ਹਿਰਣਯਨਾਭਾਤ੍ ਤਾਵਤ੍ਯਃ ਸਂਹਿਤਾ ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਿਜੋਤ੍ਤਮੈਃ । ਗृਹੀਤਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਚੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਸਾਮਗਾਃ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਿਰਣਯਨਾਭ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਲੈਈਆਂ, ਉਹ ਪੰਡਿਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਬੀ ਸਾਮਗਾਨੇ ਵੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਾਕ੍ਸ਼ਿਃ ਕੁਥਮਿਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਸੀਦਿਰ੍ਲਾਙ੍ਗਲਿਸ੍ਤਥਾ । ਪੌष੍ਪਿਞ੍ਜਿਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਭਦੈਃ ਸਂਹਿਤਾ ਬਹੂਲੀਕृਤਾਃ
ਲੋਕਾਖਸ਼ੀ, ਕੁਥੁਮੀ, ਕੁਸੀਦੀ, ਤੇ ਲੰਗਲੀ—ਇਹ ਪੌਸ਼ਪਿੰਜੀ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।
ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਸ਼ਿष੍ਯਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ਂਤਿਸਂਹਿਤਾਃ । ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕृਤਿਨਾਮਾਸੌ ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਸ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਹਿਰਣਯਨਾਭ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ, ਜੋ ਕਾਮਯੋਗ ਲੋਕ ਸਨ।
ਤੈਸ਼੍ਵਾਪਿ ਸਾਮਵੇਦੋऽਸੌ ਸ਼ਾਖਾਭਿਕਰ੍ਬਹੁਲੀਕृਤਃ । ਅਥਰ੍ਵਣਾਮਥੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਸਮੁਜ੍ਵਯਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਾਮਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈਆਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ਼ਿष੍ਯਮਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਕਬਨ੍ਧਂ ਸੋऽਪਿ ਤਂ ਦ੍ਰਿਧਾ । ਕृਤਾ ਤੁ ਦੇਵਦਰ੍ਸ਼ਾਯ ਤਥਾ ਪਥ੍ਯਾਯ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ; ਇਹ ਦੇਵਦਰਸ਼ ਤੇ ਪਾਥਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਅਥਰ੍ਵਵੇਦਂ ਸ ਮੁਨਿਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰਮਿਤਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਦੇਵਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੌਦਗੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਬਲਿਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ੌਕ੍ਯਾਯਨਿਃ ਪਿਪ੍ਪਲਾਦਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਮੰਤੁ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾਇਆ; ਦੇਵਦਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਮੌਦਗ, ਬ੍ਰਹਮਬਲੀ, ਸ਼ੌਕਿਆਯਨੀ, ਪਿੱਪਲਾਦ ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ।
ਪਥ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਤ੍ਰਯਃ ਸ਼ਿष੍ਯਾਃ ਕੂਤਾ ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਿਜ! ਸਂਹਿਤਾਃ । ਤਜਾਜਾਲਿਃ ਕੁਮੁਦਾਦਿਸ਼੍ਵ ਤृਤੀਯਃ ਸ਼ੌਨਕੋ ਦ੍ਰਿਜ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਾਥਿਆ ਦੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵੰਡੀਆਂ: ਜਾਜਾਲੀ, ਕੁਮੁਦ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਸ਼ੌਨਕ।
ਸ਼ੌਨਕਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰਿਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਦਾਵੇਕਨ੍ਤੁ ਬਭ੍ਰਵੇ । ਦ੍ਰਿਤੀਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ ਸੌਨ੍ਧਵਾਯਨਸਂਜ੍ਞਿਨੇ
ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਸੰਹਿਤਾ ਬਭਰਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਸੰਹਿਤਾ ਸੌਂਧਵਾਯਨ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।
ਸੈਨ੍ਧਵਾ ਮੂਞ੍ਜਿਕੇਸ਼ਾਸ਼੍ਵ ਦ੍ਰਿਧਾ ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਪੁਨਃ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਕਲ੍ਪੋ ਵੇਦਾਨਾਂ ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਸੈਂਧਵ ਤੇ ਮੂੰਜਿਕੇਸ਼ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਕਲਪ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਦਾਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਲ੍ਪਸ਼੍ਵ ਪਞ੍ਚਮਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਣਾਮੇਤੇ ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ
ਚੌਥਾ ਆਂਗਿਰਸ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤਿਕਲਪ; ਇਹ ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਜਕ।
ਆਖ੍ਯਾਨੇਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਗਾਥਾਭਿਃ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਭਿਃ । ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਂ ਚਕ੍ਰ ਪੁਰਾਣਾਰ੍ਥਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਕਹਾਣੀਆਂ, ਉਪਕਹਾਣੀਆਂ, ਗੀਤਾਂ, ਤੇ ਕਰਮ-ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ।
ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤੋ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯੋऽਭੂਤ੍ ਸੂਤੋ ਵੈ ਰੋਮਹਰ੍षਣਃ । ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਂ ਤਸ੍ਮੈ ਦਦੌ ਵ੍ਯਾਸੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ
ਵਿਆਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਸੀ ਸੂਤ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ; ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣ ਸੰਹਿਤਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸੁਮਤਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰਿਵਰ੍ਜਾਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਾਯੁਃ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨਃ । ਅਕृਤਵ੍ਰਣਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ षਟ੍ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਭਵਨ੍
ਸੁਮਤੀ, ਅਗ੍ਰਿਵਰਜ, ਮਿਤਰਾਯੁ, ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ, ਅਕ੍ਰਿਤਵ੍ਰਣ ਅਤੇ ਸਾਵਰਣ — ਇਹ ਛੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ ਸਂਹਿਤਾਕਰ੍ਤਾ ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਸ਼ਾਸ਼ਪਾਯਨਃ । ਰੋਮਹਰ੍षਣਿਕਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਤਿਸृਣਾਂ ਮੂਲਸਂਹਿਤਾਃ
ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ; ਸਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ ਨੇ ਵੀ। ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਬਣਾਈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਚਤੁष੍ਟਯੇਨਾਪ੍ਯੇਤੇਨ ਸਂਹਿਤਾਨਾਮਿਦਂ ਮੁਨੇ । ਆਦ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਚਾਰ ਭਾਗੀ ਵੰਡ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਭ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਾਣਾ 'ਬ੍ਰਾਹਮ ਪੁਰਾਣਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪਾਦ੍ਮਂ ਵੈष੍ਣਵਞ੍ਚ ਸ਼ੈਵਂ ਭਾਗਵਤਂ ਤਥਾ
ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮ, ਪਦਮ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ।
ਅਥਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਰਦੀਯਞ੍ਚ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਞ੍ਚ ਸਪ੍ਤਮਮ੍ । ਆਗ੍ਨੇਯਮष੍ਟਮਞ੍ਚੈਵ ਭਵਿष੍ਯਂ ਨਵਮਂ ਤਥਾ
ਫਿਰ ਨਾਰਦੀਯਾ, ਫਿਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਸੱਤਵਾਂ; ਆਗਨੇਯਾ ਅਠਵਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿਸ਼ਯਾ ਨੌਵਾਂ।
ਦਸ਼ਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤਂ ਲੈਙ੍ਗਮੇਕਾਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਵਾਰਾਹਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਞ੍ਚੈਵ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਮ੍
ਦਸਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ, ਗਿਆਰਵਾਂ ਲਿੰਗ; ਵਾਰਾਹਾ ਬਾਰਵਾਂ ਅਤੇ ਸਕੰਦਾ ਤੇਰਵਾਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਂ ਵਾਮਨਞ੍ਚ ਕੌਰ੍ਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਞ੍ਚ ਗਾਰੁੜਞ੍ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਞ੍ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ
ਚੌਦਵਾਂ ਵਾਮਨ, ਕੂर्म ਪੰਦਰਵਾਂ; ਮਤਸਿਆ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਚੋਪਪੁਰਾਣਾਨਿ ਮੁਨਿਭਿਃ ਕਥਿਤਾਨਿ ਚ । ਮਹਾਪੁਰਾਣਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਹ੍ਮष੍ਟਾਦਸ਼ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਪਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।
ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਂਸ਼ੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ । ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਕਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਂਸ਼ਾਮਨੁਚਰਿਤਞ੍ਚ ਯਤ੍
ਸਰਗ, ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰਾ — ਇਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੀ।
ਯਦੇਤਤ੍ ਤਵ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਪੁਰਾਣਾਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਮਯਾ। ਏਤਦੂ ਵੈष੍ਣਵਸਂਜ੍ਞ ਵੈ ਪਾਹ੍ਮਸ੍ਯ ਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ ਪਦਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੇ ਚ ਵਂਸ਼ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦਿषੁ । ਕਥ੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰਸ਼ੇषੇष੍ਵੇਵ ਸਤ੍ਤਮ
ਸਰਗ, ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ।
ਅਹ੍ਗਾਨਿ ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾ ਮੀਮਾਂਸਾ ਨ੍ਯਾਯਵਿਸ੍ਤਰਃ । ਪੁਰਾਣਾਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਮ ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਚਾਰ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ — ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ।
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੋ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ । ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਮष੍ਟਾਦਸ਼ੈਵ ਤਾਃ
ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧਰਵ — ਇਹ ਤਿੰਨ; ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਚੌਥਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ।
ਜ੍ਞੇਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਃ ਪੂਰ੍ਵ ਤੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਪੁਨਃ । ਰਾਜਰ੍षਯਃ ਪੁਨਸ੍ਤੇਭ੍ਯ ऋषਿਪ੍ਰਕृਤਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਰਸ਼ੀਆਂ, ਫਿਰ ਰਾਜਰਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਰਸ਼ੀ ਵੰਸ਼।
ਇਤਿ ਸ਼ਾਖਾਃ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ਾਖਾਭਦਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਕਰ੍ਤਾਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਬੇਦਹੇਤੁਸ੍ਤਥੋਦਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵੇਵ ਸ਼ਾਖਾਭੇਦਾਃ ਸਮਾਃ ਸਮृਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਨਿਤ੍ਯਾ ਤਦ੍ਰਿਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਦ੍ਰਿਜ
ਹਰੇਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੇਦ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਏਤਤ੍ ਤਵੋਦਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਪृष੍ਟੋऽਹਮਿਹ ਤ੍ਵਯਾ । ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਵੇਦਸਮ੍ਬਦ੍ਧ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ ਤਥਾਮਿ ਤੇ
ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾਵਤ੍ ਕਥਿਤ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਪृष੍ਟੋऽਸਿ ਮਯਾ ਦ੍ਰਿਜ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵੇਕਂ ਤਦੂ ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ — ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।