ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਂਸ਼ੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ । ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਕਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਂਸ਼ਾਮਨੁਚਰਿਤਞ੍ਚ ਯਤ੍
ਸਰਗ, ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰਾ — ਇਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੀ।
ਯਦੇਤਤ੍ ਤਵ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਪੁਰਾਣਾਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਮਯਾ। ਏਤਦੂ ਵੈष੍ਣਵਸਂਜ੍ਞ ਵੈ ਪਾਹ੍ਮਸ੍ਯ ਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ ਪਦਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੇ ਚ ਵਂਸ਼ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦਿषੁ । ਕਥ੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰਸ਼ੇषੇष੍ਵੇਵ ਸਤ੍ਤਮ
ਸਰਗ, ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ।
ਅਹ੍ਗਾਨਿ ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾ ਮੀਮਾਂਸਾ ਨ੍ਯਾਯਵਿਸ੍ਤਰਃ । ਪੁਰਾਣਾਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਮ ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਚਾਰ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ — ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ।
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੋ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ । ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਮष੍ਟਾਦਸ਼ੈਵ ਤਾਃ
ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧਰਵ — ਇਹ ਤਿੰਨ; ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਚੌਥਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ।
ਜ੍ਞੇਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਃ ਪੂਰ੍ਵ ਤੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਪੁਨਃ । ਰਾਜਰ੍षਯਃ ਪੁਨਸ੍ਤੇਭ੍ਯ ऋषਿਪ੍ਰਕृਤਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਰਸ਼ੀਆਂ, ਫਿਰ ਰਾਜਰਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਰਸ਼ੀ ਵੰਸ਼।
ਇਤਿ ਸ਼ਾਖਾਃ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ਾਖਾਭਦਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਕਰ੍ਤਾਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਬੇਦਹੇਤੁਸ੍ਤਥੋਦਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵੇਵ ਸ਼ਾਖਾਭੇਦਾਃ ਸਮਾਃ ਸਮृਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਨਿਤ੍ਯਾ ਤਦ੍ਰਿਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਦ੍ਰਿਜ
ਹਰੇਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੇਦ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਏਤਤ੍ ਤਵੋਦਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਪृष੍ਟੋऽਹਮਿਹ ਤ੍ਵਯਾ । ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਵੇਦਸਮ੍ਬਦ੍ਧ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ ਤਥਾਮਿ ਤੇ
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾਵਤ੍ ਕਥਿਤ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਪृष੍ਟੋऽਸਿ ਮਯਾ ਦ੍ਰਿਜ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵੇਕਂ ਤਦੂ ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ — ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਸਪ੍ਤ ਦ੍ਰੀਪਾਨਿ ਪਾਤਾਲ-ਵੀਥ੍ਯਸ਼੍ਵ ਸੁਮਹਾਮੁਨੇ । ਸਪ੍ਤ ਲੋਕਾ ਯੇऽਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ — ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪ, ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਲੋਕ ਜੋ ਇਸ ਵਿਚ ਹਨ — ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ੍ਥੂਲੈਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਸ੍ਤਥਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਰੈਸ੍ਤਥਾ । ਸ੍ਥੂਲੈਃ ਸ੍ਥੂਲਤਰੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਭਿਰਾਵृਤਮ੍
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੋਟੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਮੋਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹਨ।
ਅਙ੍ਗੁ ਲਸ੍ਯਾष੍ਟਭਾਗੋऽਪਿ ਨ ਸੋऽਸ੍ਤਿ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਨ ਸਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਬਾਨ੍ਧਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ
ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਜਿਤਨਾ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਜੀਵ ਨਾ ਹੋਣ।
ਸਰ੍ਵੇ ਚੈਤ ਵਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਮਸ੍ਯ ਭਗਵਨ੍ । ਕਿਲ । ਆਯੁषੋऽਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਤਨਾਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾਃ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਤਨਾਭ੍ਯਃ ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਵਥ ਯੋਨਿषੁ । ਜਨ੍ਤਵਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮੇष ਨਿਰ੍ਣਾਯਃ
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਭ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਹੈ।
ਸੋऽਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁ ਯਮਸ੍ਯ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ । ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਰਾ ਯਨ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮਂ ਕਥਯਾਮਲਮ੍
ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਯਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ?
ਪਰਾਸ਼ਰ ਉਵਾਚ । ਅਯਮੇਵ ਮੁਨੇ ! ਪ੍ਰਸ਼੍ਰੋ ਨਕੁਲੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਪृष੍ਟਃ ਪਿਤਾਮਹਃ ਪ੍ਰਾਹ ਭੀष੍ਮੋ ਯਤ੍ ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਮੇ
ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਕੁਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਾ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਸੁਣੋ।
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ । ਪੁਰਾ ਸਮਾਗਤੋ ਵਤ੍ਸ ! ਸਖਾ ਕਾਲਿਙ੍ਗਕੋ ਦ੍ਰਿਜਃ । ਸਮਾਮੁ ਪृष੍ਟੋ ਵੈ ਮਯਾ ਜਾਤਿਸ੍ਮਰੋ ਮੁਨਿਃ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਕਾਲਿੰਗਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।
ਤੇਨਾਖ੍ਯਾਤਮਿਦਞ੍ਚ ਦਮਿਤ੍ਥਞ੍ਚੈਤਦੂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਤਥਾ ਚ ਤਦਭੂਦ੍ ਵਤ੍ਸ! ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਤੇਨ ਧੀਮਤਾ
ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਓਹੀ ਹੋਇਆ।
ਸ ਪृष੍ਟਸ਼੍ਵ ਮਯਾ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰਦृਧਾਨਵਤਾ ਦ੍ਰਿਜਃ । ਯਦੂ ਯਦਾਹ ਨ ਤਦੂ ਦृਮਨ੍ਯਥਾ ਹਿ ਮਯਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਉਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ।
ਏਕਦਾ ਤੁ ਮਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਯਦੇਤਦ੍ ਭਵਤੋਦਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਾਹ ਕਾਲਿਙ੍ਗਕੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਮੁਨੇਰ੍ਵਚਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਕਾਲਿੰਗਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਾਤਿਸ੍ਮਰੇਣ ਕਥਿਤੋ ਰਹਸ੍ਯਃ ਪਰਮੋ ਮਮ । ਯਮ-ਕਿਙ੍ਗਰਯੋਰ੍ਯੋऽਭੂਤ੍ ਸਂਵਾਦਸ੍ਤਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮਹਾਂ ਰਹੱਸ ਦੱਸਿਆ: ਯਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸ੍ਵਪੁਰੁषਮਭਿਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਾਸ਼ਹ੍ਸਤਂ ਵਦਤਿ ਯਮਃ ਕਿਲ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਾਮੂਲੇ । ਪਰਿਹਰ ਮਧੁਸੂਦਨਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਰਹਮਨ੍ਯਨृਣਾਂ ਨ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਮ੍
ਯਮ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਾਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਜੋ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।'
ਅਹਮਮਰਘਣਰ੍ਚਿਤੇਨ ਧਾਤ੍ਰਾ ਯਮ ਇਤਿ ਲੋਕਹਿਤਾਹਿਤੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤਃ । ਹਰਿਗੁਰੁਵਸ਼ਗੋऽਸ੍ਮਿ ਨ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਸਂਯਮਨੇ ਮਮਾਪਿ ਵਿष੍ਣੁਃ
ਮੈਂ ਯਮ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਧਾਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਹਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ — ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰੇ ਸੰਯਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਟਕਮੁਕੁਟਕਰ੍ਣਿਕਾਦਿਬੇਦੈਃ ਕਨਕਮਭੇਦਮਪੀष੍ਯਤੇ ਯਥੈਕਮ । ਸੁਰਪਸ਼ੁਮਨੁਜਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਭਿ ਹਰਿਰਖਿਲਾਭਿਰੁਦੀਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਤਥੈਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਕੜੇ, ਮਕੁਟ, ਕੰਨ-ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਨਾ ਇੱਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਜਲਪਰਮਾਣਾਵੋऽਨਿਲਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰਪਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਥੈਕਤਾਂ ਧਰਿਵ੍ਯਾਃ । ਸੁਰਪਸ਼ੁਮਨੁਜਾਦਯਸ੍ਤਥਾਨ੍ਤੇ ਗੁਣਕਲੁषੇਣ ਸਨਾਤਨੇਨ ਤੇਨ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਆਖਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਵੀ ਆਖਰ ਵਿਚ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਰਿਮਮਰਗਣਰ੍ਚਿਤਾਞਘ੍ਰਿਪਹ੍ਮਂ ਪ੍ਰਣਮਤਿ ਯਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤੋ ਹਿ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਃ । ਤਮਪਗਤਸਮਸ੍ਤਪਾਪਬਨ੍ਧਂ ਵ੍ਰਜ ਪਰਿਹ੍ਟਤ੍ਯ ਯਥਾਗ੍ਰਿਗਾਜ੍ਯਸਿਕ੍ਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਯਮਵਚਨਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਪਾਸ਼ੀ ਕਥਯ ਮਮ ਵਿਭੋ ! ਸਮਸ੍ਤਧਾਤੁ ਯਮਪੁਰੁषਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਧਰ੍ਮਰਾਜਮ੍ । ਰ੍ਭਵਤਿ ਹਰੇਃ ਖਲੁ ਯਾਦृਸ਼ੋऽਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਃ
ਯਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਸ਼ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਦੂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ!' ਅਤੇ ਯਮ ਦਾ ਦੂਤ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਦਾ ਫਲ ਉਸਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।'
ਨ ਚਲਤਿ ਨਿਜਵਰ੍ਣਾਧਰ੍ਮਤੋ ਯਃ ਸਮਮਤਿਰਾਤ੍ਮਸੁਹ੍ਟਦਵਿਪਕ੍ਸ਼ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਨ ਹਰਤਿ ਨ ਚ ਹਨ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਚ੍ਚੈਃ ਸਿਤਮਨਸਂ ਤਮਵੈਹਿ ਵਿष੍ਣਭਕ੍ਤਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਦੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਿਤਰ ਤੇ ਵੈਰੀ ਵੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭਗਤ ਸਮਝੋ।
ਕਲਿਕਲੂषਮਲੇਨ ਯਸ੍ਯ ਨਾਤ੍ਮਾ ਵਿਮਲਮਤੇਰ੍ਮਲਿਨੀਕृਤੋऽਸ੍ਤਮੋਹੇ । ਮਨਸਿ ਕृਤਜਨਾਰ੍ਦਨਂ ਮਨੁष੍ਯਂ ਸਤਤਮਵੇਹਿ ਹਰਰਤੀਵ ਭਕ੍ਤਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਲਿਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਟਕਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ—ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦਾ ਭਗਤ ਜਾਣੋ।