜਨਾਰ੍ਦਨੋऽਧਮਸ੍ਯ
ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ, ਮਨ ਮਲਿਨ ਰੱਖਦਾ, ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾੜਾ ਵਰਤਦਾ, ਨਾਂ ਯਜਨ ਕਰਦਾ, ਨਾਂ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ—ਜਨਾਰਦਨ ਉਸ ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ।
ਪਰਮਸੁਦ੍ਟਦਿ ਬਾਨ੍ਧਵੇ ਕਲਤ੍ਰੇ ਸੁਤਤਨਯਾਪਿਤृਮਾਤृਭृਤ੍ਯਵਰ੍ਗੇ। ਸ਼ਠਮਤਿਰੁਪਯਾਤਿ ਯੋऽਰ੍ਥਤृष੍ਣਾਂ ਤਮਧਮਚੇष੍ਟਮਵੈਹਿ ਨਾਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ, ਮਾਪਿਆਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧੋਖਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਗਤ ਨਾ ਮੰਨੋ।
ਅਸ਼ੁਭਮਤਿਰਸਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸਕ੍ਤਃ ਸਤਤਮਨਾਰ੍ਯ੍ਯਵਿਸ਼ਾਲਸਙ੍ਗਮਤ੍ਤਃ । ਅਨੁਦਿਨਕृਤਪਾਪਬਨ੍ਧਯਤ੍ਨਃ ਪੁਰੁषਪਸ਼ੁਰ੍ਨਹਿ ਵਾਸੁਦੇਵਭਕ੍ਤਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਾੜਾ, ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਭਗਤ ਨਹੀਂ।
ਸਕਲਮਿਦਮਹਞ੍ਚ ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਪਰਮਪੁਨਾਮ੍ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ ਏਕਃ । ਇਤਿ ਮਤਿਰਚਲਾ ਭਵਤ੍ਯਨਨ੍ਤੇ ਹ੍ਟਦਯਗਤੇ ਵ੍ਰਜ ਤਾਨ੍ ਵਿਹਾਯ ਦੂਰਾਤ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸੋਚ ਹੈ—'ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ'—ਜਦ ਇਹ ਸਮਝ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਪਾਸ ਜਾਓ।
ਕਮਲਨਯਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿष੍ਣੋ ਧਰਣਿਧਰਾਚ੍ਯੁਤ ਸ਼ਹ੍ਘਚਕ੍ਰਪੋਣੋ! ਭਵ ਸ਼ਰਣਮਿਤੀਰਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਵੈ ਤ੍ਯਜ ਭਟ ਦੂਰਤਰੇਣ ਤਾਨਪਾਪਾਨ੍
ਹੇ ਕਮਲ-ਅੱਖੀ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਚਲ, ਸੰਖ ਤੇ ਚਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਜੋ 'ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਬਣ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਯੋਧੇ, ਉਹ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਛੱਡ ਦੇ।
ਵਸਤਿ ਮਨਸਿ ਯਸ੍ਯ ਸੋऽਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾ ਪੁਰੁषਵਰਸ੍ਯ ਨ ਤਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਿਪਾਤੇ । ਤਵ ਗਤਿਰਥਵਾ ਮਮਾਸ੍ਤਿ ਚਕ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਹਤਵੀਰ੍ਯ੍ਯਬਲਸ੍ਯ ਸੋऽਨ੍ਯਲੋਕ੍ਯਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ—ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਚਕਰ-ਧਾਰੀ, ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਜਾਂ ਮੇਰਾ; ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦਾ।
ਇਤਂ ਨਿਂ ਜਭਟਸ਼ਾਸਨਾਯ ਦੇਵੋ ਰਵਿਤਨਯਃ ਸ ਕਿਲਾਹ ਧਰ੍ਮਰਾਜਃ । ਮਮ ਕਥਿਤਾਮਿਦਞ੍ਚ ਤੇਨ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕੁਰੁਵਰ! ਸਮ੍ਯਗਿਦਂ ਮਯਾਪਿ ਚੋਕ੍ਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ਹੇ ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਵਧੀਆ।
ਨਕੁਲੈਤਨ੍ਮਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇਨ ਦ੍ਰਿਜਨ੍ਮਨਾ । ਕਲਿਙ੍ਗਦੇਸ਼ਾਦਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਪ੍ਰੀਯਤਾ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਕੁਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ, ਕਲਿੰਗ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ।
ਮਯਾਪ੍ਯੇਤਦੂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਵਤ੍ਸ! ਤਵੋਦਿਤਮ੍ । ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੁਮृਤੇ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਤ੍ਰਾਣਂ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰੇ
ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ, ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।
ਕਿਙ੍ਗਰਾ ਪਾਸ਼ਦਣ੍ਡਾਸ਼੍ਵ ਨ ਯਮੋ ਨ ਚ ਯਾਤਾਃ । ਸਮਰ੍ਥਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਕੇਸ਼ਵਾਲਮ੍ਬਨਃ ਸਦਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਰੱਸੀ, ਨਾ ਦੰਡ, ਨਾ ਘੋੜਾ, ਨਾ ਯਮ ਆਪ, ਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਵਸ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ।
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵਃ ਸਂਸਾਰਵਿਜਿਗੀषੁਭਿਃ । ਸਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਜਗਨ੍ਨਾਥੋ ਵਿष੍ਣੁਰਾਰਾਧ੍ਯਤੇ ਯਥਾ ॥ ੩,੮.
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਰਾਧਿਤਾਚ੍ਚ ਗੋਵਿਨ੍ਦਾਦਾਰਾਧਨਪਰੈਰ੍ਨਰੈਃ । ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਫਲਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਤਚ੍ਚੇਚ੍ਛਾਮਿ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੩,੮.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਪृਚ੍ਛਤਿ ਭਵਾਨੇਤਤ੍ਸਗਰੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਔਰ੍ਵਃ ਪ੍ਰਾਹ ਯਥਾ ਪृष੍ਟਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਨਿਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੩,੮.
ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਸਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਔਰਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।